Nông dân Nhật Bản 'ngủ ngày, cày đêm' vì nắng nóng

Đêm đã khuya nhưng nhà kính của Motoaki Iijima ở phía bắc Tokyo (Nhật Bản) vẫn sáng đèn. Người nông dân 36 tuổi thu hoạch từng bông cúc đồng tiền, công việc trước đây thường được thực hiện vào ban ngày.

Iijima không chọn làm đêm để tăng năng suất mà đang tìm cách tránh cái nóng có thể đe dọa tính mạng.

Khi nhiệt độ ngoài trời thường vượt mức 35 độ C vào mùa hè ở khu vực này, nhiệt độ trong nhà kính có thể lên tới 40 độ C. Iijima vì thế làm việc xuyên đêm và dừng lại khi nắng buổi sáng bắt đầu gay gắt.

“Chúng tôi dần trở thành những người sống về đêm. Đó là cách bảo vệ cơ thể và cuối cùng là mạng sống của mình”, Iijima chia sẻ.

Motoaki Iijima, 36 tuổi, thu hoạch hoa cúc đồng tiền bên trong nhà kính vào ban đêm. (Ảnh: Reuters)

Nắng nóng ngày càng dữ dội đang khiến nhiều nông dân Nhật Bản phải thay đổi nhịp sinh hoạt. Người trồng hoa, măng tây hay chăn nuôi gia cầm chuyển công việc sang ban đêm hoặc sáng sớm, khi nhiệt độ thấp hơn.

Xu hướng tương tự cũng xuất hiện tại nhiều nơi trên thế giới, từ nông dân trồng lúa ở châu Á đến người làm việc tại các vườn nho ở châu Âu, khi các đợt nắng nóng trở nên thường xuyên và khắc nghiệt hơn.

Tại Nhật Bản, nắng nóng đặc biệt nguy hiểm với ngành nông nghiệp do lực lượng lao động già hóa. Khoảng 70% nông dân nước này từ 65 tuổi trở lên, nhóm dễ chịu ảnh hưởng của căng thẳng nhiệt.

Khảo sát của Hiệp hội Thời tiết Nhật Bản năm 2025 cho thấy khoảng 60% nông dân 20 - 50 tuổi từng bị sốc nhiệt hoặc biết người gặp tình trạng này. Gần 60% đã thay đổi giờ làm, bắt đầu sớm hơn hoặc muộn hơn trong ngày.

Theo Lancet Countdown, chương trình nghiên cứu theo dõi tác động của biến đổi khí hậu đối với sức khỏe, riêng năm 2024, nắng nóng khiến ngành nông nghiệp Nhật Bản mất 926 triệu giờ lao động do người dân không thể làm việc ngoài trời an toàn.

Tính trên tất cả lĩnh vực, số giờ lao động bị mất vì nắng nóng gần gấp đôi mức trung bình những năm 1990, tương đương khoảng 46 tỷ USD thu nhập, bằng khoảng 1% GDP Nhật Bản.

Bữa ăn lúc rạng sáng của đàn gà tại trang trại Tetsuya Usuba. (Ảnh: Reuters)

Cách trang trại của Iijima vài thị trấn, nông dân Tetsuya Usuba cũng phải đảo lộn đồng hồ sinh hoạt, nhưng vì đàn gà.

Sáu năm trước, một đợt nóng gay gắt kéo dài ba ngày khiến hơn 500 con gà mái đẻ của gia đình chết vì sốc nhiệt. Usuba và cha phải dùng xe nâng gắn gầu lớn để đưa số gia cầm chết ra khỏi chuồng.

Ký ức đó khiến người nông dân 48 tuổi thay đổi cách vận hành trang trại.

Mùa hè năm nay, cứ 2h30 hằng ngày, đèn trong chuồng tự động bật sáng, đánh thức 4.400 con gà để chúng ăn. Usuba muốn đàn gà nạp đủ thức ăn trước khi nhiệt độ tăng cao làm giảm cảm giác thèm ăn.

Anh lắp thêm quạt, phun nước lên mái kim loại của chuồng và bổ sung axit citric vào nước uống. Nhưng các biện pháp này vẫn không đủ khi nhiệt độ tăng đột ngột. Tháng trước, lúc nhiệt độ vượt 35 độ C, trang trại mất thêm 130 con.

“Mùa hè đã trở thành mối đe dọa mới đối với những người sản xuất nông nghiệp như chúng tôi, đáng sợ chẳng khác nào một đợt bùng phát cúm gia cầm”, Usuba nói.

Trước nguy cơ ngày càng lớn, Nhật Bản đưa ra quy định mới từ năm 2025, yêu cầu người sử dụng lao động thiết lập quy trình báo cáo sốc nhiệt và kế hoạch ứng phó khẩn cấp. Nước này cũng thúc đẩy ứng dụng máy bay không người lái, robot và các công nghệ nông nghiệp thông minh nhằm giảm thời gian con người phải làm việc dưới trời nóng.

Tuy nhiên, tại nhiều trang trại như của Iijima, việc thích nghi vẫn chủ yếu dựa vào sức người và thay đổi giờ giấc.

Một buổi sáng, khi chưa đến 8h, các công nhân vội kiểm tra những bông hoa vừa thu hoạch trước khi đưa lên xe tải. Nhiệt độ lúc này vẫn còn dễ chịu.

“Nhìn này, những chiếc lá đã bắt đầu héo rồi”, một người gọi.

Iijima dừng tay, ngước nhìn bầu trời nhiều mây. Anh biết chỉ ít lâu nữa, nắng nóng sẽ quay trở lại.