Nửa thế kỷ phục vụ của pháo tự hành mạnh nhất trong Quân đội Liên Xô/Nga

Vào ngày 15/4/1975, pháo tự hành 203 mm 2S7 Pion đã được đưa vào biên chế Quân đội Liên Xô và cho đến ngày nay, nó vẫn là loại pháo mạnh nhất trong kho vũ khí của Lực lượng vũ trang Nga và Ukraine, bất chấp đã quá cũ và gặp nhiều khó khăn khi duy trì hoạt động.

Pháo tự hành 2S7 bắt đầu được phát triển vào năm 1970, tuy vậy công việc thậm chí đã được tiến hành trước đó. Mục đích của Liên Xô là tạo ra khẩu pháo bắn đạn hạt nhân nhằm đối trọng với Mỹ, mặc dù tất nhiên đạn nổ mảnh thông thường cũng có thể sử dụng.

Khung gầm của pháo tự hành dựa trên các bộ phận của xe tăng T-80, điển hình như bánh dẫn động, con lăn đỡ, bộ giảm xóc thủy lực và xích. Trong tương lai, khung gầm này thậm chí còn trở thành nền tảng cho hệ thống phòng không S-300V.

Với cỡ nòng 203 mm , chiều dài nòng gấp 55 lần đường kính (L/55), 2S7 Pion có tầm bắn lên đến 47,5 km. Tuy vậy thông số này phụ thuộc vào loại đạn sử dụng. Kíp chiến đấu của pháo tự hành gồm 7 người.

Quá trình sản xuất pháo tự hành 2S7 Pion diễn ra từ năm 1975 cho đến khi Liên Xô tan rã, bao gồm cả phiên bản hiện đại hóa 2S7M Malka đang được Quân đội Nga sử dụng, tổng cộng hơn 500 tổ hợp đã được xuất xưởng.

Trong số đó, 347 khẩu pháo được các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ thừa hưởng, trong khi số còn lại bán cho Ba Lan, Tiệp Khắc, Bulgaria và Angola.

Lực lượng vũ trang có trong biên chế nhiều pháo tự hành 2S7 nhất chính là Liên bang Nga, họ đã sử dụng chúng trong nhiều cuộc chiến tranh của mình, bao gồm cả trên chiến trường Ukraine hiện nay.

Hiện nay các quốc gia sử dụng đang gặp vấn đề do sự hao mòn quá mức của nòng pháo, trong khi việc sản xuất mới lại không thể thực hiện do mất đi năng lực chuyên môn liên quan, đồng thời lượng dự trữ cũng dần cạn kiệt.

Trong Lực lượng Vũ trang Ukraine, các khẩu pháo tự hành 2S7 Pion được cất giữ cho đến khi cuộc xung đột miền Đông bắt đầu vào năm 2014, khi chúng được tái kích hoạt và gửi đến Lữ đoàn Pháo tự hành số 26.

Sau đó Lữ đoàn Pháo tự hành độc lập số 43 được thành lập từ Sư đoàn số 5 và trở thành đơn vị vận hành chính đối với loại vũ khí trên trong Lực lượng vũ trang Ukraine.

Đây là cách mà pháo tự hành 2S7 của Ukraine được sử dụng trên chiến trường từ năm 2022. Tuy nhiên tương tự Nga, vấn đề lớn với Kyiv là nguồn cung đạn dược cạn kiệt và không có cơ hội mua thêm.

Sang đến năm 2023, Mỹ bắt đầu cung cấp cho Ukraine đạn pháo M106 203 mm từ kho dự trữ của mình. Nhưng loại đạn này chỉ có tầm bắn tối đa 18,6 km, không thực sự phù hợp với 2S7 Pion có nòng dài và tầm bắn xa hơn.

Do đạn pháo 203 mm không được sản xuất ở các nước phương Tây nên nguồn cung bị hạn chế, ngoài ra Ukraine cũng không sản xuất nòng cho hệ thống 2S7, cho nên dẫn đến câu hỏi là tương lai của các hệ thống pháo binh này sẽ ra sao.

Tất nhiên về mặt lý thuyết, việc phát triển nòng pháo và đạn trong lãnh thổ Ukraine là hoàn toàn khả thi, nhưng điều này đòi hỏi nguồn tài chính lớn và cần thời gian. Hiện tại không có thông tin công khai nào về sự tồn tại của một dự án như vậy.

Kịch bản đang được nhắc tới là cả Nga và Ukraine sẽ phải loại bỏ pháo tự hành 2S7 Pion và 2S7M Malka, đồng thời chuyển sang những hệ thống pháo binh mới hơn, sử dụng cỡ nòng 152/155 mm.