Nóng tuần qua: Nhiều quốc gia sơ tán công dân khỏi Iran; Giá vàng, bạc và dầu đồng loạt tăng mạnh

Người dân di chuyển trên đường phố tại Tehran, Iran. Ảnh minh họa: THX/TTXVN

Nhiều nước sơ tán công dân, đóng cửa cơ quan ngoại giao tại Iran

Trong bối cảnh tình hình an ninh tại Iran diễn biến phức tạp, hàng loạt quốc gia đã nâng cảnh báo du lịch, khuyến cáo công dân rời khỏi nước này, đồng thời thu hẹp hoặc tạm dừng hoạt động ngoại giao.

Ngày 16/1, Ấn Độ bắt đầu triển khai kế hoạch sơ tán công dân khỏi Iran. Trước đó một ngày, Phó thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Italy Antonio Tajani cho biết Rome đang rút phần lớn nhân sự khỏi Đại sứ quán tại Tehran, chỉ duy trì những vị trí được xem là không thể thiếu. Mỹ cũng kêu gọi công dân rời Iran ngay lập tức và khuyến nghị di chuyển qua đường bộ sang Thổ Nhĩ Kỳ hoặc Armenia nếu điều kiện an toàn cho phép.

Sau các động thái này, nhiều nước châu Âu như Tây Ban Nha, Ba Lan đã ra khuyến cáo tương tự. Một số đại sứ quán tại Tehran tạm thời đóng cửa hoặc hạn chế hoạt động.

Cùng ngày 16/1, Nhật Bản nâng mức cảnh báo du lịch đối với Iran lên cấp 4 – mức cao nhất, yêu cầu toàn bộ công dân đang ở nước này nhanh chóng rời đi. Trước đó, Tokyo đã xếp nhiều khu vực tại Iran ở mức cảnh báo cấp 3.

New Zealand và Slovakia cũng thông báo tạm thời đóng cửa cơ quan đại diện ngoại giao tại Tehran và sơ tán toàn bộ nhân viên. Wellington cho biết các nhà ngoại giao đã rời Iran an toàn trên các chuyến bay thương mại, trong khi hoạt động của đại sứ quán được chuyển sang văn phòng tạm thời tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ). Slovakia xác nhận quyết định này được đưa ra do tình hình an ninh suy giảm, đồng thời khẳng định toàn bộ nhân viên đã an toàn.

Các động thái ngoại giao diễn ra trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Iran gia tăng. Dù Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 15/1 phát tín hiệu Washington tạm thời chưa tiến hành hành động quân sự, Nhà Trắng vẫn nhấn mạnh “mọi lựa chọn vẫn đang được đặt trên bàn”.

Về phía Iran, các lãnh đạo nước này tuyên bố không tìm kiếm xung đột, song khẳng định sẵn sàng ứng phó nếu bị tấn công. Trong phát biểu ngày 12/1, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố Tehran sẽ tiến hành các đòn tấn công phủ đầu nhằm vào các mục tiêu của Mỹ và Israel nếu phát hiện dấu hiệu một cuộc tấn công sắp xảy ra.

Châu Âu điều lực lượng đến Greenland

Máy bay vận tại quân sự của Đan Mạch hạ cánh tại sân bay Nuuk, thủ phủ của Greenland. Ảnh: TASS

Ngày 16/1, binh sĩ từ Pháp, Đức, Anh cùng một số nước Bắc Âu đã được triển khai tới Greenland theo đề nghị của Đan Mạch, nhằm tăng cường hiện diện và trấn an các lo ngại an ninh đối với hòn đảo có vị trí chiến lược ở Bắc Cực.

Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen nhấn mạnh việc bảo vệ Greenland là “mối quan tâm chung” của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), đồng thời cho biết liên minh coi việc tăng cường hiện diện tại đây là yếu tố quan trọng đối với an ninh châu Âu và Bắc Mỹ. Copenhagen cũng thông báo sẽ củng cố thêm lực lượng của riêng mình trên đảo.

Theo các nguồn tin, Đức đã cử một đội trinh sát 13 quân nhân; Pháp triển khai khoảng 15 binh sĩ chuyên tác chiến vùng núi tới thủ phủ Nuuk của Greenland. Thụy Điển, Na Uy, Anh, Hà Lan và Phần Lan cũng cử các sĩ quan liên lạc và quân nhân tham gia nhiệm vụ ngắn hạn.

Khoảng 40 binh sĩ châu Âu dự kiến tiến hành khảo sát thực địa nhằm đánh giá khả năng duy trì sự hiện diện quân sự lâu dài hơn tại Greenland. Một mục tiêu khác là khẳng định cam kết của các nước NATO châu Âu đối với an ninh khu vực Bắc Cực.

Bộ trưởng Quốc phòng Đan Mạch Troels Lund Poulsen cho biết quy mô mở rộng lực lượng trong thời gian tới vẫn đang được cân nhắc, song kế hoạch này mang tính lâu dài và có thể kéo dài trong năm 2026. Trước đó, Đan Mạch đã duy trì khoảng 150 quân nhân và nhân viên dân sự tại Bộ Tư lệnh Liên hợp Bắc Cực ở Greenland.

Giới quan sát nhận định động thái này mang ý nghĩa biểu tượng rõ nét, thể hiện sự đoàn kết nội khối châu Âu và gửi thông điệp trấn an tới Washington về đảm bảo an ninh cho Greenland. Tuy nhiên, Nhà Trắng cho rằng việc châu Âu điều quân tới Greenland không làm thay đổi quan điểm hay mục tiêu của chính quyền Tổng thống Trump liên quan tới hòn đảo này.

“Tôi không nghĩ việc triển khai quân đội châu Âu có tác động gì đến quá trình ra quyết định của Tổng thống, cũng như không ảnh hưởng gì đến mục tiêu giành quyền sở hữu Greenland của ông ấy”, người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt nhấn mạnh trong họp báo hôm 15/1.

Mỹ khởi động giai đoạn hai của kế hoạch hòa bình Gaza

Cảnh đổ nát do xung đột tại Gaza. Ảnh: IRNA/TTXVN

Ngày 14/1, Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo bắt đầu giai đoạn hai của kế hoạch hòa bình Gaza, chuyển trọng tâm từ lệnh ngừng bắn sang giải giáp quân sự, thiết lập cơ chế quản trị kỹ trị và tái thiết khu vực.

Trên tài khoản X, Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ, ông Steve Witkoff nêu rõ: “Hôm nay (14/1), thay mặt Tổng thống Trump, chúng tôi tuyên bố khởi động giai đoạn 2 trong kế hoạch 20 điểm của Tổng thống Trump nhằm chấm dứt xung đột Gaza, chuyển từ lệnh ngừng bắn sang giải giáp quân sự, quản trị kỹ trị và tái thiết”.

Theo ông Witkoff, giai đoạn 2 thiết lập một chính quyền chuyển tiếp kỹ trị của Palestine tại Gaza, Ủy ban Quốc gia về Quản trị Gaza và bắt đầu quá trình giải giáp quân sự và tái thiết toàn diện Gaza, chủ yếu là giải giáp tất cả lực lượng không được phép hoạt động.

Thông báo nhắc lại rằng phía Mỹ kỳ vọng lực lượng Hamas sẽ tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ của mình, bao gồm việc trả tự do ngay lập tức cho con tin cuối cùng đã thiệt mạng. Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ cảnh báo rằng việc không tuân thủ “sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng”.

Cùng ngày, các phe phái Palestine nhất trí thành lập một ủy ban quốc gia chuyển tiếp để điều hành Dải Gaza, hỗ trợ thực thi giai đoạn hai của thỏa thuận ngừng bắn. Phong trào Hamas tuyên bố hoan nghênh việc thành lập ủy ban kỹ trị và bày tỏ sẵn sàng chuyển giao các trách nhiệm quản lý dân sự tại Gaza.

Theo ông Witkoff, sau thỏa thuận ngừng bắn do Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar làm trung gian, Hamas đã trao trả toàn bộ con tin còn sống và hài cốt của hầu hết các con tin thiệt mạng cho Israel. Hiện phía Hamas chưa bình luận về thông báo mới nhất của Mỹ.

Theo giới quan sát, việc Mỹ khởi động giai đoạn hai của kế hoạch hòa bình Gaza cho thấy nỗ lực chuyển từ ngừng bắn sang tái thiết trật tự an ninh và quản trị dài hạn tại khu vực. Trọng tâm vào giải giáp quân sự và chính quyền kỹ trị được kỳ vọng hạn chế nguy cơ tái bùng phát xung đột, song triển vọng thực thi vẫn phụ thuộc lớn vào mức độ tuân thủ và lòng tin giữa các bên liên quan trong bối cảnh Trung Đông còn nhiều bất ổn.

Giá vàng, bạc và dầu tăng mạnh giữa bất ổn toàn cầu

Trang sức vàng được bày bán tại tiệm kim hoàn ở Yangon, Myanmar. Ảnh: THX/TTXVN

Thị trường tài chính quốc tế tuần qua ghi nhận biến động mạnh khi giá vàng và bạc đồng loạt lập đỉnh mới, trong bối cảnh đồng USD suy yếu và tâm lý lo ngại rủi ro gia tăng.

Trên thị trường kim loại quý, giá vàng giao ngay có thời điểm chạm mức cao kỷ lục 4.634,33 USD/ounce, trước khi hạ nhiệt và ổn định quanh 4.591 USD/ounce vào rạng sáng 14/1 (giờ Việt Nam). Giá vàng giao kỳ hạn tháng 2/2026 tại Mỹ giảm nhẹ 0,3%, còn 4.599,10 USD/ounce. Trong khi đó, giá bạc giao ngay tăng 2,1%, lên 86,74 USD/ounce, sau khi lập đỉnh lịch sử 89,10 USD/ounce trong phiên. Giá dầu cũng đi lên, phản ánh những lo ngại ngày càng gia tăng về nguồn cung và rủi ro địa chính trị.

Đà tăng của vàng và bạc chủ yếu được thúc đẩy bởi số liệu lạm phát Mỹ thấp hơn dự báo. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) lõi tháng 12/2025 chỉ tăng 0,2% so với tháng trước và 2,6% so với cùng kỳ năm trước, củng cố kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể sớm nới lỏng chính sách tiền tệ.

Bên cạnh đó, thị trường còn phản ứng mạnh trước thông tin liên quan đến một cuộc điều tra hình sự nhắm vào Chủ tịch Fed Jerome Powell, làm dấy lên lo ngại về tính độc lập của ngân hàng trung ương Mỹ. Ông Powell đã bác bỏ các cáo buộc, cho rằng đây là động thái nhằm gia tăng sức ép chính trị đối với chính sách lãi suất. Nhiều lãnh đạo ngân hàng trung ương trên thế giới sau đó cũng công khai bày tỏ sự ủng hộ đối với Chủ tịch Fed.

Trong bối cảnh kỳ vọng Fed giảm lãi suất gia tăng, cùng với các điểm nóng địa chính trị từ Trung Đông, Bắc Cực đến Iran tiếp tục leo thang, dòng tiền toàn cầu có xu hướng dịch chuyển mạnh sang các tài sản trú ẩn an toàn. Theo giới phân tích, những bất ổn chồng chất này đang khiến vàng và bạc trở thành lựa chọn ưu tiên của nhà đầu tư trên thị trường quốc tế.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc (Tổng hợp)