Nông sản Lâm Ðồng trước 'hàng rào xanh' toàn cầu

Thu hoạch ớt chuông trồng theo hướng công nghệ cao

Bộ lọc khắt khe

Tâm điểm của làn sóng này là Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), bắt buộc nông sản nhập khẩu phải chứng minh không gây mất rừng. Cùng với tiêu chuẩn đo lường dấu chân carbon và truy xuất nguồn gốc điện tử, thị trường quốc tế đã dựng lên bộ lọc toàn diện gồm: an toàn thực phẩm, thân thiện môi trường và minh bạch dữ liệu.

Là trung tâm nông nghiệp công nghệ cao của cả nước với hơn 1,048 triệu ha canh tác, doanh thu bình quân 195 triệu đồng/ha, Lâm Đồng chịu áp lực lớn nhất ở 2 nông sản chủ lực là cà phê và sầu riêng. Nếu cà phê là mũi nhọn đầu tiên phải giải bài toán tọa độ định vị GPS theo EUDR, thì sầu riêng chịu áp lực giám sát chặt chẽ về dư lượng hoạt chất bảo vệ thực vật và kiểm dịch thực vật.

Nhận thức rõ mã số vùng trồng (MSVT) và mã số cơ sở đóng gói (CSĐG) là “hộ chiếu” bắt buộc để đi đường dài, ngành nông nghiệp Lâm Đồng đã đẩy mạnh chuẩn hóa dữ liệu. Tính đến tháng 9/2026, toàn tỉnh đã thiết lập 1.296 MSVT với quy mô hơn 51.360 ha đối với các cây trồng giá trị cao (sầu riêng, thanh long, chanh dây, bưởi, xoài...). Trong đó, 1.005 mã số (diện tích 45.411 ha) đã được các nước nhập khẩu chính thức phê duyệt kiểm tra định kỳ; đồng thời 547 mã số CSĐG đã được kích hoạt, tạo điểm tựa quan trọng cho chuỗi xuất khẩu chính ngạch.

Nông dân Đơn Dương làm đất chuẩn bị vụ rau mới

Tuy nhiên, việc sở hữu mã số mới chỉ giải quyết điều kiện ban đầu. Ông Phan Hữu Thành, nông dân sản xuất nông sản xuất khẩu thẳng thắn nhìn nhận: “Áp lực lớn nhất nằm ở khâu duy trì. Chỉ cần buông lỏng nhật ký đồng ruộng, không tuân thủ thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật hoặc để phát sinh sinh vật gây hại, mã số sẽ bị nước nhập khẩu cảnh báo hoặc đình chỉ lập tức. Thiệt hại khi đó lan ra toàn bộ vùng trồng”.

Tại các diễn đàn chuyển đổi xanh của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, một thông điệp xuyên suốt được khẳng định: MSVT phải gắn với tổ chức lại sản xuất theo chuỗi liên kết chứ không thể đứng riêng lẻ. Ví dụ HTX Nông nghiệp Đạ M’ri, do kiên trì canh tác bền vững theo triết lý “đất khỏe, cây khỏe, người khỏe” và chuẩn VietGAP, HTX không chỉ nâng cao giá trị thu hoạch mà còn duy trì chuỗi phân phối ổn định trước mọi biến động.

Cà phê muốn nhập khẩu vào EU phải chứng minh được nguồn gốc hợp pháp, không gây mất rừng

Đòn bẩy hành chính

Để tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục và tạo đà cho chuyển đổi xanh, hành lang pháp lý mới đã mở ra chuyển biến căn bản. Nghị định số 38/2026/NĐ-CP cùng Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP của Chính phủ ban hành đầu năm 2026 đã tái cấu trúc toàn diện quy trình cấp, giám sát MSVT và CSĐG trên môi trường điện tử. Cải cách mang tính đột phá thể hiện ở nguyên tắc tự kê khai, tự chịu trách nhiệm và cơ chế hậu kiểm nghiêm ngặt. Toàn bộ thủ tục được rút gọn rõ rệt. Thời gian thẩm định đối với thị trường có thỏa thuận song phương giảm xuống tối đa 10 ngày làm việc. Với thị trường thông thường, chỉ còn 3 ngày làm việc. Đặc biệt, việc phân cấp chức năng kiểm tra thực địa, giám sát hồ sơ tại UBND cấp xã đã giúp rút ngắn thời gian xử lý và các khâu trung gian.

Dù vậy, cơ chế mở cũng đặt ra yêu cầu pháp lý nặng nề hơn cho địa phương. Dữ liệu MSVT hiện được kết nối liên thông trực tiếp với Hệ thống thông tin dữ liệu nông nghiệp quốc gia. Mọi sai lệch giữa hồ sơ kê khai và thực tế canh tác, hay tình trạng mượn mã, mạo danh mã số đóng gói xuất khẩu, đều bị phát hiện tự động qua hệ thống phân tích đối soát số.

Chuyển đổi xanh - con đường duy nhất để giữ thị phần

Khi các chuẩn mực kỹ thuật toàn cầu dịch chuyển từ khuyến khích tự nguyện sang bắt buộc, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không còn là cuộc thử nghiệm đơn thuần, mà là chiến lược chủ động để giữ vững kim ngạch xuất khẩu. Dữ liệu canh tác số hiện nay đóng vai trò như một bảo chứng về sự tín nhiệm trên thị trường quốc tế. Việc nông dân chuyển từ ghi chép nhật ký giấy sang ứng dụng quản lý nhật ký điện tử, quét mã QR truy xuất lịch sử bón phân, phòng trừ sâu bệnh sinh học, hay tích hợp bản đồ số vùng trồng không phải là thủ tục giấy tờ mà là bằng chứng xác thực bảo vệ giá trị sản phẩm của đối tác.

Vườn ớt ngọt công nghệ cao của nông dân xã Ka Đô

Nghị quyết của UBND tỉnh Lâm Đồng đến cuối năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030 định hướng rất rõ: Tỉnh không đánh đổi số lượng diện tích lấy rủi ro vi phạm an toàn sinh học. Ngành nông nghiệp chuyển trọng tâm từ cấp mới theo chỉ tiêu sang quản trị chiều sâu và kiểm soát chất lượng thực chất. Ưu tiên hàng đầu là củng cố năng lực cán bộ nông nghiệp cấp xã, liên kết các doanh nghiệp đầu tàu để chuẩn hóa vùng nguyên liệu tập trung, bảo đảm từng lô hàng mang chỉ dẫn địa lý Lâm Đồng đáp ứng đầy đủ tiêu chí không phá rừng và giảm phát thải carbon.

Thông điệp mạnh mẽ của các nước đó là, nông sản ngày nay được định đoạt không chỉ ở độ ngon hay hình thức, mà ở sự minh bạch, trách nhiệm với thiên nhiên. Chủ động chuyển đổi xanh và minh bạch dữ liệu số chính là chìa khóa để nông sản vượt qua mọi rào cản và rộng cửa xuất khẩu đi các nước.