OECD: Các nước giàu tiếp tục vượt mục tiêu 100 tỷ USD tài trợ khí hậu

Khí thải bốc lên từ một lò đốt rác thải ở Pháp. (Ảnh: Reuters/TTXVN)

Ngày 21/5, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) công bố báo cáo cho thấy các quốc gia giàu có đã 3 năm liên tiếp hoàn thành và vượt mục tiêu tài trợ cho các nước nghèo 100 tỷ USD mỗi năm để thích ứng với biến đổi khí hậu.

Mặc dù vậy, ngày càng cho nhiều hoài nghi về khả năng các nước phát triển có thể đáp ứng một cam kết mới với quy mô lớn hơn trong tương lai.

Trước đó, các quốc gia phát triển đã liên tục trễ hạn trong việc huy động 100 tỷ USD tài trợ khí hậu mỗi năm vào hạn chót năm 2020.

Mục tiêu này chỉ lần đầu tiên đạt được vào năm 2022 kể từ khi thời hạn được nới rộng đến năm 2025.

Nguồn vốn này nhằm hỗ trợ các quốc gia đang phát triển chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và ứng phó với các tác động tiêu cực ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu.

Số liệu của OECD cho thấy, sau khi cung cấp 115,9 tỷ USD vào năm 2022, các nước giàu đã tăng mạnh khoản đóng góp lên 132,8 tỷ USD trong năm 2023 và tiếp tục nhích nhẹ lên mức 136,7 tỷ USD vào năm 2024.

Tài trợ khí hậu quốc tế hiện được huy động từ các nguồn chính phủ dưới dạng viện trợ song phương, các ngân hàng phát triển đa phương như Ngân hàng Thế giới (WB), hoặc từ khu vực tư nhân.

Trong năm 2024, tài trợ từ nguồn vốn công giảm 2,6% xuống còn 101,6 tỷ USD, song dòng vốn từ khu vực tư nhân lại ghi nhận mức tăng mạnh tới 33%, đạt 30,5 tỷ USD.

Ông Raphael Jachnik, người đứng đầu nhóm xây dựng báo cáo của OECD, cho biết sự sụt giảm nhẹ trong nguồn vốn công song phương một phần phản ánh xu hướng ổn định trở lại sau giai đoạn tăng trưởng quá nóng vào năm 2023.

OECD cũng lưu ý thêm rằng các dữ liệu đầy đủ cho năm 2025 – hạn cuối thực hiện cam kết huy động 100 tỷ USD này – sớm nhất phải đến năm 2027 mới có thể hoàn thiện.

Tài trợ khí hậu từ lâu đã là một vấn đề gây tranh luận gay gắt tại các hội nghị thượng đỉnh về khí hậu của Liên hợp quốc, trong bối cảnh các nước đang phát triển bày tỏ sự thất vọng sâu sắc trước sự chậm trễ của thế giới phát triển.

Tại Hội nghị lần thứ 29 các bên tham gia Công ước khung của LHQ về biến đổi khí hậu (COP29) ở Azerbaijan năm 2024, các nước giàu đã đồng ý thiết lập một mục tiêu mới, cam kết cung cấp 300 tỷ USD mỗi năm vào năm 2035.

Đồng thời, một mục tiêu lớn hơn cũng được đưa ra nhằm huy động tổng cộng 1.300 tỷ USD hằng năm từ cả nguồn vốn công và tư. Dù vậy, các nước đang phát triển vẫn cho rằng con số này là chưa thỏa đáng.

Đại diện OECD nhìn nhận bối cảnh quốc tế hiện nay đang đặt ra nhiều câu hỏi mang tính nền tảng về khả năng hiện thực hóa mục tiêu 300 tỷ USD mới.

Nền ngoại giao khí hậu toàn cầu đang chịu ảnh hưởng lớn sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại nắm quyền vào năm ngoái và đã rút nền kinh tế lớn nhất thế giới khỏi các cam kết khí hậu cũng như cắt giảm mạnh các chương trình viện trợ nước ngoài.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) - bên đóng góp tài trợ khí hậu lớn nhất – cũng đang đối mặt với những áp lực ngân sách nặng nề và phải ưu tiên tăng cường chi tiêu quân sự do các cuộc xung đột kéo dài tại Ukraine và Trung Đông.

Trước thực trạng này, Bộ trưởng Khí hậu Thổ Nhĩ Kỳ Murat Kurum, người sẽ chủ trì Hội nghị COP31 vào tháng 11 tới, khẳng định sẽ quy trách nhiệm nghiêm túc cho các nhà tài trợ về những cam kết đã ký kết tại Baku.

Phát biểu tại hội nghị bộ trưởng về khí hậu ở Copenhagen (Đan Mạch), ông Kurum nhấn mạnh rằng việc tuyên bố ủng hộ hành động khí hậu toàn cầu rất dễ, nhưng điều quan trọng là các lời hứa phải được thực hiện bằng hành động cụ thể.

Để giải quyết bài toán ngân sách và nợ công trong nước, các quốc gia phương Tây đang thúc đẩy việc mở rộng nhóm các nước đóng góp tài trợ, đề nghị đưa các nền kinh tế vốn được xếp vào nhóm đang phát triển nhưng nay đã giàu có như Trung Quốc và Saudi Arabia vào danh sách chịu trách nhiệm, đồng thời kêu gọi khu vực tư nhân đóng vai trò lớn hơn.

Xét về mặt địa lý, châu Á là khu vực tiếp nhận tài trợ khí hậu lớn nhất trong năm 2024 với 36% tổng nguồn vốn, tiếp theo là châu Phi với 31%.

Tuy nhiên, cơ cấu tài trợ tiếp tục vấp phải sự chỉ trích từ các quốc gia nghèo. Số liệu của OECD xác nhận phần lớn tài trợ khí hậu công vẫn tồn tại dưới dạng các khoản vay, chiếm lần lượt 73% trong năm 2023 và 67% trong năm 2024.

Các nước đang phát triển cho rằng tài trợ khí hậu cần phải được thực hiện dưới dạng các khoản viện trợ không hoàn lại, bởi việc cung cấp các khoản vay chỉ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nợ công tại các quốc gia này./.