Nỗi lo AI 'tiếp tay' cho các cuộc tấn công sinh học

Các tập đoàn AI đang khẩn trương tìm cách ngăn chặn nguy cơ các mô hình trong tương lai bị lợi dụng để tạo ra virus mới hoặc vũ khí sinh học, trong bối cảnh ngày càng nhiều lo ngại AI có thể trở thành mối đe dọa tiếp theo đối với an ninh công cộng.

Anthropic, OpenAI và Google DeepMind đang đẩy mạnh công tác kiểm tra rủi ro sinh học, kiểm soát quyền truy cập và triển khai các hàng rào bảo vệ khác nhằm hạn chế việc lạm dụng những hệ thống AI tiên tiến, vốn được kỳ vọng giúp tăng tốc tìm kiếm thuốc mới, hỗ trợ nghiên cứu bệnh tật và ngăn ngừa dịch bệnh.

Theo Financial Times, nỗ lực này phản ánh quan điểm ngày càng phổ biến giữa giới lãnh đạo và chuyên gia an ninh sinh học rằng sau an ninh mạng, lĩnh vực sinh học có thể là mặt trận tiếp theo cần được kiểm soát chặt chẽ giữa lúc AI không ngừng phát triển.

“Phần lớn hoạt động trong lĩnh vực hóa - sinh đều có tính hai mặt cả tốt lẫn xấu. Thông tin sử dụng chế tạo vũ khí sinh học cũng có thể áp dụng cho thuốc giải độc hoặc vaccine. Để lĩnh vực y tế tiến bộ, chúng ta cũng phải chấp nhận khả năng những công nghệ này bị lạm dụng”, Dawn Bloxwich - người đứng đầu nhóm chuyên rà soát và điều tra các hoạt động đáng ngờ trên những mô hình AI của Google DeepMind - cho biết.

"Khoảnh khắc Mythos" trong AI và sinh học

Những lo ngại này gia tăng sau khi mô hình Mythos của Anthropic cho thấy năng lực tấn công mạng đáng chú ý, cùng sự cố các mô hình của OpenAI tự động xâm nhập hệ thống Hugging Face hồi tháng 7. Giới chuyên gia cảnh báo một bước tiến tương tự có thể xuất hiện trong lĩnh vực sinh học.

“Chúng tôi dự báo một ‘khoảnh khắc Mythos’ sẽ sớm diễn ra trong mảng AI và sinh học. Đó rất có thể là vụ xâm nhập hệ thống thương mại tương tự vụ Hugging Face, hoặc sự cố liên quan vũ khí sinh học gây ảnh hưởng trên diện rộng trong năm tới”, Jason Hausenloy, Trưởng bộ phận Chính sách tại Center for AI Safety - đơn vị phát triển bộ tiêu chuẩn ngành dùng trong các lĩnh vực bao gồm cả virus học - nhận định.

Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), khái niệm “khoảnh khắc Mythos” bắt nguồn từ sự kiện hôm 7/4, khi Anthropic công bố Claude Mythos Preview, mô hình AI tiên tiến mạnh đến mức công ty quyết định không phát hành rộng rãi.

Quyết định này báo hiệu bước ngoặt quan trọng trong lĩnh vực AI: Các rào cản kiểm soát AI giờ đây không còn dừng lại ở tính toán thương mại, mà đã trở thành bài toán an ninh sinh tồn.

Mô hình Mythos của Anthropic làm dấy lên lo ngại về năng lực tấn công mạng của AI. Ảnh: Bloomberg.

Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy các nhóm khủng bố tận dụng AI. Tháng 7/2026, một nghiên cứu của Đại học Cambridge, Anh, tiết lộ cách các tay súng Boko Haram sử dụng nhiều công cụ AI khác nhau, gồm ChatGPT của OpenAI, Claude của Anthropic, Gemini của Google, Grok của SpaceXAI và DeepSeek.

Theo nghiên cứu, nhóm không chỉ dùng AI để tuyên truyền trên mạng mà còn mở rộng sang những hoạt động tác chiến thực địa và chế tạo vũ khí, như thiết kế thiết bị nổ.

Chính sách của các nhà phát triển AI đều cấm dùng sử dụng công nghệ này cho mục đích khủng bố. Những biện pháp bảo vệ bổ sung nhằm ngăn chặn lạm dụng AI trong lĩnh vực sinh học gồm sử dụng phần mềm phát hiện và chặn truy vấn đáng ngờ, hoặc thiết lập để AI đưa ra các phản hồi "an toàn" cụ thể.

OpenAI, Anthropic và Google DeepMind đều có chương trình cấp quyền truy cập có kiểm soát để sàng lọc người dùng trước khi cho phép họ tiếp cận những tính năng tiên tiến, đồng thời giám sát hành vi sử dụng tài khoản.

Các công ty AI thường kiểm tra năng lực sinh học và rủi ro tiềm ẩn của mô hình AI. Họ thường hợp tác với các đơn vị đánh giá chuyên môn bên ngoài, như SecureBio và Red Queen Bio.

Chệch một ly đi hàng dặm

Việc đánh giá rủi ro sinh học khó khăn hơn nhiều so với lĩnh vực an ninh mạng, bởi trong lĩnh vực an ninh mạng, năng lực của AI có thể bị kiểm tra ngay trong môi trường kỹ thuật số.

Jasper Götting - Trưởng bộ phận nghiên cứu AI tại SecureBio - cho biết lưu ý trong lĩnh vực sinh học, việc đánh giá tương tự thường đòi hỏi các nhóm nghiên cứu AI phải thực hiện "các thí nghiệm trong wet-lab tốn kém và mất nhiều thời gian".

Kiểm thử rủi ro sinh học từ AI khó khăn hơn nhiều so với kiểm soát AI trong lĩnh vực an ninh mạng. Ảnh: Reuters.

Dù vậy, các chuyên gia lưu ý khả năng ứng phó của các tập đoàn AI trước nguy cơ bị lạm dụng vẫn có những giới hạn nhất định.

"Hầu hết đều đồng tình rằng việc AI có thể hỗ trợ ai đó tạo ra virus cúm trong phòng thí nghiệm là nguy hiểm, và còn tồi tệ hơn nữa nếu AI giúp phát triển một chủng virus hoàn toàn mới. Tuy nhiên, việc nghiên cứu để chứng minh AI có thể làm được điều đó thường bất khả thi hoặc không nên thực hiện do những lo ngại về an toàn sinh học", Steph Guerra - người đứng đầu bộ phận AI x Bio tại Rand - nhận định.

"Không thể kiểm thử toàn bộ quy trình sinh học từ đầu đến cuối, bởi không ai được phép thực sự chế tạo một loại vũ khí sinh học chỉ phục vụ cho thử nghiệm", bà nói thêm.

Fable - mô hình hàng đầu của Anthropic - sẽ chuyển về phiên bản trước Opus 4.8 với "hầu hết yêu cầu liên quan sinh học và hóa học", do phiên bản này được đánh giá an toàn hơn.

Tại một sự kiện về khoa học liên quan Claude diễn ra tháng 6, Giám đốc điều hành Dario Amodei nhận định ngành công nghiệp AI “có lợi thế khi chứng kiến thời điểm lĩnh vực an ninh mạng bắt đầu mở ra các cơ chế kiểm soát".

Ông cũng lưu ý các chương trình cấp quyền truy cập có kiểm soát sẽ là yêu cầu cần thiết với lĩnh vực khoa học.

"Tại các công ty dược phẩm, nhân sự thường xuyên xử lý những loại vật liệu sinh học nguy hiểm và họ đã có sẵn quy trình riêng cho việc này. Do đó, chúng ta có thể tận dụng chính những quy trình đó", ông Amodei nói thêm.

OpenAI cho biết họ huấn luyện mô hình “xử lý an toàn các yêu cầu sinh học mang tính lưỡng dụng”, liên tục giám sát mọi dấu hiệu lạm dụng và phối hợp chặt chẽ với chuyên gia sinh học, an ninh sinh học và chính phủ.

David Relman, giáo sư vi sinh học và miễn dịch học tại Đại học Stanford, cho rằng giới khoa học chưa có sự đồng thuận rộng rãi về mức độ rủi ro của AI trong mảng sinh học. Ông nhận định cộng đồng khoa học và giới hoạch định chính sách hiện "chưa sẵn sàng" ứng phó những mối đe dọa này.

“Chỉ cần một sai sót nhỏ, chúng ta sẽ phá hủy toàn bộ niềm tin còn lại của công chúng vào khoa học, y học và vào lời hứa của công nghệ, theo cách mà sẽ mất nhiều năm mới có thể phục hồi. Ngay cả khi hoàn toàn ủng hộ những lợi ích tiềm năng thúc đẩy sự phát triển của công nghệ này, chúng ta vẫn cần hành động khôn ngoan và thận trọng”, ông nói thêm.