Nỗi lo học phí tăng cao và bài toán tự chủ đại học 2026
Trước thềm mùa tuyển sinh 2026, vấn đề học phí đại học lại trở thành mối quan tâm của phụ huynh khi nhiều cơ sở đào tạo công bố mức thu mới. Đâu là căn cứ pháp lý của những con số này và cơ chế nào để kiểm soát quyền tự chủ của các nhà trường?
Để làm rõ những vấn đề mà phụ huynh và học sinh quan tâm, Báo Sức khỏe và Đời sống thực hiện loạt bài phân tích về học phí và bài toán tự chủ đại học hiện nay, qua đó cung cấp cái nhìn đa chiều về lộ trình tính đúng, tính đủ chi phí đào tạo trong giai đoạn mới.
Phía sau nỗ lực ôn tập của học sinh lớp 12 là nỗi lo thầm lặng của các bậc phụ huynh trước bài toán chi phí đại học năm 2026 đang "nóng" dần. Ảnh minh họa.
Bài 1: Áp lực học phí đè nặng vai phụ huynh
Bước vào mùa tuyển sinh 2026, nỗi lo về chi phí đào tạo đại học đang trở thành mối quan tâm của không ít phụ huynh. Trong bối cảnh tự chủ, lộ trình tăng học phí tại nhiều trường top đầu không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là rào cản lớn đối với nhiều gia đình vùng khó khăn.
Số liệu thực tế và nỗi lo của người trong cuộc
Khảo sát đề án tuyển sinh vừa công bố đầu tháng 3/2026, bức tranh học phí năm nay tiếp tục ghi nhận xu hướng điều chỉnh tăng ở các nhóm ngành thu hút sự quan tâm lớn.
Tại một số trường đại học công lập top đầu đã thực hiện tự chủ tài chính toàn diện, mức học phí cho các chương trình chuẩn đã chạm mốc 40 - 60 triệu đồng một năm học. Cá biệt ở các chương trình liên kết quốc tế hoặc các ngành khát nhân lực như Chip bán dẫn hay trí tuệ nhân tạo, con số này dao động từ 80 đến hơn 150 triệu đồng một năm. Sự phân hóa giữa các nhóm ngành ngày càng rõ rệt khi khối Khoa học cơ bản và Sư phạm vẫn giữ mức ổn định nhờ sự hỗ trợ của Nhà nước, đối lập với đà tăng của khối ngành Kinh tế, Kỹ thuật và Công nghệ.
Tại một số diễn đàn phụ huynh học sinh, câu chuyện học phí đại học trở thành tâm điểm, kéo theo đó là những trăn trở, lo toan về bài toán kinh tế gia đình trước ngưỡng cửa đại học.
Chị Nguyễn Thúy Hạnh, một phụ huynh có con đang học lớp 12 tại tỉnh Phú Thọ chia sẻ rằng gia đình dự định cho con thi vào ngành Kinh tế quốc tế nhưng khi nhìn mức học phí dự kiến tăng hơn 15% so với năm ngoái, gia đình buộc phải tính toán lại. "Nếu cộng cả chi phí sinh hoạt tại thành phố lớn, mỗi tháng gia đình phải chi trả không dưới 15 triệu đồng, đây thực sự là một bài toán kinh tế nan giải đối với nhiều gia đình. Thực tế cho thấy, dù học sinh có năng lực giỏi nhưng việc lựa chọn các trường top đầu nay phải tính bài toán kinh tế kỹ lưỡng thay vì chỉ ưu tiên đam mê đơn thuần", chị Hạnh bày tỏ.
Bảng so sánh học phí tại một số trường đại học Top đầu năm 2026 (Đơn vị: Triệu đồng/năm)
Nghịch lý giữa tự chủ tài chính và cam kết chất lượng
Thực tế cho thấy việc điều chỉnh học phí được các cơ sở đào tạo lý giải là để bù đắp chi phí vận hành khi ngân sách nhà nước cắt giảm, đồng thời tạo nguồn lực tái đầu tư hạ tầng. Tuy nhiên, mức học phí đang dần trở thành rào cản vô hình đối với nhiều học sinh giỏi nhưng có hoàn cảnh khó khăn. Dư luận vẫn đặt dấu hỏi lớn về việc liệu chất lượng đầu ra có tỷ lệ thuận với mức tăng học phí hay không.
Nếu không có những chính sách điều tiết kịp thời và hệ thống học bổng đủ mạnh để nâng đỡ những tài năng, nguy cơ bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục đại học chất lượng cao sẽ trở thành vấn đề xã hội đáng quan ngại, dễ làm mai một những nguồn lực quý giá của đất nước.
Tuy nhiên, phía sau những con số học phí "nhảy múa" và nỗi lo cơm áo của phụ huynh, câu hỏi lớn hơn vẫn đang bỏ ngỏ: Liệu số tiền học sinh bỏ ra có thực sự tỉ lệ thuận với giá trị tri thức và cơ hội nghề nghiệp nhận lại? Và trong cuộc đua tự chủ, các nhà trường đang dựa trên "thước đo" nào để định giá giáo dục - một loại hình dịch vụ đặc thù gắn liền với tương lai của cả một thế hệ?
