Núp bóng nạo vét để 'rút ruột' khoáng sản ở Quảng Trị

Nạo vét chưa xong, hệ lụy đã hiện hữu

Từ phản ánh của người dân thôn Hoàng Hà, xã Cửa Việt, những bất cập trong dự án nạo vét hồ chứa nước dần lộ diện. Sau khoảng 3 tháng thi công, thay vì cải thiện dung tích trữ nước, khu vực này lại ghi nhận tình trạng nạo vét tập trung cục bộ, gây xáo trộn địa hình lòng hồ.

Chủ đầu tư chỉ tập trung nạo vét một điểm để lấy khoáng sản, thay vì nạo vét đúng thiết kế để tăng dung tích lòng hồ.

Bùn thải tràn ra ruộng vườn, xe tải trọng lớn cày nát đường nội đồng, nhiều đoạn bê tông trên đê xuất hiện dấu hiệu sụt lún. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất mà còn gây bức xúc trong dư luận, buộc người dân phải gửi kiến nghị đến chính quyền.

Qua kiểm tra, chính quyền địa phương xác định chủ đầu tư là Công ty CP Bảo Ngọc Quảng Trị đã không tuân thủ hàng loạt quy định: Chưa cắm mốc ranh giới, chưa xác định rõ cao độ, độ sâu nạo vét; thiếu hồ sơ khối lượng thực hiện; không đảm bảo an toàn thi công và nghĩa vụ tài chính.

Đáng nói, những sai phạm này không đơn thuần là lỗi kỹ thuật mà tiềm ẩn nguy cơ trực tiếp đến an toàn công trình thủy lợi. Việc nạo vét thiếu kiểm soát có thể làm mất ổn định mái taluy, thân đập, gia tăng nguy cơ sạt trượt trong mùa mưa lũ.

Dấu hiệu biến tướng từ nạo vét

Không chỉ riêng hồ Hoàng Hà, tình trạng tương tự cũng xuất hiện tại dự án nạo vét, khơi thông suối La La (xã Tân Lập). Tại đây, doanh nghiệp thi công bị phát hiện chưa thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định, khiến chính quyền địa phương phải đề xuất tạm dừng dự án

Dự án nạo vét khơi thông suối La La không đạt hiệu quả.

Điểm chung của các dự án này là đều mang danh nghĩa “cải tạo hồ, khơi thông dòng chảy”, nhưng quá trình triển khai lại bộc lộ xu hướng tận thu khoáng sản.

Theo phân tích của các cơ quan chuyên môn, khi việc nạo vét gắn với khai thác đất, cát mà thiếu kiểm soát chặt chẽ về khối lượng, cao độ và nghĩa vụ tài chính, rất dễ dẫn đến tình trạng “lợi dụng chủ trương”.

Một chuyên gia trong lĩnh vực thủy lợi nhận định, mục tiêu chính của nạo vét là loại bỏ bùn lắng để tăng dung tích hồ và đảm bảo an toàn công trình. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp chỉ tập trung khai thác tài nguyên có giá trị mà bỏ qua yêu cầu kỹ thuật tổng thể, thì bản chất dự án đã bị “lệch hướng”.

Hệ quả là nhiều hồ sau nạo vét không những không cải thiện khả năng trữ nước mà còn bị biến dạng địa hình đáy, tiềm ẩn rủi ro mất an toàn. Dòng chảy tự nhiên bị thay đổi, gây xói lở bất thường ở hạ lưu, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và đời sống người dân.

Trong khi đó, phần tài nguyên khoáng sản được tận thu lại thiếu cơ chế kiểm soát minh bạch, dẫn đến nguy cơ thất thoát ngân sách nhà nước.

Siết quản lý dẫn đến thất thoát

Trước những bất cập liên tiếp được phát hiện, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đã phối hợp với các địa phương tiến hành rà soát toàn bộ các dự án nạo vét có tận thu khoáng sản.

Nhiều dự án nạo vét tại Quảng Trị cấm người lạ vào công trường để che giấu sai phạm.

Theo lãnh đạo sở, quan điểm hiện nay là tạm dừng các hoạt động nạo vét, khai thác tại những khu vực có sai phạm, đồng thời chỉ xem xét cho phép tiếp tục khi doanh nghiệp khắc phục đầy đủ tồn tại và đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Đáng chú ý, UBND tỉnh đã có chủ trương không xem xét cấp phép mới hoặc gia hạn các dự án nạo vét lòng hồ thủy lợi kết hợp tận thu khoáng sản trong giai đoạn hiện nay. Đây được xem là động thái cần thiết nhằm “phanh gấp” tình trạng lợi dụng chính sách để khai thác tài nguyên.

Các chuyên gia cho rằng, các quy định pháp lý chưa hoàn thiện, kết hợp quản lý lỏng lẻo trong hoạt động nạo vét, kết hợp khai thác khoáng sản chính là nguyên nhân khiến nhiều dự án bị “biến tướng”.

Về lâu dài, cần thiết lập quy trình kiểm soát chặt chẽ từ khâu cấp phép đến giám sát thi công; ứng dụng công nghệ để theo dõi cao độ, khối lượng nạo vét; đồng thời công khai minh bạch dữ liệu để người dân cùng giám sát.

Những gì đang diễn ra tại các dự án nạo vét ở Quảng Trị cho thấy một nghịch lý: Mục tiêu “làm sạch hồ, tăng dung tích chứa” chưa đạt được, nhưng tài nguyên lại có nguy cơ bị khai thác cạn kiệt, an toàn hồ đập bị đe dọa, dòng chảy bị thay đổi gây sạt lở bờ sông…

Mới đây, một doanh nghiệp đã đề xuất nạo vét tận thu hơn 1 triệu m³ cát ở lòng hồ Thủy điện Đakrông 4 ở tỉnh Quảng Trị. Trước phản ứng kịch liệt của dư luận và báo chí, buộc doanh nghiệp này phải rút lại đề xuất.