'Nữ hoàng' các loại hạt đang mùa bội thu

Mắc ca của gia đình ông Huỳnh Ngọc Dũng, thôn 5, xã Trường Xuân phát triển tốt, cho quả khá nhiều

Xanh tốt giữa mùa khô hạn

Những ngày cuối tháng 4/2026, nhiều khu vực trồng cà phê ở phía Tây gặp tình trạng khô hạn, thiếu nước tưới, làm cho cây trồng héo úa. Thế nhưng, trong bối cảnh khắc nghiệt ấy, những vườn mắc ca vẫn xanh tốt, nhiều nơi có năng suất cao. Vườn mắc ca của ông Huỳnh Ngọc Dũng, thôn 5, xã Trường Xuân là 1 ví dụ. Xen giữa 4 ha cà phê hơi vàng lá do nắng nóng là 1.000 cây mắc ca cao vượt lên xanh tốt. Mắc ca đang vào mùa thu hoạch nhưng chủ nhân không có sự tất bật mùa vụ hay lo lắng đầu ra. Ông Dũng cười suốt như không dấu được niềm vui, bởi mắc ca của gia đình năm nay vừa được mùa vừa được giá.

Ông Dũng là một trong những hộ đầu tiên trồng mắc ca tại xã Trường Xuân sau khi được tập huấn kỹ thuật của hội nông dân. Ông kể: “Lúc đó dự hội thảo, tập huấn, tôi đã mê cây và hạt này. Tôi có một mơ ước là trồng thành công cây mắc ca để biết cái mà người ta gọi “nữ hoàng” các loại hạt là như thế nào”. Ông khoe, vườn mắc ca của gia đình trồng từ cuối năm 2019, nay đã cho thu hoạch vụ thứ hai. “Năm ngoái, mới thu bói, gia đình được gần 50 triệu đồng, năm nay có thể đạt gấp ba, giá bán tươi cả vỏ hiện ở 35.000 đồng/kg, mức giá cao hơn kỳ vọng. Hạt ăn rất ngon, béo, bùi tốt cho sức khỏe”, ông Dũng khẳng định.

Ông Dũng nói thêm, mắc ca là cây trồng khá dễ tính, trồng xen nên phân bón, nước tưới đều ăn theo cà phê. Để trồng mắc ca tốt, là vùng trồng phải có khí hậu lạnh trong khoảng 10 độ C- 30 độ C, nhất là vào giai đoạn cây ra hoa, đậu quả.

Lãnh đạo Hội Nông dân xã Trường Xuân đi cùng cũng nhấn mạnh rằng, mắc ca là cây trồng đang được nhiều người dân lựa chọn để phát triển kinh tế lâu dài. Cây trồng này so với hồ tiêu, cà phê thì đòi hỏi kỹ thuật, vật tư phân bón, thuốc bảo vệ thực vật ít hơn rất nhiều, đặc biệt thích ứng với khô hạn. Hiện diện tích mắc ca của xã mới khoảng 20 ha nên đang được địa phương khuyến khích nông dân mở rộng diện tích.

Gia đình bà Thị Nớ, bon Bu P’răng 1, xã Quảng Trực có nguồn thu nhập cao và ổn định từ mắc ca

Rời Trường Xuân, theo tỉnh lộ 686, chúng tôi đến vùng trồng mắc ca ở xã biên giới Quảng Trực, nơi trồng mắc ca đầu tiên ở Tây Lâm Đồng. Ở đây, nhiều đồng bào dân tộc thiểu số trồng mắc ca nên bây giờ cũng đang có chung niềm vui được mùa, được giá. Bà Thị Nớ, bon Bu P’răng 1, hộ đồng bào M’nông - dân tộc thiểu số tại chỗ, đồng thời là một trong những hộ trồng mắc ca sớm ở địa bàn. Bà Thị Nớ cho biết, năm 2012, bà được bộ đội biên phòng và chính quyền địa phương hỗ trợ cây giống và tận tình hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc cây mắc ca. Hiện diện tích mắc ca trồng xen đã đạt mức gần 4 ha. “Mắc ca dễ hơn trồng cà phê nhiều, mỗi năm, gia đình tôi thu về hàng trăm triệu đồng từ mắc ca, có của ăn của để, cho các con học hành” - bà Thị Nớ tâm sự.

Cây đa giá trị

Không chỉ ở bon Bu P’răng 1, dọc theo các cung đường lớn, chúng tôi được chứng kiến nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số nơi vùng đất biên cương Quảng Trực đang từng bước đổi thay, nhà cửa kiên cố, khang trang nhờ cây mắc ca. Anh Điểu S’Rao - Trưởng bon Bu Gia trồng 2 ha mắc ca, cho thu hoạch khoảng 200 triệu đồng/năm, cho rằng, nhờ mắc ca mà anh đã khẳng định được uy tín của mình với bà con, nói bà con nghe và chuyển đổi nhiều diện tích cà phê, điều già cỗi, sâu bệnh sang trồng mắc ca.

Đến nay, bon Bu Gia đã có hơn 100 hộ người M’nông trồng khoảng 150 ha mắc ca, từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung, nâng cao hiệu quả kinh tế. Ông Đặng Văn Cương - Chủ tịch Hội Nông dân xã Quảng Trực là người rất tâm huyết với việc nhân rộng cây mắc ca. Ông cho biết, mắc ca đã có mặt ở xã Quảng Trực khoảng 15 năm nay. Vùng này được cấp chính quyền, ngành chức năng, lực lượng biên phòng chọn trồng thí điểm, nhân rộng bởi có khí hậu khá lạnh, đất đai còn tiềm năng. Nhiều người kỳ vọng đưa cây mắc ca thành cây xóa đói, giảm nghèo và làm giàu trên vùng đất “phên giậu” của Tổ quốc.

Theo thời gian, qua nhiều nghi ngại từ cây trồng mới, vấn đề giống chuẩn, đầu ra thì hiện đã trên 1.350 ha mắc ca phát triển tốt, cho quả ngon. Quảng Trực trở thành địa phương có diện tích trồng mắc ca lớn bậc nhất trong khu vực. Tại đây, đã có một số hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân liên kết với hàng trăm hộ dân để phát triển chuỗi giá trị, sản phẩm mắc ca được chứng nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, OCOP, VietGAP.

Không chỉ là cây giảm nghèo, ông Lê Quang Dần - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, người từng gắn bó với cây mắc ca ở Tây Lâm Đồng thông tin thêm rằng, mắc ca còn giúp tăng độ che phủ rừng, bảo vệ môi trường sống, nguồn tài nguyên đất đai của bà con, phòng, chống thiên tai, biến đổi khí hậu.

Nhiều gia đình dân tộc thiểu số ở Quảng Trực khấm khá nhờ mắc ca

Theo kế hoạch thì đến 2030, khu vực Tây Lâm Đồng phát triển diện tích mắc ca lên 10.000 ha. Hiện diện tích cây trồng này mới đạt khoảng 6.000 ha nên không gian phát triển còn khá lớn. Việc cần làm là các địa phương cùng với ngành thúc đẩy việc nhân rộng cây trồng này ở những tiểu vùng có đất đai, khí hậu phù hợp, làm tốt công tác quản lý giống mắc ca, quy hoạch vùng trồng.

Các cấp, ngành thúc đẩy quảng bá, kết nối, để sản phẩm mắc ca Tây Lâm Đồng không chỉ dừng lại có chứng nhận OCOP 3 sao, 4 sao, Viet Gap như hiện nay mà gắn với nhãn hiệu chứng nhận chung “mắc ca Lâm Đồng” mới được Cục Sở hữu trí tuệ - Bộ Khoa học và Công nghệ cấp. Làm được như thế thì giấc mơ về thủ phủ cây cho hạt “nữ hoàng” mới là hiện thực bền vững không chỉ ở Tây Lâm Đồng mà còn ở một số khu vực khác trong tỉnh có điều kiện phù hợp.