Nông sản Việt Nam chuyển từ cạnh tranh sản lượng sang chất lượng

Các thị trường nhập khẩu đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn

Chia sẻ tại “Diễn đàn kết nối thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc” do Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP Hồ Chí Minh tổ chức ngày 24/6, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Quốc Mạnh cho biết những năm qua, ngành rau quả phát triển mạnh cả về quy mô sản xuất và xuất khẩu, trở thành một trong những ngành hàng tăng trưởng nhanh nhất của lĩnh vực trồng trọt, đóng góp lớn vào chuyển dịch cơ cấu cây trồng và nâng cao giá trị gia tăng cho nông nghiệp.

Giai đoạn 2021-2025, Việt Nam xuất khẩu hơn 3 triệu tấn sầu riêng tươi và gần 190.000 tấn sầu riêng đông lạnh; trong đó Trung Quốc chiếm trên 95% khối lượng xuất khẩu. Ngoài ra, Việt Nam xuất khẩu hơn 3,2 triệu tấn mít tới các quốc gia, với 99% sản lượng xuất khẩu sang thị trường này.

Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật chia sẻ tại Diễn đàn. Ảnh: Nguyễn Thủy.

Tuy nhiên, ông Mạnh cũng chỉ rõ thực trạng các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn. Riêng Trung Quốc đang siết chặt quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và các yêu cầu về kiểm dịch thực vật.

Tại diễn đàn, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam chia sẻ, trong nhiều năm, lợi thế lớn nhất của nông sản Việt là nguồn cung dồi dào, vị trí địa lý gần Trung Quốc và khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, khi tầng lớp trung lưu Trung Quốc ngày càng gia tăng, nhu cầu tiêu dùng cũng thay đổi theo hướng ưu tiên các sản phẩm chất lượng cao, an toàn thực phẩm và có nguồn gốc rõ ràng. Điều này khiến cạnh tranh trên thị trường không còn là giá bán hay sản lượng. Các doanh nghiệp muốn mở rộng thị phần phải đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chuẩn về vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.

Trung Quốc không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn nhất mà còn là đối tác có ảnh hưởng quan trọng tới chuỗi giá trị nông sản khu vực. Việc thị trường này liên tục nâng yêu cầu nhập khẩu đang tạo áp lực buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi mô hình sản xuất và kinh doanh.

Nhu cầu tiêu dùng thay đổi theo hướng ưu tiên các sản phẩm chất lượng cao, an toàn thực phẩm và có nguồn gốc rõ ràng.

Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định, doanh nghiệp trong nước đang đứng trước thời điểm phải chuyển mình mạnh mẽ. Nếu trước đây xuất khẩu chủ yếu dựa vào lợi thế sản lượng và vị trí địa lý thì hiện nay cần chuyển sang mô hình cạnh tranh bằng chất lượng, độ an toàn và tính minh bạch của sản phẩm. Đồng thời, hoạt động thương mại cũng cần dịch chuyển từ hình thức tiểu ngạch sang xuất khẩu chính ngạch, ổn định và bền vững hơn.

Ngược lại, nhu cầu tìm kiếm nguồn cung ổn định của các doanh nghiệp Trung Quốc cũng mở ra cơ hội hợp tác sâu hơn với các doanh nghiệp Việt Nam có năng lực sản xuất bài bản. Đây được xem là nền tảng để hình thành những chuỗi cung ứng nông sản quy mô lớn, đáp ứng đồng thời yêu cầu của thị trường Trung Quốc và các thị trường quốc tế khác.

Tận dụng hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử và kinh tế số

Theo Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ, hợp tác nông nghiệp giữa hai nước đang bước vào giai đoạn phát triển sâu rộng hơn, chuyển dần từ trao đổi thương mại nông sản sang xây dựng chuỗi cung ứng toàn diện.

Trong năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đã vượt 290 tỷ USD. Riêng lĩnh vực rau quả, Việt Nam tiếp tục là nhà cung cấp lớn thứ hai cho thị trường Trung Quốc với 22,55% thị phần. Xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc đạt 5,5 tỷ USD, chiếm 64% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Trong đó, sầu riêng là mặt hàng nổi bật nhất với sản lượng xuất khẩu đạt 941.000 tấn, tương đương gần 2.600 tấn mỗi ngày được vận chuyển sang Trung Quốc.

Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ chia sẻ tại Diễn đàn Thương mại Rau quả và Nông sản Việt Nam - Trung Quốc. Ảnh: Nguyễn Thủy.

Việc ngày càng nhiều loại nông sản Việt Nam được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc không chỉ mở rộng đầu ra ổn định cho nông dân mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng Trung Quốc đối với các sản phẩm nhiệt đới chất lượng cao. Theo thống kê, hiện Việt Nam đã có hơn 20 loại rau quả được phép xuất khẩu chính ngạch vào thị trường này.

Về định hướng phát triển trong thời gian tới, Đại sứ Hà Vĩ cho rằng hai nước đang có nhiều điều kiện thuận lợi để nâng tầm hợp tác nông nghiệp nhờ nền tảng tin cậy chính trị, sự cải thiện kết nối hạ tầng và quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực thương mại nông sản. Ông cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của hải quan thông minh, cửa khẩu thông minh và công nghệ truy xuất nguồn gốc trong việc nâng cao hiệu quả thông quan, giảm chi phí logistics và tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Đại sứ Hà Vĩ đề xuất hai bên tăng cường ứng dụng công nghệ số trong sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy hợp tác giữa các doanh nghiệp chế biến và logistics, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu của toàn chuỗi ngành hàng.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ đánh giá cao sáng kiến lần đầu tiên tổ chức diễn đàn, coi đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh hợp tác kinh tế, thương mại giữa hai nước đang phát triển mạnh mẽ. Sự tham dự đông đủ của đại diện Đại sứ quán, các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và tổ chức xúc tiến thương mại hai nước cho thấy tầm quan trọng của diễn đàn cũng như nhu cầu ngày càng lớn trong việc tăng cường kết nối giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị nông sản.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ cho rằng dư địa hợp tác giữa Việt Nam và Trung Quốc vẫn còn rất lớn trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh. Ảnh: Nguyễn Thủy.

Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ cũng nhận định, dư địa hợp tác giữa hai nước vẫn còn rất lớn trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh, an toàn và thông minh đang ngày càng phát triển. Do vậy, để khai thác hiệu quả tiềm năng này, cần đẩy nhanh quy trình, thủ tục mở cửa thị trường đối với nông sản.

Các cơ quan chức năng hai nước cần tăng tốc đánh giá rủi ro, hoàn thiện thủ tục kỹ thuật đối với các mặt hàng có tiềm năng xuất khẩu; tăng cường hợp tác về tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc.

Đồng thời, tận dụng hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử và kinh tế số để tạo bước chuyển mới về phương thức, tốc độ và hiệu quả của thương mại nông sản. Việc mở rộng kết nối trực tiếp giữa các chủ thể trong chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ sẽ giúp giảm chi phí trung gian, tối ưu hóa giá thành sản phẩm, mang lại lợi ích bền vững của thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc.