Nông sản Việt Nam - Trung Quốc: 'Muốn giữ thị trường, phải đi bằng chất lượng'

Hiện có 28 quốc gia nhập khẩu sầu riêng tươi và hơn 20 quốc gia nhập khẩu sầu riêng đông lạnh của Việt Nam, trong đó Trung Quốc chiếm trên 95% khối lượng xuất khẩu. (Ảnh: TTXVN)

Trung Quốc hiện là thị trường nông sản lớn của Việt Nam với hơn 20 loại rau quả được phép xuất khẩu chính ngạch. Tuy vậy, khi tầng lớp trung lưu Trung Quốc ngày càng gia tăng, nhu cầu tiêu dùng cũng thay đổi theo hướng ưu tiên các sản phẩm chất lượng cao, an toàn thực phẩm và có nguồn gốc rõ ràng hơn.

Trước yêu cầu trên, theo Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam Nguyễn Thanh Bình, các doanh nghiệp trong nước đang đứng trước thời điểm phải chuyển mình mạnh mẽ. Nếu trước đây xuất khẩu chủ yếu dựa vào lợi thế sản lượng và vị trí địa lý thì hiện nay cần chuyển sang mô hình cạnh tranh bằng chất lượng, độ an toàn và tính minh bạch của sản phẩm. Song song với đó, hoạt động thương mại cũng cần dịch chuyển từ hình thức tiểu ngạch sang xuất khẩu chính ngạch, ổn định và bền vững hơn.

Chuyển từ thương mại sang chuỗi cung ứng

Chia sẻ tại “Diễn đàn kết nối thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc” do Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức sáng 24/6, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quốc Mạnh cho biết những năm qua, ngành rau quả phát triển mạnh cả về quy mô sản xuất và xuất khẩu, trở thành một trong những ngành hàng tăng trưởng nhanh nhất của lĩnh vực trồng trọt, đóng góp lớn vào chuyển dịch cơ cấu cây trồng và nâng cao giá trị gia tăng cho nông nghiệp.

Thời gian qua, công tác mở cửa thị trường đạt nhiều kết quả tích cực, đặc biệt với Trung Quốc (thị trường nhập khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam). Hai nước đã ký nhiều nghị định thư cho các sản phẩm như sầu riêng, măng cụt, mít, chuối, dừa, chanh leo, khoai lang, thạch đen và sầu riêng đông lạnh. Đồng thời, hai bên đang tiếp tục đàm phán, hoàn thiện điều kiện xuất khẩu đối với nhãn, vải, chôm chôm, xoài, thanh long và nhóm cây có múi...

Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ cho biết hợp tác nông nghiệp giữa hai nước đang bước vào giai đoạn phát triển sâu rộng hơn, chuyển dần từ trao đổi thương mại nông sản sang xây dựng chuỗi cung ứng toàn diện. Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Trong quý I/2026, xuất khẩu nông sản, thực phẩm của Việt Nam sang Trung Quốc tăng 37,4%, cao gấp hơn 6 lần tốc độ tăng trưởng chung.

Theo Đại sứ Hà Vĩ, trong năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đã vượt 290 tỷ USD. Riêng lĩnh vực rau quả, Việt Nam tiếp tục là nhà cung cấp lớn thứ hai cho thị trường Trung Quốc với 22,55% thị phần. Xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc đạt 5,5 tỷ USD, chiếm 64% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Trong đó, sầu riêng là mặt hàng nổi bật nhất với sản lượng xuất khẩu đạt 941.000 tấn, tương đương gần 2.600 tấn mỗi ngày được vận chuyển sang Trung Quốc.

Việc ngày càng nhiều loại nông sản Việt Nam được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc không chỉ mở rộng đầu ra ổn định cho nông dân mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng Trung Quốc đối với các sản phẩm nhiệt đới chất lượng cao. Theo thống kê, hiện Việt Nam đã có hơn 20 loại rau quả được phép xuất khẩu chính ngạch vào thị trường này.

Về định hướng phát triển trong thời gian tới, Đại sứ Hà Vĩ cho rằng hai nước đang có nhiều điều kiện thuận lợi để nâng tầm hợp tác nông nghiệp nhờ nền tảng tin cậy chính trị, sự cải thiện kết nối hạ tầng và quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực thương mại nông sản. Ông cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của hải quan thông minh, cửa khẩu thông minh và công nghệ truy xuất nguồn gốc trong việc nâng cao hiệu quả thông quan, giảm chi phí logistics và tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Với lợi thế trên, Đại sứ Hà Vĩ đề xuất hai bên tăng cường ứng dụng công nghệ số trong sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy hợp tác giữa các doanh nghiệp chế biến và logistics, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu của toàn chuỗi ngành hàng.

Các đại biểu chụp ảnh tại diễn đàn. (Ảnh: BNNMT)

“Với thị trường hơn 1,4 tỷ dân và nhu cầu ngày càng lớn đối với nông sản chất lượng cao, Trung Quốc sẽ tiếp tục là thị trường giàu tiềm năng đối với nông sản Việt Nam trong thời gian tới,” Đại sứ Hà Vĩ nhấn mạnh.

Đáp ứng các tiêu chuẩn dài hạn của thị trường

Theo ban tổ chức, trong nhiều năm qua, lợi thế lớn nhất của nông sản Việt là nguồn cung dồi dào, vị trí địa lý gần Trung Quốc và khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, khi tầng lớp trung lưu Trung Quốc ngày càng gia tăng, nhu cầu tiêu dùng cũng thay đổi theo hướng ưu tiên các sản phẩm chất lượng cao, an toàn thực phẩm và có nguồn gốc rõ ràng. Điều này khiến cạnh tranh trên thị trường không còn là giá bán hay sản lượng.

Trong điều kiện trên, các doanh nghiệp trong nước muốn mở rộng thị phần, đòi hỏi phải đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chuẩn về vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.

Bàn về vấn đề trên, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam Nguyễn Thanh Bình cho rằng đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với ngành rau quả. Trung Quốc không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn nhất, mà còn là đối tác có ảnh hưởng quan trọng tới chuỗi giá trị nông sản khu vực. Thực tế thời gian qua cho thấy việc thị trường này liên tục nâng yêu cầu nhập khẩu đang tạo áp lực buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi mô hình sản xuất và kinh doanh.

Ông Bình lưu ý rau quả đang là một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất của ngành nông nghiệp, với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm. Nhiều mặt hàng như sầu riêng, thanh long, chuối, mít, bưởi hay dừa đã xây dựng được vị thế đáng kể tại thị trường Trung Quốc.

Tuy nhiên, theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, dư địa tăng trưởng nông sản trong thời gian tới không nằm ở việc mở rộng sản lượng bằng mọi giá mà ở khả năng nâng cao chất lượng và gia tăng giá trị. Điều đó đòi hỏi sự chuyển dịch từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, từ xuất khẩu theo nhu cầu ngắn hạn sang đáp ứng các tiêu chuẩn dài hạn của thị trường.

“Nếu trước đây xuất khẩu chủ yếu dựa vào lợi thế sản lượng và vị trí địa lý thì hiện nay cần chuyển sang mô hình cạnh tranh bằng chất lượng, độ an toàn và tính minh bạch của sản phẩm. Hoạt động thương mại cũng cần dịch chuyển từ hình thức tiểu ngạch sang xuất khẩu chính ngạch, ổn định và bền vững hơn,” ông Bình nhấn mạnh.

Ở chiều ngược lại, ông Bình cho rằng nhu cầu tìm kiếm nguồn cung ổn định của các doanh nghiệp Trung Quốc cũng mở ra cơ hội hợp tác sâu hơn với các doanh nghiệp Việt Nam có năng lực sản xuất bài bản. Đây sẽ là nền tảng để hình thành những chuỗi cung ứng nông sản quy mô lớn, đáp ứng đồng thời yêu cầu của thị trường Trung Quốc và các thị trường quốc tế khác.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ đánh giá cao sáng kiến lần đầu tiên tổ chức diễn đàn, coi đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh hợp tác kinh tế, thương mại giữa hai nước đang phát triển mạnh mẽ. Sự tham dự đông đủ của đại diện Đại sứ quán, các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và tổ chức xúc tiến thương mại hai nước cho thấy tầm quan trọng của diễn đàn cũng như nhu cầu ngày càng lớn trong việc tăng cường kết nối giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị nông sản.

Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ cũng nhận định, dư địa hợp tác giữa hai nước vẫn còn rất lớn trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh, an toàn và thông minh đang ngày càng phát triển. Do vậy, để khai thác hiệu quả tiềm năng này, ông Vũ đề xuất ba định hướng trọng tâm.

Cụ thể, ông Vũ đề cập tới việc hiện thực hóa tư tưởng của Tổng Bí thư hai nước về việc chuyển từ giao thương đơn thuần sang xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, cung ứng và tiêu thụ nông sản bền vững.

Thứ hai, đẩy nhanh quy trình, thủ tục mở cửa thị trường đối với nông sản. Các cơ quan chức năng hai nước cần tăng tốc đánh giá rủi ro, hoàn thiện thủ tục kỹ thuật đối với các mặt hàng có tiềm năng xuất khẩu; tăng cường hợp tác về tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc.

Định hướng tiếp theo được ông Vũ đề cập là tận dụng hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử và kinh tế số để tạo bước chuyển mới về phương thức, tốc độ và hiệu quả của thương mại nông sản. Theo ông Vũ, việc mở rộng kết nối trực tiếp giữa các chủ thể trong chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ sẽ giúp giảm chi phí trung gian, tối ưu hóa giá thành sản phẩm, mang lại lợi ích bền vững của thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc./.