Mỹ lần đầu phát trực tiếp một vụ hành quyết quân sự sau hơn 65 năm

Bộ Quốc phòng Mỹ hôm 8/10 vừa thông báo kế hoạch phát sóng trực tiếp quá trình thi hành án tử hình bằng đội bắn đối với Nidal Malik Hasan, cựu Thiếu tá quân y chịu trách nhiệm trong vụ xả súng thảm khốc tại căn cứ Fort Hood cách đây 17 năm. 

Quyết định trên được đưa ra sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đề xuất và nhận được sự phê chuẩn chính thức từ Tổng thống Donald Trump. 

Nidal Malik Hasan, phạm nhân sẽ thi hành án tử hình bằng đội bắn đầu tiên được phát sóng trực tiếp tại Mỹ sau 65 năm. Ảnh: Văn phòng Cảnh sát trưởng hạt Bell.

Theo kế hoạch do Quyền Bộ trưởng Lục quân Mỹ Adam Telle công bố, buổi thi hành án sẽ diễn ra vào lúc 1 giờ chiều ngày 3/12 tới ngay tại căn cứ Fort Hood thuộc bang Texas, trùng khớp với giờ phút và địa điểm xảy ra vụ thảm sát năm xưa.

Tiền lệ chưa từng có trong lịch sử quân sự Mỹ

Vụ xả súng diễn ra ngày 5/11/2009 được ghi nhận là một trong những vụ tấn công tồi tệ nhất tại một căn cứ quân sự trên đất Mỹ. 

Nidal Hasan, khi đó còn là bác sĩ tâm thần quân y đang công tác trực tiếp tại căn cứ Fort Hood, đã xông vào trung tâm kiểm tra y tế của căn cứ, hô lớn khẩu hiệu "Allahu Akbar" ("Thượng Đế vĩ đại" trong tiếng Ả-Rập) và xả súng liên tiếp vào hàng dài binh sĩ đang chờ làm thủ tục xuất quân. 

Vụ việc khiến 13 người thiệt mạng và 32 người khác bị thương. Bản thân Nidal bị bắn gục tại chỗ, dẫn đến liệt từ thắt lưng trở xuống và phải di chuyển bằng xe lăn cho đến nay. Trong phiên tòa quân sự năm 2013, cựu Thiếu tá quân y thừa nhận hành vi và bị tuyên án tử hình với 45 tội danh liên quan đến sát hại và cố sát.

Việc áp dụng hình thức xử bắn và phát sóng trực tiếp vụ thi hành án này đang thu hút sự chú ý đặc biệt từ dư luận, vì đây là cột mốc chưa từng có trong lịch sử quân đội Mỹ thời hiện đại và là vụ thi hành án tử hình quân sự đầu tiên của nước này kể từ năm 1961, thời điểm binh sĩ John Bennett bị treo cổ. 

Đồng thời, đây cũng là lần đầu tiên lực lượng vũ trang Mỹ thực thi án tử bằng đội bắn kể từ sau Thế chiến II, khi binh sĩ đào ngũ Eddie Slovik bị xử bắn vào năm 1945. Trên phạm vi toàn quốc, vụ tử hình công khai gần nhất tại Mỹ đã diễn ra từ năm 1936 tại bang Kentucky.

Vụ xử bắn binh sĩ đào ngũ Eddie Slovik năm 1945 là lần gần nhất lực lượng vũ trang Mỹ thực thi án tử bằng đội bắn. Ảnh: Bettmann/Getty Images.

Phát biểu trước truyền thông, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nhấn mạnh việc công khai quá trình thi hành án sẽ giúp công chúng nhận thức rõ ràng về những hậu quả nghiêm trọng của hành vi tội ác. 

"Chúng tôi sẽ đảm bảo rằng mọi người có thể xem, rằng nó sẽ được công khai", Bộ trưởng Hegseth khẳng định. "Tất nhiên là chúng tôi sẽ thực hiện việc đó tại Fort Hood vào Thứ Năm lúc 1 giờ chiều - thời điểm hắn đã gây án - và đó sẽ là các binh sĩ mang súng trường thực hiện buổi xử bắn. Kể từ Thế chiến II đến nay chúng ta chưa từng làm điều đó". 

Minh bạch hay vi phạm chuẩn mực?

Dù vậy, tính khả thi của việc phát sóng trực tiếp vẫn đang vướng phải nhiều rào cản pháp lý, khi các chuyên gia luật cho rằng Nidal Hasan có thể nộp đơn khiếu nại lên tòa án dân sự để hoãn thi hành án. 

"Tiến trình pháp lý có thể sẽ kéo dài nhiều năm, lâu hơn nhiều so với nhiệm kỳ của Tổng thống Trump tại Nhà Trắng", luật sư Eugene Fidell thuộc Trường Luật Yale (Mỹ) nhận định. 

Bên cạnh các tranh cãi về thủ tục pháp lý, ý tưởng truyền hình trực tiếp một vụ xử bắn cũng vấp phải những phản ứng trái chiều từ các học giả và giới chính trị gia. 

Những người ủng hộ ý tưởng trên, như Giáo sư Deborah Denno từ Đại học Fordham (Mỹ), cho rằng việc phát sóng công khai có thể gia tăng tính minh bạch, giúp xã hội hiểu rõ hơn về bản chất của án tử hình trong bối cảnh phương pháp tiêm thuốc độc đang gặp nhiều sự cố. 

Căn cứ Fort Hood, nơi Nidal Hasan thực hiện vụ xả súng nghiêm trọng năm 2009, cũng sẽ là nơi buổi thi hành án tử hình của y được phát sóng trực tiếp. Ảnh: KWTX.

Trái lại, Thượng nghị sĩ Thom Tillis lên tiếng chỉ trích gay gắt kế hoạch này, khi cho rằng đây là hành vi không phù hợp với chuẩn mực của một quốc gia hiện đại. Nhiều nghị sĩ khác cũng bày tỏ sự e ngại, khi so sánh hình thức phát sóng thi hành án công khai với các hành vi của những tổ chức cực đoan hoặc các quốc gia ghi nhận vụ việc tương tự như Iran và Afghanistan.

Khả năng truyền dẫn buổi phát sóng trực tiếp trên internet cũng đang đối mặt với những thách thức kỹ thuật và chính sách nội dung. Hầu hết các nền tảng mạng xã hội lớn hiện nay như Meta, YouTube, TikTok hay X đều áp dụng những quy định nghiêm ngặt về việc cấm xuất bản các nội dung bạo lực gay gắt hoặc hình ảnh mô tả cái chết của con người. 

Điều này đặt ra câu hỏi về kênh truyền thông chính thức mà Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ sử dụng để phát sóng sự kiện. Ngoài ra, quy định hiện hành của quân đội Mỹ cũng hạn chế đối tượng quan sát các buổi thi hành án tử hình, đòi hỏi phải có những điều chỉnh hoặc sự phê chuẩn đặc biệt từ cơ quan thẩm quyền trước khi sự kiện được chính thức diễn ra.