Nữ nông dân vùng cao mang 'vườn nhà' lên mạng

Dưới vườn cây trái trĩu cành, cô nông dân Hoàng Thị Minh ở thôn Bến Khế (xã Bắc Khánh Vĩnh) vốn quen với cuốc, rựa nay đứng trước điện thoại, say sưa trò chuyện trực tuyến với hàng trăm khán giả. Cũng như nhiều nông dân nơi đây, chị đang nỗ lực “vượt lên chính mình” để làm chủ đầu ra cho thành quả lao động của gia đình. Chuyển đổi số đối với nông dân không phải là những điều to tát mà đang được nhen nhóm từ những việc làm cụ thể, từ chính sự thay đổi trong nếp nghĩ, cách làm.

Phiên livestream dưới tán cây

Buổi sáng ở thôn Bến Khế, trong khu vườn rộng 10ha, chị Hoàng Thị Minh (sinh năm 1985) lách qua những cành sầu riêng Ri6, Monthong và Musang King đang vào mùa thu hoạch. Nhưng thay vì chỉ mang bạt, dây để chuẩn bị thu hoạch như mọi năm, nay chị còn có thêm một "thiết bị" mới: Chiếc điện thoại thông minh và một chiếc giá đỡ.

Đặt chiếc sọt nhựa làm bàn, chị Minh bày lên đó những quả bưởi da xanh và sầu riêng vừa rụng để bắt đầu phiên phát trực tiếp (livestream). Không phấn son, không phục trang cầu kỳ, người phụ nữ miền sơn cước xuất hiện trên màn hình trong bộ quần áo lao động sẫm màu vì nhựa cây, với nụ cười mộc mạc.

Chị Hoàng Thị Minh trong phiên livestream bán nông sản.

"Xin chào cả nhà ạ! Sầu riêng vườn nhà Minh chín rụng tự nhiên từ đêm qua, gai đều tăm tắp. Để Minh khui liền tại chỗ cho bà con coi, rất là thơm ngon, đặc biệt ạ!", chị Minh vừa cười vừa nói, giọng rổn rảng, tự nhiên như đang đứng trò chuyện với hàng xóm bên hàng rào.

Chị Minh bộc bạch: "Những buổi livestream đầu tiên chỉ lác đác vài người xem, phần lớn là người quen. Đứng trước chiếc điện thoại, tôi nhiều lần run đến líu lưỡi. Có lúc tôi muốn bỏ cuộc, nhưng nhìn vườn cây chuẩn bị vào vụ, tôi lại tự nhủ phải học. Không biết thì hỏi, sai thì sửa, tôi tập nói trước gương, tập quay video ngay trong vườn và chỉ chia sẻ những điều mình hiểu rõ nhất: cách chăm sóc cây, quy trình sản xuất sạch, câu chuyện của vùng đất Bắc Khánh Vĩnh"...

Trời không phụ công người chịu khó học hỏi. Sự chân thật, "người thật, việc thật" của chị Minh dần tạo được niềm tin vững chắc trên không gian mạng. Khán giả thích xem cảnh chị trực tiếp cầm cây sào khều những quả sầu riêng trên cao xuống, thích theo dõi cách chị bổ quả, để lộ những múi sầu vàng óng, béo ngậy ngay tại gốc cây.

Khi người nông dân làm chủ thị trường

Cũng như nhiều nông dân vùng này, cứ mỗi mùa thu hoạch trái cây, niềm vui được mùa luôn đi cùng nỗi lo về giá cả. Cứ đến hẹn, thương lái vào vườn, đi một vòng, chê quả nhỏ, chê gai xấu rồi đưa ra mức giá thu mua mà quyền chủ động gần như hoàn toàn thuộc về họ. Người nông dân - quanh năm vất vả làm ra nông sản - lại gần như không được làm chủ giá trị sản phẩm do chính mình tạo ra.

Chị Minh tự hỏi, tại sao trái cây mình trồng sạch theo tiêu chuẩn VietGAP, chất lượng thơm ngon không thua kém bất cứ nơi đâu mà đầu ra cứ mãi bấp bênh, lệ thuộc hoàn toàn vào người khác. Ý nghĩ phải tìm một lối đi riêng, một cách tiếp cận trực tiếp đến người tiêu dùng bắt đầu nhen nhóm từ những đêm dài trăn trở ấy.

Khu vườn rộng 10ha của gia đình chị Minh trồng nhiều loại cây ăn trái.

Khi Hội Nông dân xã Bắc Khánh Vĩnh mở các lớp tập huấn về chuyển đổi số, hướng dẫn đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội, chị Minh - cũng như nhiều nông dân khác trên địa bàn - như người đi trong đêm tối tìm thấy ánh lửa. Chị đăng ký tham gia ngay. Những ngày đầu tiếp xúc với thuật ngữ như "công nghệ", "thuật toán", "tương tác", người phụ nữ vùng cao 41 tuổi không khỏi lúng túng.

Kết quả của cuộc chuyển đổi tư duy ấy đến một cách ngọt ngào. Chỉ tính riêng vụ sầu riêng vừa chớm, thông qua những phiên livestream trên các nền tảng mạng xã hội, chị Minh đã chốt thành công hàng trăm đơn hàng, tiêu thụ hơn 2 tấn sầu riêng quả. Đáng nói hơn, giá bán sầu riêng trực tuyến của chị luôn ổn định ở mức trên 100.000 đồng/kg, cao hơn khá nhiều so với giá bán sỉ cho thương lái trong các vụ trước.

Giờ đây, quy trình xuất hàng của nông hộ Hoàng Thị Minh đã chuyên nghiệp hóa rõ rệt. Nông sản từ vườn Bắc Khánh Vĩnh cứ thế đến bàn ăn của khách hàng tại Nha Trang, TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội… chỉ trong vòng 24 đến 48 giờ. Điều quan trọng hơn là thông qua việc tiếp xúc trực tiếp với khách hàng, người nông dân hiểu rõ hơn nhu cầu, mong muốn và sở thích của người dùng. Từ đó, không ngừng cải tiến phương thức sản xuất, kinh doanh để đáp ứng tốt hơn thị hiếu của khách hàng.

Ngọn lửa chuyển đổi số từ vùng cao

Câu chuyện của chị Hoàng Thị Minh không còn là chuyện riêng của một gia đình mà đang trở thành một làn gió mới thổi vào tư duy sản xuất của bà con nông dân, nhất là nông dân vùng cao, miền núi.

Nhờ sự mạnh dạn trong đổi thay cách nghĩ, cách làm, nông dân Hoàng Thị Minh còn nhận được sự cổ vũ, đồng hành và hỗ trợ của Nhà nước thông qua Sở Nông nghiệp và Môi trường, các cấp Hội Nông dân và chính quyền địa phương. Sự đồng hành ấy đã giúp vườn cây của gia đình chị từng ngày đơm hoa thơm, kết trái ngọt.

Chị nhớ lại: Nhiều năm qua, ngành nông nghiệp, chính quyền địa phương và Hội Nông dân các cấp đã đẩy mạnh việc tuyên truyền, hỗ trợ nông dân chuyển đổi cây trồng. “Cách đây 7 năm, Nhà nước đã giúp đỡ gia đình tôi về cây giống sầu riêng, phân bón và tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc. Nhờ đó, giờ đây gia đình tôi có vườn sầu riêng rộng 3ha, chủ lực là giống Musang King”, chị Minh tâm sự.

Nhìn cơ ngơi khu vườn xanh tươi, trĩu quả, ngoài 3ha sầu riêng, gia đình chị còn có 3ha bưởi da xanh, 1ha ổi lê và hàng trăm cây mít Thái da xanh, cho thu nhập ổn định quanh năm. Cách đây 5 năm, chị tiên phong trồng thử nghiệm 5 sào mắc ca. Đến nay, cây phát triển tốt và bắt đầu cho thu hoạch. Tuy không nói ra, nhưng nhẩm tính, mô hình kinh tế vườn đồi của gia đình chị Minh cho thu nhập mỗi năm không dưới 1 tỷ đồng.

Đánh giá về tính hiệu quả và định hướng từ mô hình này, ông Lê Đình Chinh - Chủ tịch Hội Nông dân xã Bắc Khánh Vĩnh, chia sẻ: "Thành công của chị Hoàng Thị Minh là minh chứng rõ nét cho thấy sự nhạy bén của người nông dân trong thời đại 4.0. Mô hình này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội cho gia đình mà còn mở ra hướng đi đầy triển vọng cho nông sản địa phương. Trong thời gian tới, Hội Nông dân xã sẽ tổ chức cho chị Minh trực tiếp chia sẻ kinh nghiệm, đồng thời phối hợp mở thêm các lớp tập huấn kỹ năng bán hàng trực tuyến để nhân rộng mô hình này, giúp bà con hội viên trên địa bàn xã tự tin xây dựng định vị thương hiệu và làm giàu chính đáng trên quê hương".

Cũng theo lãnh đạo Hội Nông dân xã, hành trình chuyển đổi số nông nghiệp ở một xã miền núi như Bắc Khánh Vĩnh vẫn còn không ít rào cản mang tính nội tại. Hạ tầng internet ở các khu vườn ở xa đôi khi còn chập chờn; kỹ năng tiếp cận công nghệ của nông dân, nhất là người đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế. Đặc biệt, để có thể tự tin với sản phẩm của mình, người nông dân còn phải kiên trì theo đuổi sản xuất sạch, hữu cơ và có minh chứng rõ ràng về chất lượng. Chỉ những nông sản ngon, an toàn, đồng đều, có khả năng truy xuất nguồn gốc… mới có thể “sống” trên các phiên livestream. Ngoài ra, một số nông dân cũng cho biết việc xây dựng thương hiệu và khả năng vận chuyển hàng đến tay khách hàng nhanh chóng, thuận tiện vẫn còn không ít rào cản, cần thêm sự hỗ trợ từ Nhà nước.

Nắng trưa bắt đầu đứng bóng trên những tán sầu riêng. Phiên livestream khép lại, màn hình điện thoại vẫn liên tục hiện thông báo đơn hàng mới. Chị Hoàng Thị Minh tắt máy, lau vội những giọt mồ hôi trên trán rồi lại tất bật cùng gia đình thu hoạch trái chín. Giữa vùng núi Bắc Khánh Vĩnh, hành trình chuyển đổi số của người nông dân không bắt đầu từ những công nghệ cao siêu, mà từ sự dám thay đổi cách nghĩ, cách làm để tự mình làm chủ giá trị nông sản.