Nuôi cua công nghệ ở Cà Mau: Tiềm năng lớn nhưng chưa bứt phá

Quan chức Cà Mau tham quan mô hình nuôi cua công nghệ của TS Nguyễn Mai Tùng kỳ Lễ hội Cua Cà Mau lần II - Ảnh: Văn Kim Khanh

Từ những mô hình nuôi cua công nghiệp phát sinh

Mô hình nuôi cua RAS là “trái tim” của hệ thống. Nếu không đầu tư hệ thống lọc chất lượng cao, nước nhanh bẩn sẽ khiến cua chết hàng loạt. Chi phí cho một hệ thống có thể lên đến vài chục triệu đến cả tỉ đồng tùy quy mô.

Theo thông tin từ TS Lê Mai Tùng, Giám đốc Công ty Seamorny Việt Nam, một hệ thống nuôi cua hai da (cua cốm, cua lột) gồm 4 tầng, mỗi tầng 780 hộp, có thể đưa vào 3.120 con cua mỗi lần, với giá thành khoảng 950 triệu đồng. Hệ thống được thiết kế với cơ điện, nước tuần hoàn, ô-xy và cảm biến theo dõi môi trường. Cua đủ chuẩn thương phẩm sẽ được xử lý để trở thành cua hai da hoặc cua gạch phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.

Ở quy mô nhỏ hơn, hệ thống tuần hoàn do các kỹ sư chế tạo tại Cà Mau giá thành cạnh tranh hơn, nuôi 500 con hiện có giá 60–70 triệu đồng. Theo anh Nguyễn Bình Phục – người phân phối hệ thống RAS ở Cà Mau thì các mô hình nuôi cua công nghệ ở đây chưa phổ biến do giá thấp nhưng hiệu quả chưa cao.

Khác với nuôi cua quảng canh gần như không tốn tiền điện, nuôi cua trong hộp yêu cầu hệ thống bơm nước và sục khí hoạt động 24/7. Chỉ cần mất điện vài giờ mà không có máy phát dự phòng, toàn bộ đàn cua có thể bị thiệt hại nghiêm trọng.

Ngoài tiền điện, chi phí thức ăn và nhân công cũng khá lớn. Người nuôi phải cho ăn từng hộp, vệ sinh từng ngăn nhựa mỗi ngày. Thức ăn như cá tạp, ốc, vẹm phải được sơ chế kỹ để tránh làm hỏng hệ thống lọc. Các khoản chi này khiến giá thành sản xuất cao, làm giảm lợi nhuận so với kỳ vọng ban đầu.

Vì sao Cà Mau khó phát triển nuôi cua công nghiệp

Cà Mau từ lâu được xem là “thủ phủ” của cua biển Việt Nam. Cua Cà Mau nổi tiếng nhờ môi trường sinh thái rừng ngập mặn, nơi con cua tự kiếm thức ăn tự nhiên nên thịt chắc, ngọt và gạch béo. Tuy nhiên, trái ngược với ngành tôm đã phát triển mạnh theo hướng công nghiệp, việc nuôi cua theo mô hình công nghệ cao, mật độ lớn, kiểm soát môi trường chặt chẽ vẫn chưa phổ biến.

Ông Phan Nghệ, Phó Phòng Kinh tế hợp tác - Phát triển nông thông - Sở Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau cho rằng, mô hình nuôi cua trong hộp nhựa kết hợp hệ thống lọc tuần hoàn RAS được xem là hướng đi mới, giúp kiểm soát dịch bệnh, nâng cao tỷ lệ sống và tạo ra các sản phẩm giá trị cao như cua lột, cua hai da hay cua gạch. Dù vậy, tại Cà Mau, mô hình này vẫn chỉ ở quy mô thử nghiệm và chưa thể thay thế hình thức nuôi quảng canh truyền thống.

Mô hình nuôi cua công nghệ do anh Nguyễn Bình Phục phân phối ở Cà Mau - Ảnh: V.K.K

Theo ông Phan Nghệ, một trong những trở ngại lớn nhất đến từ chính đặc tính sinh học của cua biển. Cua có tập tính lãnh thổ cao và cực kỳ hung dữ. Khi nuôi ở mật độ cao, chúng dễ tấn công, ăn thịt lẫn nhau để tranh giành thức ăn hoặc không gian, đặc biệt trong giai đoạn lột xác khi vỏ còn mềm. Nếu không nuôi tách riêng từng con trong hộp nhựa, tỷ lệ hao hụt có thể rất lớn.

Bên cạnh đó, mật độ nuôi dày khiến cua bị stress, làm ức chế hormone lột xác, dẫn đến chậm lớn hơn so với môi trường tự nhiên. Đây là lý do vì sao nuôi cua công nghiệp đòi hỏi hệ thống hộp riêng biệt và quản lý nghiêm ngặt, kéo theo chi phí đầu tư cao.

Khác với tôm hay cá tra đã có thức ăn viên công nghiệp chuẩn hóa, cua biển vẫn ưa thích thức ăn tươi sống như cá tạp, giáp xác, nhuyễn thể. Việc chuyển hoàn toàn sang thức ăn công nghiệp thường không mang lại tốc độ tăng trưởng và chất lượng thịt như mong muốn.

Thức ăn tươi sống nếu không được quản lý tốt sẽ làm nước ao hoặc hệ thống nuôi nhanh bẩn, gây ô nhiễm và phát sinh các bệnh về mang, vỏ. Trong hệ thống tuần hoàn RAS, chỉ cần một sai sót nhỏ trong khâu xử lý chất thải hay lọc sinh học cũng có thể khiến nước nhiễm độc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đàn cua.

Người tiêu dùng chọn mua cua Cà Mau chủ yếu vì danh tiếng cua sinh thái. Cua nuôi quảng canh trong vuông tôm, rừng ngập mặn được tự do kiếm thức ăn tự nhiên nên thịt rất chắc, ngọt và gạch béo. Đây là lợi thế cạnh tranh độc quyền mà ít địa phương nào có được.

Cua Cà Mau từ lâu nổi tiếng ngon vì phần lớn nuôi trong môi trường xanh - Ảnh: Văn Kim Khanh

Nếu chuyển sang nuôi công nghiệp đại trà, chất lượng thịt cua có thể khác nhiều so với cua nuôi ở các vùng khác. Việc nuôi trong hộp, dù kiểm soát tốt môi trường, vẫn khiến người tiêu dùng hoài nghi về độ “ngon” tự nhiên, làm giảm giá trị thương hiệu đặc sản Cà Mau.

Rào cản lớn nhất đối với nông dân khi tiếp cận mô hình nuôi cua công nghệ cao là chi phí đầu tư ban đầu “rất lớn”. Một hệ thống nuôi cua trong hộp đúng chuẩn cần hàng nghìn hộp nhựa, hệ thống ống dẫn, bể lọc vi sinh, máy bơm, máy sục ô-xy công suất lớn và hệ thống điện dự phòng.

Cà Mau có lợi thế mà ít nơi nào có được: diện tích rừng ngập mặn khổng lồ và hệ thống vuông tôm rộng lớn. Người dân chỉ cần tận dụng vuông sẵn có để thả cua, gần như không phải đầu tư nhiều. Cua tự tìm thức ăn tự nhiên, thịt ngọt và chắc hơn hẳn cua nuôi nhốt.

So với mô hình công nghệ cao đòi hỏi vốn lớn và kỹ thuật phức tạp, nuôi quảng canh vẫn phù hợp hơn với điều kiện kinh tế và tập quán sản xuất của phần lớn nông dân Cà Mau.

Cua Cà Mau trên thị trường - Ảnh: V.K.K

Khi nào nuôi cua trong hộp phát huy hiệu quả?

Hiện nay, mô hình nuôi cua trong hộp chủ yếu hiệu quả trong hai trường hợp:

Thứ nhất là nuôi vỗ béo. Người nuôi mua cua ốp (cua gầy) về nuôi trong hộp khoảng 10–20 ngày để cua chắc thịt hoặc lên gạch rồi bán ra thị trường, hưởng chênh lệch giá.

Thứ hai là nuôi cua lột – sản phẩm cao cấp có giá bán rất cao. Lợi nhuận từ cua lột có thể bù đắp được chi phí điện nước và đầu tư ban đầu.

Ngoài ra, Cà Mau đang hướng tới các mô hình “bán công nghiệp” hoặc nuôi cua hai giai đoạn, trong đó ương con giống tập trung rồi mới thả ra vuông. Cách làm này giúp tăng năng suất, giảm rủi ro và vẫn giữ được chất lượng cua đặc sản.

Nuôi cua công nghệ tuần hoàn trong hộp nhựa tại Cà Mau là một hướng đi hiện đại, mở ra cơ hội sản xuất các sản phẩm giá trị cao như cua lột, cua hai da và cua gạch. Tuy nhiên, mô hình này vẫn đối mặt nhiều rào cản về chi phí đầu tư, chi phí vận hành, rủi ro kỹ thuật, đặc tính sinh học của cua và nguy cơ ảnh hưởng đến thương hiệu cua sinh thái.

Trong bối cảnh Cà Mau vẫn còn lợi thế lớn về nuôi quảng canh tự nhiên, mô hình nuôi cua công nghệ cao hiện chỉ phù hợp với những cơ sở có vốn mạnh, trình độ kỹ thuật tốt và hướng đến phân khúc sản phẩm cao cấp. Để mô hình này phát triển bền vững, cần có thêm nhiều nghiên cứu về công nghệ RAS, các chính sách hỗ trợ về vốn, chuyển giao kỹ thuật, đảm bảo hiệu quả cao và xây dựng thị trường tiêu thụ ổn định cho các sản phẩm cua công nghệ.

Văn Kim Khanh