Hình thành doanh nghiệp công nghệ đủ sức tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh về yêu cầu đưa đổi mới sáng tạo thực sự trở thành phương thức phát triển, động lực tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế - Ảnh: chinhphu.vn.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chỉ đạo tại cuộc họp với các bộ, cơ quan về phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia ngày 14/10. 

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh báo cáo, theo Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2026 do Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) và các đối tác công bố hằng năm, Việt Nam xếp thứ 43/139 quốc gia, tăng 1 bậc so với năm 2025; đứng thứ 3 ASEAN.

Trong 16 năm liên tiếp, Việt Nam duy trì kết quả đổi mới sáng tạo cao hơn mức độ phát triển, cho thấy hiệu quả trong chuyển hóa nguồn lực đầu vào thành kết quả đầu ra.

Tuy nhiên, hệ sinh thái vẫn còn những hạn chế về chất lượng thể chế và hiệu quả thực thi chính sách; đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D); nguồn nhân lực chất lượng cao; đầu tư mạo hiểm; năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ và sáng tạo tri thức mới.

Mặc dù liên kết giữa các chủ thể đổi mới sáng tạo được cải thiện, khả năng chuyển hóa tri thức, công nghệ từ bên ngoài thành năng lực nội sinh của doanh nghiệp vẫn là thách thức lớn.

Bên cạnh đó, dù có lợi thế về quy mô thị trường, độ mở thương mại và khả năng tiếp cận tín dụng, Việt Nam vẫn hạn chế trong huy động vốn đầu tư dài hạn cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp tăng trưởng nhanh. 

Bộ Khoa học và Công nghệ nhận định thời gian tới cần tiếp tục phát huy những thế mạnh và kết quả đã đạt được, đồng thời tập trung khắc phục các điểm nghẽn về thể chế, giáo dục đại học, hạ tầng công nghệ thông tin, nguồn nhân lực có kiến thức trong doanh nghiệp và đầu tư cho R&D. 

Trọng tâm là nâng cao chất lượng đầu ra tri thức, công nghệ; thúc đẩy doanh nghiệp làm chủ công nghệ, chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao, qua đó nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh báo cáo. Ảnh: chinhphu.vn.

Tại cuộc họp, các đại biểu báo cáo về trách nhiệm của bộ, ngành, cơ sở giáo dục đại học đối với các chỉ số đổi mới sáng tạo, đồng thời đề xuất giải pháp thúc đẩy hợp tác giữa: Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng cho biết Bộ được giao trách nhiệm đối với 12 chỉ số thành phần của GII, trong đó có 9 chỉ số thuộc trụ cột nguồn nhân lực và nghiên cứu. Tuy nhiên, một số chỉ số còn ở thứ hạng thấp, như giáo dục, giáo dục đại học, tỉ lệ sinh viên quốc tế nhập học…

Thứ trưởng Phạm Quang Hưng đề xuất đổi mới căn bản cách thức tổ chức hợp tác "3 nhà" Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp, tăng cường kết nối theo nhu cầu thực tiễn.

Hiện Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với một số trường đại học xây dựng nền tảng kết nối mạng lưới nhà khoa học Việt Nam trên thế giới theo hướng xã hội hóa, với sự đồng hành của các trường.

Về liên kết giữa đào tạo, nghiên cứu và nhu cầu doanh nghiệp, đại diện Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp vẫn còn lớn. Năng lực phát triển công nghệ, sản phẩm và ngành nghề mới của nhà trường còn hạn chế; trong khi đó, một số doanh nghiệp chưa đủ khả năng xây dựng bài toán đặt hàng nghiên cứu.

Vì vậy, hoạt động nghiên cứu tại các trường chưa phải lúc nào cũng đáp ứng đúng nhu cầu về công nghệ của doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng - Ảnh: chinhphu.vn.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh đổi mới sáng tạo phải góp phần nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, chất lượng dịch vụ công; giúp doanh nghiệp làm chủ công nghệ, giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Qua đó, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống của người dân.

Trong thời gian tới, cần phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia theo hướng đồng bộ, thực chất, hiệu quả; lấy doanh nghiệp làm trung tâm, thương mại hóa công nghệ và phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo làm khâu đột phá; lấy năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh và kết quả đóng góp vào tăng trưởng kinh tế làm thước đo.

Trên cơ sở các nhiệm vụ được giao, Phó Thủ tướng giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan khẩn trương rà soát tổng thể, nhận diện đầy đủ những vướng mắc về thể chế, cơ chế, chính sách để đề xuất giải pháp tháo gỡ.

Việc hoàn thiện thể chế phải tạo đột phá mạnh mẽ, hình thành môi trường thuận lợi nhất cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Phó Thủ tướng yêu cầu đánh giá tổng thể hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, xác định rõ vai trò, chức năng và cơ chế liên kết giữa các chủ thể; đồng thời đề xuất định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Cùng với đó, phát triển mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo và các tổ chức trung gian gắn với lợi thế của từng ngành, lĩnh vực, địa phương. Quá trình triển khai không chạy theo số lượng mà phải chú trọng chất lượng, hiệu quả hoạt động và khả năng kết nối giữa các chủ thể trong hệ sinh thái.

Nhấn mạnh yêu cầu đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, Phó Thủ tướng đề nghị khẩn trương xây dựng, ban hành hướng dẫn để hình thành và đưa vào hoạt động hiệu quả các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Các bộ, ngành, địa phương cần sớm hoàn thành việc thành lập, đồng thời phát huy hiệu quả hoạt động của các quỹ, tạo điều kiện huy động và sử dụng nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Phó Thủ tướng yêu cầu đổi mới hoạt động nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn, lấy doanh nghiệp làm đối tác và gắn nhiệm vụ nghiên cứu với khả năng ứng dụng, thương mại hóa.

"Mục tiêu đặt ra đến năm 2030, ít nhất 50% đề tài nghiên cứu phải gắn với doanh nghiệp, tạo ra sản phẩm và kết quả đầu ra cụ thể", Phó Thủ tướng yêu cầu.

Cùng với đó, cần nghiên cứu cơ chế đặt hàng nghiên cứu, phát triển sản phẩm công nghệ; xây dựng các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo có tiềm năng tăng trưởng nhanh, nâng cao năng lực làm chủ công nghệ.

Chú trọng hình thành các doanh nghiệp có quy mô, đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; tăng cường thu hút chuyên gia, nhân lực chất lượng cao và đẩy mạnh hợp tác với các tập đoàn công nghệ, trung tâm đổi mới sáng tạo quốc tế.

Đối với cơ chế thu hút nhân tài, chuyên gia, Phó Thủ tướng giao Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất giải pháp phù hợp, góp phần bổ sung nguồn lực chất lượng cao cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Phó Thủ tướng yêu cầu nghiên cứu đổi mới hoạt động nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn, gắn với doanh nghiệp, tăng cường liên kết 3 nhà (Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp) ngay từ khâu xác định nhiệm vụ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa, nâng cao chất lượng khả năng ứng dụng.