Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Chiến thắng mang nhiều thông điệp

Chiến thắng của Balendra Shah trong cuộc bầu cử Quốc hội Nepal ngày 5/3/2026 không chỉ là một kết quả chính trị thông thường, mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc đối với đời sống chính trị của quốc gia Nam Á này. Trong bối cảnh hệ thống chính trị trải qua nhiều biến động, sự nổi lên của một gương mặt ngoài “giới chính trị truyền thống” phản ánh rõ ràng tâm lý tìm kiếm thay đổi của cử tri.

Ông Balendra Shah vẫy chào những người ủng hộ trong chiến dịch vận động tranh cử. Ảnh: Bloomberg

Đảng Rastriya Swatantra Party (RSP) của Balendra Shah, thành lập chưa đầy 3 năm, đã giành được 182/275 ghế quốc hội - con số vượt xa mọi dự báo trước bầu cử và gần chạm ngưỡng siêu đa số. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử dân chủ của Nepal, một lực lượng chính trị mới có thể đạt được ưu thế áp đảo như vậy, trong khi các đảng lâu đời vốn thay nhau cầm quyền suốt nhiều thập kỷ lại bị thu hẹp đáng kể ảnh hưởng.

Sự kiện này trước hết phản ánh thực tế: cử tri Nepal không chỉ bỏ phiếu cho một đảng, mà còn bỏ phiếu cho kỳ vọng. Họ tìm kiếm mô hình điều hành hiệu quả hơn, bộ máy năng động hơn và cách tiếp cận mới đối với những vấn đề tồn đọng. Chính trong bối cảnh đó, hình ảnh cựu rapper từng nổi tiếng với những ca khúc phản ánh các vấn đề xã hội, lại trở thành biểu tượng của “sự thay đổi” ở tầng nấc cao nhất của bộ máy chính quyền là hiện tượng mang theo những thông điệp trực diện nhất.

Tuy nhiên, chính sự mới mẻ của RSP hay cá nhân ông Balendra Shah cũng đặt ra câu hỏi lớn về năng lực điều hành ở cấp độ quốc gia. Thành công trong việc dẫn dắt thủ đô Kathmandu với vai trò thị trưởng đã giúp ông Shah xây dựng được hình ảnh một nhà quản lý hiệu quả, dám hành động và sẵn sàng thách thức những chuẩn mực cũ. Song, điều hành thành phố với vài triệu dân và quản trị quốc gia hơn 30 triệu dân là hai cấp độ hoàn toàn khác nhau.

Sự chuyển dịch từ “hiện tượng chính trị” sang “người đứng đầu chính phủ” vì thế không chỉ là thay đổi về vị trí, mà còn là phép thử về năng lực thực sự. Một chiến thắng lớn có thể tạo ra nền tảng quyền lực, nhưng không đảm bảo cho thành công trong quản trị - đặc biệt khi những vấn đề cốt lõi của đất nước vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Kỳ vọng lớn song hành áp lực ngàn cân

Nếu chiến thắng bầu cử là điểm khởi đầu, thì những gì chờ đợi ông Balendra Shah phía trước lại là chuỗi áp lực nối tiếp, bắt nguồn trực tiếp từ chính sự ủng hộ mạnh mẽ mà ông nhận được.

Trước hết, đó là kỳ vọng từ cử tri, đặc biệt là thế hệ trẻ - lực lượng đóng vai trò quan trọng trong việc đưa RSP lên vị trí dẫn đầu. Không giống những giai đoạn chuyển đổi chính trị trước đây của Nepal, khi yêu cầu thay đổi hệ thống là trọng tâm, lần này các yêu cầu mang tính thực dụng hơn: cải thiện quản trị, tạo việc làm, nâng cao chất lượng giáo dục và đảm bảo cơ hội phát triển trong nước.

Ông Balendra Shah (người đeo kính) khi còn làm Thị trưởng Kathmandu, nổi tiếng với phong cách của một ngôi sao nhạc rap và những biện pháp chỉnh trang đô thị quyết liệt. Ảnh: NYT

Điều này đồng nghĩa với việc chính phủ mới không có nhiều “khoảng trống chính trị” để thích nghi dần. Những yêu cầu đặt ra không mang tính dài hạn mơ hồ, mà đòi hỏi kết quả cụ thể trong thời gian tương đối ngắn. Đối với một chính khách chưa từng giữ các vị trí cấp bộ trưởng hay nghị sĩ, đây là áp lực không nhỏ.

“Lợi thế về số lượng trong Quốc hội có thể giúp ông Shah thúc đẩy các cải cách có ý nghĩa, nhưng chỉ số lượng thôi thì chưa đủ để quyết định thành công”, nhà phân tích chính trị Rishi Gupta của tờ Channel News Asia nhận định. “Nhóm cử tri đòi hỏi cao nhất của chính phủ sẽ là thế hệ Z, những người đã đưa đảng RSP lên nắm quyền. Họ có khả năng sẽ thúc đẩy hành động và thiếu kiên nhẫn chờ đợi kết quả”.

Bên cạnh đó là bài toán ổn định bộ máy nhà nước. Nepal trong nhiều năm qua đã chứng kiến tình trạng chính phủ liên tục thay đổi, với các liên minh cầm quyền ngắn ngủi và thiếu ổn định. Dù RSP giành được đa số lớn, điều đó không tự động chuyển hóa thành một bộ máy vận hành trơn tru. Hệ thống hành chính, vốn chịu ảnh hưởng của các mối quan hệ chính trị trong thời gian dài, không dễ dàng thay đổi chỉ trong 1 nhiệm kỳ.

Một thách thức khác mang tính cấu trúc nằm ở nền kinh tế. Các số liệu từ Ngân hàng Trung ương Nepal cho thấy nền kinh tế nước này đang dịch chuyển mạnh sang khu vực dịch vụ, trong khi vai trò của sản xuất và nông nghiệp suy giảm. Tỷ trọng ngành sản xuất trong GDP giảm từ 15% xuống còn 12,8% trong một thập kỷ, còn nông nghiệp giảm từ hơn 30% xuống khoảng 25%. Ngược lại, dịch vụ tăng lên chiếm hơn 60% GDP.

Sự chuyển dịch này phản ánh xu hướng phát triển, nhưng cũng đi kèm những rủi ro. Một nền kinh tế phụ thuộc lớn vào dịch vụ và kiều hối - hiện chiếm khoảng 1/4 GDP - dễ bị tổn thương trước các biến động địa chính trị bên ngoài. Hơn nữa, tình trạng hơn 2.000 người Nepal rời khỏi đất nước mỗi ngày để tìm kiếm cơ hội việc làm cho thấy áp lực nội tại của thị trường lao động trong nước vẫn rất căng thẳng.

Tòa nhà Quốc hội Nepal đang được xây dựng lại sau những biến cố chính trị hồi năm ngoái khiến nó hư hỏng nặng. Ảnh: Kathmandu Post

Trong bối cảnh đó, cam kết tạo ra 1,2 triệu việc làm trong 5 năm và nâng gấp đôi thu nhập bình quân đầu người là những mục tiêu đầy tham vọng. Nhưng, khoảng cách giữa cam kết và khả năng thực thi lại là vấn đề cần được kiểm chứng. Việc hiện thực hóa các mục tiêu này không chỉ phụ thuộc vào ý chí chính trị, mà còn đòi hỏi năng lực điều hành kinh tế vĩ mô, cải cách thể chế và khả năng phối hợp chính sách - những yếu tố mà ông Shah chưa có nhiều trải nghiệm thực tế.

Không chỉ vậy, việc khôi phục niềm tin của công chúng vào bộ máy nhà nước cũng là một nhiệm vụ quan trọng. Niềm tin ấy, một khi đã bị xói mòn, không thể được tái thiết chỉ bằng những tuyên bố chính trị hay những bước đi mang tính biểu tượng. Nó đòi hỏi kết quả cụ thể, tính minh bạch trong điều hành và sự nhất quán trong chính sách - những yếu tố cần thời gian để chứng minh.

Đường ray mới hay khúc cua trở lại?

Những thách thức mà ông Balendra Shah phải đối mặt không dừng lại ở phạm vi trong nước, mà còn có khả năng tạo ra những hệ quả rộng hơn đối với vị thế và triển vọng phát triển của Nepal.

Trước hết là vấn đề năng lực lãnh đạo trong bối cảnh phức tạp. Việc chưa nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực như ngoại giao hay điều hành chính phủ trung ương có thể khiến quá trình ra quyết định trở nên thận trọng hơn, thậm chí chậm trễ trong những tình huống cần phản ứng nhanh. Trong một thế giới ngày càng biến động, điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tận dụng cơ hội và ứng phó với rủi ro.

Cử tri Nepal đi bỏ phiếu với kỳ vọng lớn chưa từng có về sự đổi thay trong quản trị quốc gia. Đồ họa: Barahathawa

Như đã đề cập phía trên, vì tỷ trọng rất lớn của lượng kiều hối trong cán cân GDP mà môi trường quốc tế và các tác động gián tiếp đều có thể tác động mạnh đến Nepal. Hiện có khoảng 1,7 triệu lao động Nepal đang làm việc ở nước ngoài, trong đó phần lớn tập trung tại Trung Đông - khu vực đang chịu nhiều biến động do xung đột. Bất kỳ bất ổn nào tại đây đều có thể ảnh hưởng đến dòng kiều hối - nguồn thu quan trọng của nền kinh tế Nepal. Điều này đặt ra yêu cầu về một chính sách kinh tế đối ngoại linh hoạt và khả năng bảo vệ lợi ích của người lao động ở nước ngoài.

Trong khi đó, ở trong nước, nếu các kỳ vọng của cử tri không được đáp ứng kịp thời, nguy cơ gia tăng sức ép xã hội là điều khó tránh khỏi. Lịch sử chính trị Nepal cho thấy, các giai đoạn chuyển đổi thường đi kèm với những biến động nhất định. Lần này, dù bối cảnh có nhiều điểm khác biệt, nhưng áp lực từ một cử tri trẻ, năng động và ít kiên nhẫn có thể tạo ra những yêu cầu cao hơn đối với chính phủ.

Đáng chú ý, chính lợi thế lớn nhất của ông Shah - sự ủng hộ mạnh mẽ từ công chúng - cũng có thể trở thành áp lực lớn nhất. Khi một chính phủ được trao quyền với kỳ vọng cao, mọi bước đi đều bị theo dõi sát sao và khoảng “dung sai” cho sai sót sẽ thu hẹp đáng kể. Điều này đòi hỏi không chỉ năng lực điều hành, mà còn là khả năng quản lý kỳ vọng - một kỹ năng không dễ có, đặc biệt đối với những chính khách mới.

Thành công hay thất bại của chính phủ do ông Balendra Shah đứng đầu có thể trở thành một phép thử đối với xu hướng “làm mới chính trị” tại Nepal. Nếu thành công, đây có thể là tiền lệ cho việc mở rộng không gian cho các lực lượng chính trị mới. Ngược lại, nếu không đáp ứng được kỳ vọng, nó có thể làm gia tăng sự hoài nghi đối với những lựa chọn mang tính đột phá.

Sự trỗi dậy của Balendra Shah, từ một nghệ sĩ rap trở thành người đứng đầu chính phủ, vì thế còn là một khoảnh khắc chính trị có thể định hình tương lai Nepal. Với một đất nước đang tìm kiếm sự ổn định và phát triển bền vững, nhiệm kỳ của vị thủ tướng trẻ nhất lịch sử này liệu sẽ đặt những thanh ray đầu tiên đưa Nepal vào ngã rẽ mới, hay rốt cuộc chỉ là một điểm quay đầu đưa đất nước trở lại với con đường quen thuộc?

Câu hỏi ấy ông Balendra Shah phải trả lời, trong bối cảnh rất khác những gì ông từng trải nghiệm ở cương vị Thị trưởng Kathmandu. Bởi, nói như Giáo sư khoa học chính trị nổi tiếng của Nepal, ông Lok Raj Baral thì “bắt đầu từ thời điểm này, những thách thức sẽ đợi sẵn Balendra Shah ở mọi bước đi”.

Nguyễn Khánh