Làm rõ dấu tích Chính điện Kính Thiên qua 1.300 năm lịch sử

Sáng 14/9 tại Hà Nội, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học tổ chức Hội thảo khoa học báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò khu vực Chính điện Kính Thiên năm 2026.

Cuộc khai quật được thực hiện trên cơ sở các khuyến nghị của UNESCO/ICOMOS và Quyết định số 51/QĐ-BVHTTDL ngày 10/1/2026 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Đây là lần thứ tư khu vực nền điện Kính Thiên được khai quật khảo cổ.

Sân điện Kính Thiên phát lộ hoàn chỉnh. (Nguồn: Báo Văn Hóa)

Địa tầng liên tục qua khoảng 1.300 năm lịch sử

Năm 2026, các nhà khảo cổ khai quật tại khu vực nhà Pháo binh (CT04), với tổng diện tích 910m², gồm 840m² phía Đông và 70m² phía Tây nhà Pháo binh.

Kết quả xác định địa tầng văn hóa dày khoảng 6m, gồm các lớp liên tục từ thời Đại La (thế kỷ VII - IX), Đinh - Tiền Lê (thế kỷ X), Lý (thế kỷ XI - XII), Trần (thế kỷ XIII - XIV), Lê sơ (thế kỷ XV - XVI), Lê Trung hưng (thế kỷ XVII - XVIII) đến thời Nguyễn (thế kỷ XIX).

Đây là địa tầng dày và tương đối đầy đủ về lịch sử Thăng Long - Hà Nội được phát hiện đến nay, phản ánh quá trình tồn tại và biến đổi của khu trung tâm quyền lực trong khoảng 1.300 năm.

Đợt khai quật tiếp tục làm rõ dấu tích điện Long Thiên thời Nguyễn. Giới hạn đông - tây của điện Long Thiên trùng khớp với giới hạn đông - tây của tòa nhà Pháo binh thời Pháp thuộc. Hệ thống móng cột và cống thoát nước được phát hiện năm nay bổ sung cho kết quả khai quật năm 2025.

Điện Long Thiên được vua Gia Long cho xây dựng theo kiểu “trùng thiềm điệp ốc”, gồm tiền điện và chính điện chung một nền móng, kết nối bằng gian thừa lưu.

Bên dưới nền điện Long Thiên là dấu tích Chính điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung hưng. Nền điện được đắp nhân tạo, xử lý và đầm nện bằng đất sét cùng vật liệu vỡ trước khi quy hoạch vị trí móng cột.

Hệ thống móng gồm móng đơn và móng kép. Móng đơn có kích thước khoảng 2,8-3,5m x 2,5-3,5m; móng kép khoảng 5,4-6,1m x 2,7-3m. Các móng cột còn có phần móng lõi cột, cho thấy kỹ thuật xây dựng lớn và phức tạp.

Từ hệ thống móng, các nhà nghiên cứu bước đầu xác định Chính điện Kính Thiên có chiều đông - tây 9 gian với 10 hàng cột, chiều bắc - nam 5 gian với 6 hàng cột. Móng đơn chủ yếu nằm bên trong, trong khi móng kép tập trung ở khu vực rìa ngoài.

Thêm cơ sở khoa học cho nghiên cứu phục dựng

Kết quả khai quật cũng đặt ra vấn đề về những lớp kiến trúc nằm sâu hơn nền điện Kính Thiên. Chính sử và các nghiên cứu trước đây cho thấy, trước Chính điện Kính Thiên thời Lê, khu vực này từng tồn tại Chính điện Thiên An thời Trần và các công trình Thiên An, Càn Nguyên thời Lý.

Địa tầng liên tục khoảng 1.300 năm là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu giả thuyết về sự kế tiếp của các trung tâm quyền lực tại khu vực này qua các triều đại.

Cuộc khai quật năm 2026 đồng thời cung cấp thêm tư liệu về quy mô, cấu trúc, móng nền, móng cột, vật liệu xây dựng, dấu tích sân điện, vật liệu bó nền, cấu trúc sân phía Tây và một số dấu tích kiến trúc liên quan.

Các kết quả này phục vụ nghiên cứu, bảo tồn và định hướng phục dựng Chính điện Kính Thiên trong tương lai, đồng thời đáp ứng các khuyến nghị của UNESCO/ICOMOS, Thông cáo Hà Nội 2022 và Luật Di sản văn hóa.

Sau hơn 15 năm nghiên cứu, trên cơ sở đối chiếu chính sử, bản đồ cổ, khảo cổ học, kiến trúc và nghi lễ cung đình, các nhà khoa học trong nước cùng chuyên gia quốc tế thống nhất nhận định Điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên nằm trong khu trung tâm Cấm Thành, từng là trung tâm quyền lực và không gian nghi lễ cung đình, biểu trưng cao nhất cho quyền lực quốc gia Đại Việt trong các thế kỷ XV - XVIII.

Nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm phát huy giá trị di sản và thực hiện mục tiêu của Công ước Di sản thế giới năm 1972.

Phương án phục dựng cần tuân thủ nguyên tắc xác thực theo các văn kiện quốc tế và bộ công cụ của ICOMOS, đồng thời dựa trên cơ sở khoa học vững chắc và tính khả thi cao.