Oanh tạc cơ Tu-95MS trong xung đột Đông Âu: Khi 'Gấu bay' phóng tên lửa từ hàng nghìn km

Từ tháng 2/2022, oanh tạc cơ Tu-95MS thường xuyên xuất hiện trong các đợt tập kích tên lửa tầm xa của Nga nhằm vào Ukraine.

Thay vì đưa oanh tạc cơ tiến gần chiến trường, Nga sử dụng lợi thế tầm bay của Tu-95MS để triển khai máy bay từ sâu trong lãnh thổ, sau đó phóng tên lửa hành trình Kh-101 và Kh-555 từ khoảng cách rất lớn.

Cách sử dụng này phù hợp với quá trình biến đổi của oanh tạc cơ Tu-95 trong nhiều thập niên. Máy bay không còn phải bay tới mục tiêu để thả bom.

Nhiệm vụ chính là đưa tên lửa đến khu vực phóng, còn tên lửa tiếp tục bay hàng trăm hoặc hàng nghìn kilomet tới mục tiêu.

Kh-101 được phát triển cho nhiệm vụ tấn công mục tiêu mặt đất bằng đầu đạn thông thường, trong khi Kh-555 là biến thể mang đầu đạn thông thường của dòng Kh-55.

Những đợt tập kích quy mô lớn cho thấy giá trị của cách triển khai này. oanht ạc cơ Tu-95 có thể xuất kích từ các căn cứ nằm cách xa Ukraine, bay trên lãnh thổ Nga rồi phóng tên lửa trước khi tiến gần khu vực phòng không Ukraine.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ phóng, máy bay có thể quay trở lại căn cứ thay vì phải đối đầu trực tiếp với mạng lưới phòng không đối phương.

Ukraine theo dõi các đợt tập kích bằng mạng lưới cảnh giới và cảnh báo sớm, sau đó sử dụng nhiều lớp phòng không để đánh chặn tên lửa.

Trong các đợt tấn công lớn, Kh-101 thường được sử dụng cùng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình từ các nền tảng khác và máy bay không người lái. Cách phối hợp này tạo ra số lượng mục tiêu lớn, khiến hệ thống phòng không phải phân bổ nguồn lực trong thời gian ngắn.

Nhưng chiến tranh cũng cho thấy điểm yếu của oanh tạc cơ Tu-95. Đây là máy bay lớn, không tàng hình và không còn được sản xuất. Vì vậy, Nga phải giữ các oanh tạc cơ cách xa chiến trường và bảo vệ chúng ngay tại các căn cứ.

Ngày 1/6/2025, Ukraine tiến hành chiến dịch mang tên Spiderweb nhằm vào nhiều căn cứ không quân Nga.

AP phân tích ảnh vệ tinh và xác định ít nhất 3 Tu-95 cùng 4 Tu-22M bị phá hủy tại căn cứ Belaya ở Siberia. Washington Post, dựa trên hình ảnh vệ tinh và video được kiểm chứng, nhận diện ít nhất 7 Tu-95 bị hư hại tại các căn cứ Belaya và Olenya.

Tuy nhiên, phía Nga tuyên bố một số máy bay bị hư hại có thể được khôi phục. Vì vậy, không nên đồng nhất số máy bay bị đánh trúng với số máy bay bị loại khỏi biên chế.

Vụ tấn công cũng cho thấy một nghịch lý của chiến tranh hiện đại. Tu-95 được thiết kế từ thập niên 1950 để hoạt động trong môi trường chiến tranh hạt nhân, nhưng đến thế kỷ XXI, mối đe dọa nghiêm trọng đối với nó lại có thể đến từ những máy bay không người lái giá rẻ tấn công ngay tại căn cứ.

AP dẫn đánh giá của các chuyên gia cho rằng những chiếc máy bay ném bom Tu-95 bị phá hủy rất khó thay thế vì Nga không còn sản xuất loại máy bay này.

Dù vậy, oanh tạc cơ Tu-95 vẫn còn một lợi thế đặc biệt: tầm bay lớn và khả năng mang tên lửa hành trình tầm xa. Chính khoảng cách giữa máy bay và mục tiêu đã trở thành lớp bảo vệ quan trọng nhất của “Gấu Nga”.

Trong chiến tranh Ukraine, oanh tạc cơ Tu-95 vì thế không còn là một oanh tạc cơ cần xuyên qua phòng tuyến đối phương.

Nó đã trở thành một bệ phóng tên lửa chiến lược hoạt động từ sâu trong lãnh thổ Nga, với giá trị chiến đấu phụ thuộc ngày càng nhiều vào tên lửa, cảm biến và khả năng sống sót của chính căn cứ không quân.