'Nốt nhạc xanh' của du lịch Lâm Đồng. Bài 2: Để du lịch chạm vào đời sống

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan góp ý cho các mô hình du lịch nông nghiệp ở Lâm Đồng

Đừng biến nông thôn thành sân khấu

Đó là lời khuyên của ông Lê Minh Hoan - nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) khi đến thăm Lâm Đồng. Ông đặt ra câu hỏi với chính quyền và ngành chức năng: Làm sao để khách ở lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn, hiểu vùng đất sâu hơn và khi trở về vẫn muốn kể câu chuyện Lâm Đồng cho người khác?

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Lê Minh Hoan tham quan mô hình du lịch canh nông ở xã Hiệp Thạnh

Theo ông Lê Minh Hoan, du lịch cần đi sâu vào đời sống. Ở nhiều vùng quê, nông nghiệp là công việc thường nhật của người dân nhưng với du khách, đó có thể trở thành một trải nghiệm có giá trị. Vì vậy, thay vì chỉ đưa khách đến những khu vườn đẹp, người làm nông nghiệp cần nghĩ ngay từ cách tổ chức sản xuất: ngoài nông sản, nơi đây có thể mang đến trải nghiệm gì? Đó là sự khác nhau giữa “du lịch nông nghiệp” và “nông nghiệp du lịch” - khi người nông dân không chỉ bán nông sản mà còn bán câu chuyện, trải nghiệm gắn với quá trình làm ra sản phẩm.

Trên địa bàn tỉnh hiện có hàng trăm nông trại, hợp tác xã, làng nghề kết hợp sản xuất với du lịch. Trong đó, 4 điểm được công nhận sản phẩm du lịch canh nông gồm: Tám Trình Coffee Experiences (xã Nam Ban Lâm Hà), Avocado Farm (xã Quảng Lập), Bồng Lai Farm (xã Hiệp Thạnh) và Vườn hồng Lê Phúc (phường Xuân Trường - Đà Lạt). Trong 8 tháng của năm 2026, Lâm Đồng đón 16,46 triệu lượt khách, tăng 18,98% so cùng kỳ; doanh thu du lịch đạt 45.588,8 tỷ đồng, tăng 22,31%. Sự phát triển của các mô hình du lịch canh nông, du lịch nông thôn cũng góp thêm những điểm đến và trải nghiệm mới, góp phần vào kết quả chung của ngành du lịch tỉnh.

Tại Tám Trình Coffee Experiences, bà Nguyễn Thị Tám - Giám đốc điểm du lịch canh nông - không tạo thêm những cảnh quan riêng chỉ để phục vụ khách. Bà sử dụng chính vườn cà phê đang sản xuất để kể câu chuyện về cây cà phê và người nông dân. Từng lối đi, biển chỉ dẫn được sắp xếp để du khách có thể theo dõi hành trình từ cây cà phê đến ly cà phê. Khách được tìm hiểu quá trình chăm sóc, thu hái, rang xay, pha chế và tự trải nghiệm theo nhu cầu. “Tôi nghĩ làm du lịch không phải để biến khu vườn thành nơi đón khách, mà để chính khu vườn, người nông dân và cách mình làm ra nông sản trở thành câu chuyện cho du khách”, bà Tám nói.

Khách quốc tế trải nghiệm quy trình sản xuất cà phê Việt Nam

Những giá trị ở lại

Ở xã Tà Năng, chị Hà Thúy Diện, người dân tộc Tày, từ TP Hồ Chí Minh về làm homestay đã 10 năm. Nằm trên cung đường trekking Tà Năng - Phan Dũng, gia đình chị tận dụng chính không gian sống để đón khách.

Rau trong vườn, gà trong chuồng, cá dưới ao trở thành nguyên liệu cho những bữa ăn phục vụ khách. Những sinh hoạt quen thuộc của gia đình cũng được đưa vào trải nghiệm. Mẹ chị Diện, một giáo viên về hưu, cùng khách làm bánh, kể chuyện, hướng dẫn trẻ nhỏ tạo hình con vật bằng đất sét. Gia đình còn thuê thêm người địa phương dẫn khách, nấu ăn và phụ giúp tại homestay.

Các em học sinh tham gia trải nghiệm du lịch canh nông

Từ chỗ đón khách lưu trú, gia đình chị bán thêm các sản phẩm chế biến từ cà phê, mắc ca; khách cũng mua măng khô và sản vật địa phương mang về. Chị học cách chế biến để nâng giá trị nông sản thay vì chỉ bán thô, mang lại doanh thu hơn 1 tỷ đồng mỗi năm. “Du lịch đã làm thay đổi cuộc sống của cả gia đình tôi. Nông sản có thêm kênh tiêu thụ, người dân địa phương có thêm việc làm, còn làng quê vốn yên bình có thêm nhiều du khách biết đến”, chị Diện nói.

Chị Diện cho biết, dịch vụ ăn uống chiếm khoảng 40% doanh thu homestay, bán nông sản khoảng 30%. Do khách thường chỉ lưu trú 1 - 2 đêm, đây là những nguồn thu quan trọng của gia đình. Với các đoàn đông, chị thuê thêm 1 - 2 người trong thôn nấu ăn, dọn dẹp; thỉnh thoảng nhờ người địa phương dẫn khách khám phá núi rừng.

Du khách trải nghiệm hái dâu ở phường Lang Biang - Đà Lạt

Câu chuyện của gia đình chị Diện cho thấy, du lịch có thể đưa nhiều giá trị của đời sống nông thôn vào hành trình của du khách. Từ vườn rau, sản vật địa phương đến cách làm bánh, những câu chuyện gia đình và công việc của người dân đều có thể trở thành nguồn thu.

Để du lịch đi cùng người dân

Theo bà Nguyễn Lan Ngọc - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc kết hợp nông nghiệp với du lịch thời gian qua đã góp phần mở thêm đầu ra cho nông sản, sản phẩm OCOP, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Nhiều nghề truyền thống, sản phẩm thủ công cũng có thêm cơ hội tiếp cận du khách, qua đó góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của cộng đồng K’ho, Churu, Mạ, M’nông, Chăm…

Vẻ đẹp của những cánh đồng hoa

Đến nay, toàn tỉnh có 33 mô hình du lịch canh nông, du lịch nông thôn; đồng thời đang thí điểm 6 mô hình phát triển nông thôn gắn với các loại hình du lịch. Các mô hình đã thu hút, tạo việc làm cho gần 1.000 lao động địa phương. Từ năm 2018 đến nay, lượng khách tham quan đạt gần 6 triệu lượt, tổng doanh thu gần 250 tỷ đồng, đóng góp khoảng 25 tỷ đồng cho ngân sách nhà nước. Thông qua du lịch, các chủ trang trại, nông hộ và doanh nghiệp có thêm động lực cải tiến dịch vụ, đầu tư công nghệ và quảng bá sản phẩm.

Điều quan trọng là những giá trị ấy không dừng ở việc bán sản phẩm cho du khách. Khi nghề truyền thống có người học, sản phẩm được sử dụng; khi nông sản được chế biến, giới thiệu ngay tại nơi sản xuất, người dân có thêm thu nhập từ những gì mình đang có. Đó cũng là cách để những giá trị của làng quê tiếp tục được duy trì.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đinh Văn Tuấn nhiều lần đề nghị các sở, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp tăng cường phối hợp, xây dựng sản phẩm mới, chú trọng du lịch canh nông và các sản phẩm đặc trưng. Với vùng biển, cao nguyên, đại ngàn cùng nền nông nghiệp đa dạng, Lâm Đồng còn nhiều dư địa để phát triển loại hình này. Nhưng để du lịch thực sự đi vào đời sống, người dân phải là chủ thể của những câu chuyện được kể.

Lâm Đồng vừa có lợi thế phát triển nông nghiệp công nghệ cao, vừa sở hữu khí hậu mát mẻ để thu hút du khách

Người nông dân vẫn làm công việc của mình nhưng biết cách giới thiệu sản phẩm; người trẻ có thêm cơ hội ở quê hương; nghề truyền thống có người tiếp nối; du khách được trải nghiệm đời sống thật thay vì một không gian dựng lên để check-in. Khi đó, du lịch gắn với nông nghiệp và đời sống, giúp những gì người dân đang có trở thành giá trị để đón khách, tạo thu nhập và tiếp tục được gìn giữ.