Nuôi dưỡng văn hóa đọc trong trường học

Cô trò Trường Tiểu học Trần Thị Bưởi đọc sách tại "Thư viện xanh" của lớp mình.

Không chỉ dừng ở những ngày hội, cuộc thi hay những kệ sách được làm đẹp, các trường học TPHCM đang từng bước đưa việc đọc vào lớp học, giờ ra chơi, môn học và hoạt động trải nghiệm. Từ tạo không gian để học sinh gặp sách, hình thành thói quen đọc đến rèn năng lực lựa chọn, kiểm chứng và sử dụng thông tin trong môi trường số, văn hóa đọc đang được tiếp cận theo hướng thực chất hơn. Khi việc đọc được gắn với học tập, trải nghiệm và đời sống học đường, sách không chỉ giúp học sinh mở rộng hiểu biết mà còn góp phần hình thành năng lực tự học và cách nhìn riêng.

Kỳ 1: Muốn học sinh đọc, trước hết phải tạo môi trường để đọc

Từ góc thư viện trong lớp học đến thư viện xanh, tiết đọc định kỳ, nhiều trường tiểu học TPHCM đang tạo “đường dẫn” để sách bước vào đời sống học sinh một cách tự nhiên.

Đưa sách đến gần học sinh

Nhiều trường học ở TPHCM đang đưa sách ra khỏi không gian thư viện, hiện diện trong lớp học, dưới bóng cây, tại những góc đọc chung hoặc trong những khoảng thời gian cố định mỗi tuần.

Đơn cử, tại Trường Tiểu học Lê Văn Việt (phường Tăng Nhơn Phú), mỗi lớp có một góc thư viện. Học sinh cùng giáo viên tham gia sắp xếp, phân loại và trang trí sách. Phong trào “Góp một cuốn sách nhỏ, đọc ngàn cuốn sách hay” giúp nguồn sách trong lớp được bổ sung từ chính học sinh.

Cô Văn Ngọc Tường Vy, giáo viên chủ nhiệm lớp 1.1 chia sẻ: “Các em học sinh không chỉ là người sử dụng thư viện mà còn tham gia tạo nên thư viện. Một cuốn sách các em mang từ nhà đến không đơn thuần là vật được bổ sung vào tủ sách, đó còn là một phần đóng góp của cá nhân vào không gian chung”.

Cách làm này khiến góc sách không chỉ là nơi cất giữ sách mà trở thành một phần của lớp học, nơi học sinh có thể tìm đến khi muốn đọc và cùng tham gia chăm sóc không gian chung.

Học sinh Trường Tiểu học Lê Văn Việt đọc sách trong giờ ra chơi.

Tương tự, tại Trường Tiểu học Trần Thị Bưởi (phường Phước Long), 33 lớp học được xây dựng thành 33 “Thư viện xanh”. Mô hình được triển khai từ năm học 2019-2020 và duy trì đến nay. Mỗi lớp có một kệ sách do học sinh đóng góp, cùng giáo viên lên ý tưởng trang trí.

Bà Phan Thị Thu Hiền, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết, nhà trường tổ chức hội thi trang trí “Thư viện xanh”, tạo thêm động lực để các lớp cùng chăm chút không gian đọc. Đến nay, 33 “Thư viện xanh” không chỉ cung cấp thêm một không gian đọc và học tập, mà còn tạo cơ hội để học sinh cùng nhau chia sẻ, chăm sóc sách và gắn kết với lớp học.

Ở góc độ học sinh, Vương Huỳnh Nhi, học sinh lớp 2/3, Trường Tiểu học Trần Thị Bưởi cho biết: “Em thường xuyên ghé góc thư viện của lớp để chọn sách đọc. Những cuốn sách ở ngay trong lớp giúp em có thể tranh thủ đọc vào thời gian rảnh, tìm thêm thông tin bổ ích và cùng bạn trao đổi về những câu chuyện, nhân vật mình yêu thích”.

Học sinh Trường Tiểu học Trần Thị Bưởi chăm chú đọc sách lúc ra chơi.

Từ không gian đọc đến thói quen đọc

Nếu không gian đọc tạo cơ hội để học sinh gặp sách, thì việc duy trì những khoảng thời gian đọc thường xuyên giúp các em từng bước hình thành thói quen.

Tại Trường Tiểu học Trần Văn Ơn (phường Đông Hưng Thuận), bên cạnh thư viện, nhà trường phát triển các góc đọc trong lớp, không gian đọc tương tác và thư viện số, giúp học sinh có thể tìm đến sách vào nhiều thời điểm khác nhau trong ngày.

Bà Nguyễn Vĩnh Bảo Châu, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Nhà trường triển khai mô hình “Xây dựng thư viện số và không gian đọc tương tác - thúc đẩy văn hóa đọc và phát triển năng lực số cho học sinh”, số hóa hơn 300 đầu sách, đồng thời cải tạo thư viện theo mô hình “Thư viện xanh”, thu hút gần 100 lượt học sinh mỗi ngày. Các chương trình “Đọc sách cùng công nghệ” bằng tiếng Anh cũng tạo thêm cơ hội để học sinh tiếp cận sách theo những cách gần gũi, linh hoạt”.

Trường Tiểu học Đặng Trần Côn tổ chức chuyên đề Đọc sách hiệu quả.

Còn tại Trường Tiểu học Đặng Trần Côn (phường Vĩnh Hội), việc duy trì thời gian đọc được cụ thể hóa bằng tiết đọc sách trong thời khóa biểu. Trong năm học 2026-2027, với khối 1, 2 và 3, nhà trường tiếp tục duy trì một tiết đọc sách mỗi tuần. Với khối 4 và 5, học sinh được linh hoạt đọc tại lớp hoặc tranh thủ những khoảng thời gian phù hợp trong ngày.

Theo Hiệu trưởng Phạm Thúy Hà, để việc đọc được duy trì thường xuyên, không gian đọc cũng cần được mở rộng, thay vì chỉ tập trung tại thư viện. Góc sách trong lớp, không gian xanh hay thư viện mở đều có thể trở thành nơi học sinh tìm đến sách một cách tự nhiên.

“Điều quan trọng là tạo được sự tiếp nối sau mỗi lần đọc. Giáo viên có thể định hướng sách theo chủ điểm, sau đó cho học sinh viết cảm nhận, vẽ tranh, kể chuyện hoặc diễn tiểu phẩm. Khi các em có cơ hội chia sẻ và thể hiện điều mình đọc được, việc đọc sẽ gần gũi hơn và dần trở thành một hoạt động quen thuộc”, bà Hà chia sẻ.

Như vậy, từ một không gian được bố trí sẵn, việc đọc dần trở thành một hoạt động có thời điểm, có sự lặp lại và có sự tiếp nối. Đây cũng là bước chuyển quan trọng từ việc “có sách để đọc” sang “có nếp đọc”.

Tuy nhiên, khi học sinh ngày càng có nhiều lựa chọn giải trí trên môi trường số, việc duy trì hứng thú với sách không chỉ phụ thuộc vào số lượng hay vị trí của những kệ sách. Các em cần được hỗ trợ để tìm thấy sự hấp dẫn từ sách và lựa chọn được nguồn sách phù hợp.

Về vấn đề này, bà Nguyễn Vĩnh Bảo Châu cho rằng, khó khăn lớn hiện nay là giúp học sinh tìm thấy sự hấp dẫn từ sách, đồng thời lựa chọn được nguồn sách phù hợp với từng lứa tuổi.

Theo bà Châu, nhà trường cần làm cho việc đọc trở nên gần gũi, có tính tương tác và gắn với nhu cầu của học sinh. Bên cạnh nguồn sách của trường, việc phối hợp với thư viện, các tổ chức văn hóa và phụ huynh cũng giúp mở rộng lựa chọn, tạo thêm trải nghiệm đọc cho các em.

Góc đọc sách trong khuôn viên trường được Trường Tiểu học Trần Văn Ơn đưa vào hoạt động 2 năm nay.

“Văn hóa đọc là trách nhiệm chung. Phụ huynh nên tạo môi trường đọc tích cực tại nhà, đọc cùng con và khuyến khích các em chia sẻ cảm nhận. Giáo viên cần là tấm gương đọc sách và hướng dẫn học sinh cách tiếp cận, phân tích, cảm thụ nội dung sách. Khi nhà trường và gia đình phối hợp, văn hóa đọc sẽ trở thành một phần tự nhiên trong đời sống học sinh, hình thành thói quen học tập suốt đời và yêu tri thức”, bà Châu cho hay.

Những yêu cầu này cũng được đặt trong định hướng chung của ngành giáo dục TPHCM. Tháng 4/2026, Sở GD&ĐT TPHCM phát động phong trào xây dựng “góc đọc thân thiện” tại các cơ sở giáo dục, khuyến khích các trường tổ chức hoạt động đọc gắn với môn học, trải nghiệm và thảo luận.

Từ đó, việc đọc không chỉ được nhìn ở thời gian học sinh dành cho sách, mà còn ở cách nhà trường tạo ra những điều kiện để sách hiện diện thường xuyên trong đời sống học đường. Khi có không gian phù hợp, có thời gian đọc và có người đồng hành, việc tiếp cận sách có thêm cơ hội trở thành một thói quen.