Nông sản Việt Nam-Trung Quốc: Mở rộng thị trường, nâng tầm chuỗi giá trị
Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông lâm thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương vượt 290 tỷ USD. Riêng xuất khẩu rau quả đạt khoảng 5,5 tỷ USD.

Sầu riêng trong các siêu thị vẫn duy trì ở mức cao. (Ảnh: Hương Giang/TTXVN)
Quan hệ hữu nghị và tin cậy chính trị Việt Nam-Trung Quốc, kể từ khi hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1950, đã tạo nền tảng thuận lợi để hai bên mở rộng hợp tác kinh tế, thương mại, nhất là xuất nhập khẩu nông, lâm, thủy sản. Trong 76 năm qua, thương mại tuy có lúc thăng trầm, nhưng hữu nghị, hợp tác vẫn là dòng chảy chính.
Việc Tổng Bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc từ ngày 17-20/11/2026, được kỳ vọng sẽ tiếp tục thúc đẩy kết nối thị trường, tháo gỡ rào cản thương mại và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, qua đó mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp và người dân hai nước.
Thúc đẩy hợp tác, khai thác dư địa thị trường
Hợp tác kinh tế, thương mại luôn là một trong những trụ cột quan trọng trong quan hệ Việt Nam-Trung Quốc. Những năm qua, cùng với sự phát triển của quan hệ hữu nghị truyền thống và tin cậy chính trị, hợp tác nông nghiệp, thương mại nông sản ngày càng được mở rộng, đóng góp tích cực vào tăng trưởng xuất khẩu, nâng cao thu nhập cho người sản xuất và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của thị trường hai bên.
Gần đây, ngày 24/8, tại thành phố Hàng Châu (Trung Quốc), trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng An ninh lương thực APEC lần thứ 11, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã có cuộc gặp song phương với Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Nông thôn Trung Quốc Trương Trụ.
Tại cuộc gặp, hai Bộ trưởng đánh giá cao kết quả hợp tác nông nghiệp, thương mại giữa hai nước; trao đổi các giải pháp thúc đẩy kết nối doanh nghiệp và tháo gỡ khó khăn trong xuất nhập khẩu nông, lâm, thủy sản.
Đáng chú ý, trước chuyến công tác, phía Hải quan Trung Quốc và Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) đã mở thêm cho Việt Nam hơn 400 mã vùng trồng sầu riêng. Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng đánh giá đây là thành quả của sự hợp tác và quan hệ hữu nghị giữa hai nước.

Đóng gói chuối xuất khẩu. (Ảnh: Hồng Nhung/TTXVN)
Thực tế, Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Theo Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ, chỉ riêng trong quý I/2026, xuất khẩu nông sản, thực phẩm của Việt Nam sang Trung Quốc tăng 37,4%, cao gấp hơn 6 lần tốc độ tăng trưởng chung.
Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam-Trung Quốc vượt 290 tỷ USD. Riêng xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc đạt khoảng 5,5 tỷ USD, chiếm 64% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả cả nước. Việt Nam tiếp tục là nhà cung cấp rau quả lớn thứ hai tại Trung Quốc.
Đáng chú ý, sầu riêng là mặt hàng có đóng góp nổi bật nhất với sản lượng xuất khẩu sang Trung Quốc năm 2025 đạt 941.000 tấn. Trong giai đoạn 2021-2025, Việt Nam xuất khẩu hơn 3 triệu tấn sầu riêng tươi và gần 190.000 tấn sầu riêng đông lạnh; Trung Quốc chiếm trên 95% khối lượng xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam.
Những kết quả trên cho thấy thị trường Trung Quốc không chỉ có ý nghĩa về quy mô tiêu thụ mà còn giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển của nhiều ngành hàng nông sản. Thực tế, Việt Nam và Trung Quốc có quan hệ hữu nghị truyền thống lâu đời, trong đó hợp tác kinh tế-thương mại, nhất là thương mại nông sản đã ghi nhận nhiều kết quả nổi bật qua từng năm.
Tại “Diễn đàn kết nối thương mại nông sản Việt Nam-Trung Quốc lần thứ I” diễn ra tại Thành phố Hồ Chí Minh gần đây, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ cho biết dư địa hợp tác giữa hai nước vẫn còn rất lớn. Để khai thác hiệu quả tiềm năng, hai bên cần chuyển từ giao thương đơn thuần sang xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, cung ứng và tiêu thụ nông sản bền vững; đẩy nhanh thủ tục mở cửa thị trường, tăng cường hợp tác về tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc, tận dụng hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử, kinh tế số.

Đắk Lắk triển khai hoạt động quảng bá, bán sầu riêng trực tuyến. (Ảnh: Hoài Thu/TTXVN)
Chuyển từ lợi thế thị trường sang cạnh tranh bằng chất lượng
Dù có nhiều thuận lợi, song việc mở rộng xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực sản xuất và tổ chức thị trường của doanh nghiệp Việt Nam. Nếu trước đây lợi thế của nông sản Việt Nam chủ yếu đến từ nguồn cung dồi dào, vị trí địa lý gần và khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu thị trường, thì hiện nay khi tầng lớp trung lưu Trung Quốc gia tăng, xu hướng tiêu dùng đang chuyển mạnh sang các sản phẩm chất lượng cao, an toàn và có nguồn gốc rõ ràng.
Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam cần phải đáp ứng đồng bộ các yêu cầu về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Đó cũng là lý do, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam Nguyễn Thanh Bình nhấn mạnh: "Các doanh nghiệp trong nước đang đứng trước thời điểm phải chuyển mình mạnh mẽ."
Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) Vũ Bá Phú cũng lưu ý thành công của sầu riêng cho thấy tiềm năng rất lớn của nông sản Việt Nam tại Trung Quốc, song không thể mặc nhiên lặp lại với các mặt hàng khác.

Thu hoạch chanh leo. (Nguồn ảnh: TTXVN)
Theo ông Phú, nếu tiếp tục phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô và cạnh tranh bằng giá, dư địa tăng trưởng sẽ ngày càng thu hẹp. Vì vậy, không chỉ là “mở cửa” thị trường mà xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu bền vững, từ vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đầu tư chế biến sâu, nâng cao năng lực logistics và chuỗi lạnh đến đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới; tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp.
Ở góc độ quản lý chuyên ngành, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quốc Mạnh cho biết Việt Nam và Trung Quốc đã ký nhiều nghị định thư xuất khẩu đối với các sản phẩm như sầu riêng, măng cụt, mít, chuối, dừa, chanh leo, khoai lang, thạch đen và sầu riêng đông lạnh. Hai bên cũng đang tiếp tục đàm phán, hoàn thiện điều kiện xuất khẩu đối với nhãn, vải, chôm chôm, xoài, thanh long và nhóm cây có múi.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng thị trường, các yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, bảo vệ môi trường và giảm phát thải carbon ngày càng được nâng cao. Đây không đơn thuần là những điều kiện kỹ thuật trong xuất khẩu mà còn là động lực thúc đẩy ngành nông nghiệp chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và có trách nhiệm hơn.

Dây chuyền chế biến sản phẩm xoài đông lạnh xuất khẩu. (Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN)
Xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, gia tăng giá trị nông sản
Một trong những hướng hợp tác quan trọng trong thời gian tới được giới doanh nghiệp kỳ vọng là tăng cường liên kết trực tiếp giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất, từng bước hình thành chuỗi cung ứng có khả năng kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu đến thị trường tiêu thụ.
Thực tế ngành hàng sầu riêng cho thấy rõ yêu cầu trên. Đơn cử như tại tỉnh Đắk Lắk, Trung Quốc hiện là thị trường tiêu thụ chủ lực, chiếm khoảng 70% tổng sản lượng sầu riêng của địa phương này.
Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk Lê Anh Trung cho biết địa phương có khoảng 41.000ha sầu riêng, sản lượng niên vụ năm 2026 ước gần 500.000 tấn. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng ước đạt 1,1 tỷ USD. Tuy nhiên, diện tích được cấp mã số vùng trồng xuất khẩu mới khoảng 7.500ha, với 280 vùng trồng và 41 cơ sở đóng gói quả tươi được phê duyệt mã số xuất khẩu.
Vì vậy, ông Lê Anh Trung cho rằng các hoạt động kết nối với doanh nghiệp Trung Quốc cần hướng tới xây dựng chuỗi cung ứng ổn định, minh bạch và lâu dài, thay vì chỉ dừng ở những hợp đồng thu mua ngắn hạn.
“Muốn đi nhanh có thể dựa vào cơ hội thị trường, nhưng muốn đi xa phải dựa vào chất lượng, uy tín và niềm tin của đối tác,” ông Lê Anh Trung nhấn mạnh.
Từ phía doanh nghiệp Trung Quốc, chia sẻ tại Chương trình “Gặp gỡ, giao thương, kết nối hợp tác chuỗi cung ứng sầu riêng Việt Nam-Trung Quốc, tỉnh Đắk Lắk năm 2026” diễn ra gần đây, ông Thạch Minh Huy, Chủ tịch Tập đoàn Giống cây trồng Trung Nông Thịnh Nguyên cho biết tập đoàn mong muốn mở rộng đầu tư vào các hợp tác xã tại Việt Nam, đồng thời tăng cường chia sẻ thông tin về nhu cầu tiêu dùng, nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, bảo đảm nguồn hàng ổn định và uy tín lâu dài.

Bưởi. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)
Bà Tăng Hiểu Ngọc - Đại diện Tập đoàn Chứng nhận và Giám định Trung Quốc (CCIC), đánh giá Việt Nam hiện sở hữu 3 yếu tố tiềm năng về nhu cầu tiêu dùng, thuận lợi từ chính sách và lợi thế vùng nguyên liệu. Vì vậy, CCIC định hướng sẽ hợp tác với các đối tác Việt Nam theo quan điểm “Không chỉ là một thương vụ thu mua, mà là cùng kiến tạo chuỗi ngành,” tập trung xây dựng chất lượng ngay từ nguồn, nâng hiệu quả toàn chuỗi và gia tăng giá trị cho các chủ thể tham gia.
Đại diện Hợp tác xã Cung tiêu Trung Quốc (China Coop), ông Lưu Húc - Giám đốc kinh doanh thị trường nước ngoài, Liên hiệp Hợp tác xã Cung ứng và Tiêu thụ Quảng Tây, cũng bày tỏ mong muốn phối hợp với đối tác Việt Nam chuẩn hóa sản xuất, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc; phát triển hệ thống sơ lạnh, kho vùng trồng, chuỗi lạnh, nâng hiệu quả lưu thông hàng hóa. Trong dài hạn, hợp tác còn có thể mở rộng từ xuất khẩu sầu riêng tươi sang chế biến sâu, phát triển du lịch nông nghiệp và nghiên cứu liên doanh với các đối tác tại vùng trồng trọng điểm của Việt Nam.
Có thể thấy, quan hệ hợp tác Việt Nam - Trung Quốc đang đứng trước cơ hội chuyển sang giai đoạn phát triển sâu hơn, trong đó thương mại nông, lâm, thủy sản không chỉ được thúc đẩy bằng quy mô giao dịch mà còn bằng năng lực liên kết sản xuất, công nghệ, logistics và phân phối.
Điều quan trọng là chuyển hóa những thuận lợi về quan hệ chính trị, ngoại giao, kết nối thị trường thành các chương trình hợp tác cụ thể; nâng cao năng lực nội tại của ngành nông nghiệp Việt Nam. Khi chất lượng được bảo đảm từ gốc, chuỗi cung ứng được tổ chức đồng bộ, doanh nghiệp chủ động đáp ứng tiêu chuẩn thị trường, cơ hội từ thị trường Trung Quốc sẽ chuyển thành giá trị gia tăng bền vững cho nền nông nghiệp và người sản xuất./.

Các kỹ sư nông nghiệp chia sẻ kinh nghiệm, kỹ thuật trồng sầu riêng. (Ảnh: Thu Hiền/TTXVN)
