Châu Âu và mối lo thiếu khí đốt trước mùa Đông lạnh giá

Euronews ngày 9/10 dẫn báo cáo của Mạng lưới các nhà vận hành hệ thống truyền tải khí đốt châu Âu (ENTSOG) cho biết, các nước EU đang bước vào mùa Đông với nguồn cung năng lượng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Tính đến ngày 1/10, các kho dự trữ khí đốt của khối mới được lấp đầy khoảng 72%, thấp hơn đáng kể so với mức 83% cùng thời điểm năm ngoái.

Tàu chở khí đốt của Mỹ nạp LNG tại cảng. Ảnh: TotalEnergies

Theo quy định của EU, các quốc gia thành viên phải dự trữ khí đốt tự nhiên dưới lòng đất, thường tại các cơ sở ngầm quy mô lớn như những mỏ khí đã cạn hoặc các hang muối. Hoạt động tích trữ thường được đẩy mạnh vào mùa Hè và mùa Thu, khi nguồn cung dồi dào hơn và giá cả tương đối thuận lợi.

Tuy nhiên, ENTSOG đánh giá quá trình bổ sung khí vào các kho dự trữ năm nay gặp nhiều thách thức. Báo cáo đưa ra hai kịch bản nguồn cung, trong đó đều không sử dụng khí đốt đường ống của Nga.

Trong kịch bản xấu nhất, rét đậm kéo dài kết hợp với sự cố tại cơ sở hạ tầng khí đốt ngoài khơi lớn nhất cung cấp cho lục địa châu Âu, cùng việc nguồn khí qua đường ống từ Algeria bị gián đoạn hoàn toàn, có thể gây sức ép nghiêm trọng lên an ninh năng lượng của khối. Khi đó, EU có thể thiếu hụt lượng khí đốt tương đương 12-15% nhu cầu.

Ronald Pinto, nhà phân tích tại công ty nghiên cứu thị trường Kpler, cho rằng nếu kịch bản này xảy ra, ngành điện lực có thể chịu ảnh hưởng đáng kể. “Khí đốt thường trở thành nguồn năng lượng có giá cạnh tranh, đặc biệt là vào mùa Đông. Tình trạng thiếu khí đốt sẽ khiến giá điện cao trên khắp châu Âu. Tình hình sẽ tồi tệ hơn nếu trùng với thời tiết lạnh và sản lượng điện gió thấp”, ông Pinto nhận định.

Theo Euronews, Brussels đã kêu gọi các nước thành viên đẩy nhanh việc bổ sung khí vào kho dự trữ ngay cả khi mùa Đông bắt đầu, đồng thời tăng cường phối hợp nhằm bảo đảm chia sẻ nguồn cung công bằng nếu EU buộc phải cắt giảm tiêu thụ.

Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, các nước EU, ngoại trừ một số trường hợp như Hungary và Slovakia, đã từng bước giảm nhập khẩu khí đốt qua đường ống từ Nga, vốn có giá tương đối thấp và nguồn cung ổn định.

Việc giảm nhập khí đốt đường ống của Nga khiến EU ngày càng dựa nhiều hơn vào khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) trên thị trường toàn cầu. Mỹ hiện là nhà cung cấp LNG lớn nhất cho châu Âu, bên cạnh các đối tác như Na Uy và những nước ở Trung Đông, châu Phi. Dù không nhập khí đường ống, châu Âu vẫn mua LNG của Nga. Tuy nhiên, nguồn cung này có thể biến động do giá cả, năng lực vận chuyển và sự cạnh tranh giữa các khu vực.

Sau hơn nửa năm xung đột tại Trung Đông, hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz vẫn gặp trở ngại. Tuyến hàng hải chiến lược này là cửa ngõ vận chuyển khoảng 20% lượng LNG giao dịch trên toàn cầu, đồng thời giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu khí đốt của Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tới châu Âu, châu Á.

Mặc dù LNG châu Âu nhập khẩu trực tiếp từ Qatar chỉ chiếm khoảng 8% tổng lượng nhập khẩu và Italy là quốc gia chịu ảnh hưởng lớn nhất trong EU, bất kỳ cú sốc nào đối với nguồn cung từ Trung Đông cũng có thể tác động đến giá khí đốt trên thị trường toàn cầu.

Bên cạnh các hợp đồng dài hạn, châu Âu hiện còn phải cạnh tranh quyết liệt với các khách hàng châu Á để giành các lô LNG trên thị trường giao ngay. Cuộc cạnh tranh này khiến giá khí đốt biến động mạnh hơn, đồng thời làm gia tăng nguy cơ châu Âu chịu tác động từ những cú sốc nguồn cung bên ngoài.

Khả năng ứng phó với khủng hoảng khí đốt giữa các nước EU cũng không đồng đều. Các quốc gia Tây Âu được hưởng lợi từ hệ thống cảng tiếp nhận LNG mới được xây dựng và nguồn cung khí đốt qua đường ống tương đối ổn định từ Na Uy. Trong khi đó, các nước không giáp biển ở Trung Âu, Đông Âu và Đông Nam Âu dễ bị tổn thương hơn do hạn chế về hạ tầng tiếp nhận và vận chuyển khí đốt.

Nếu những tuyến đường ống quan trọng như Europipe 2 ở Biển Bắc hoặc các đường ống nhập khẩu từ Algeria gặp sự cố đúng lúc mùa Đông khắc nghiệt, những hạn chế về cơ sở hạ tầng còn có thể cản trở việc vận chuyển khí đốt từ Tây sang Đông Âu.

Báo cáo của ENTSOG chỉ ra rằng Đông Nam Âu có thể đối mặt với tình trạng thiếu khí đốt cục bộ lên tới 12% vào những ngày nhu cầu đạt đỉnh. Đây sẽ là phép thử nghiêm trọng đối với cơ chế đoàn kết năng lượng của EU, khi các nước phải cân nhắc giữa việc bảo đảm nguồn cung trong nước và hỗ trợ các quốc gia láng giềng.

Khi lượng khí dự trữ tiếp tục giảm, sức ép đối với các chính phủ cũng có thể gia tăng. Trong tình huống khẩn cấp, các nước có thể ưu tiên bảo đảm nguồn cung trong nước thay vì duy trì việc cung cấp khí đốt cho các quốc gia khác, làm gia tăng nguy cơ mất cân đối nguồn cung giữa các khu vực trong EU.

Trước những rủi ro này, EU đã cho phép các nước thành viên có thêm thời gian bổ sung khí vào kho dự trữ. Thay vì phải đạt mục tiêu dự trữ tương đương 90% công suất vào ngày 1/11 như thông thường, các nước có thể duy trì mức dự trữ từ 75-80%. Biện pháp này nhằm hạn chế tình trạng các nước đồng loạt mua khí trong thời gian ngắn, qua đó tránh đẩy giá lên cao và làm gia tăng sức ép lên thị trường.

Tuy nhiên, những biện pháp trên vẫn chưa đủ để hạ nhiệt tình hình. Giá khí đốt chuẩn TTF của Hà Lan tại châu Âu ngày 8/10 dao động trong khoảng 79,80-80,22 euro/MWh, gần gấp ba lần so với thời điểm trước khi xung đột liên quan đến Iran bùng phát.

Bên cạnh việc kêu gọi tăng cường nhập khẩu khí đốt, Ủy viên Năng lượng châu Âu Dan Jorgensen mới đây cũng đề nghị các chính phủ EU tiếp tục kiềm chế nhu cầu năng lượng nhằm giảm tiêu thụ khí đốt và điện, trong bối cảnh lượng dự trữ ở mức “cực kỳ thấp”.

“Như EU đã thảo luận trong Nhóm đặc nhiệm Liên minh Năng lượng, chúng ta đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng giá cả liên quan đến một cuộc khủng hoảng nguồn cung”, ông Dan Jorgensen nêu.