Ôn thi tốt nghiệp THPT 2026: Tăng cường phân hóa, chú trọng vận dụng thực tiễn

Cô Nguyễn Thị Giang Hương và học sinh trong giờ ôn tập trước Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: NVCC

Trước yêu cầu này, các nhà trường đã chủ động điều chỉnh phương pháp dạy học, tổ chức ôn tập theo lộ trình và phân hóa đối tượng học sinh, nhằm giúp các em đạt mục tiêu xét tốt nghiệp và nâng cao cơ hội xét tuyển đại học.

GS.TS Huỳnh Văn Chương - Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng giáo dục (Bộ GD&ĐT): Ổn định cấu trúc đề thi

GS.TS Huỳnh Văn Chương.

Ngày 9/3/2026, Bộ GD&ĐT ban hành Thông tư số 13/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế thi tốt nghiệp THPT. Theo đó, Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tiếp tục giữ ổn định như năm 2025. Định dạng, cấu trúc đề thi và đề thi minh họa đã được công bố từ năm 2024, tiếp tục giữ ổn định cho cả năm 2025 và 2026. Thông tư mới chỉ điều chỉnh một số nội dung nhằm bảo đảm phù hợp với mô hình quản lý chính quyền địa phương hai cấp, việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, sắp xếp lại bộ máy thanh tra, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong các khâu tổ chức thi.

Trong đó, một số điều chỉnh liên quan đến thí sinh gồm: tích hợp giấy báo dự thi và thẻ dự thi thành một loại duy nhất là “Giấy báo dự thi” do trường phổ thông nơi thí sinh nộp hồ sơ đăng ký dự thi cấp; tích hợp Giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời và Giấy chứng nhận kết quả thi thành “Giấy chứng nhận kết quả thi”, do trường phổ thông nơi thí sinh nộp hồ sơ đăng ký dự thi cấp. Đồng thời, giảm thời gian thu nhận đơn phúc khảo để thông báo kết quả sớm hơn; điều chỉnh các diện ưu tiên theo hướng phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đồng nhất với các đối tượng ưu tiên trong công tác tuyển sinh.

Một trong những nội dung thí sinh quan tâm nhất là đề thi. Như đã nêu, định dạng và cấu trúc đề thi vẫn giữ ổn định. Nội dung đề thi bám sát Chương trình giáo dục phổ thông, chủ yếu là chương trình lớp 12, đồng thời bảo đảm phân loại được thí sinh. Đề được xây dựng theo ma trận của Bộ GD&ĐT với các mức độ tư duy: nhận biết, thông hiểu và vận dụng. Trong đó, tỷ lệ câu hỏi ở mức nhận biết và thông hiểu chiếm khoảng 70%, phục vụ mục tiêu xét tốt nghiệp THPT; tỷ lệ câu hỏi ở mức thông hiểu và vận dụng chiếm khoảng 60%, có tác dụng phân hóa.

Đề thi không chỉ kiểm tra kiến thức mà tập trung nhiều hơn vào đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh. Vì vậy, trong đề sẽ có nhiều câu hỏi được xây dựng từ các tình huống thực tế trong đời sống, khoa học, xã hội, giúp thí sinh thấy rõ mối liên hệ giữa kiến thức học được và thế giới xung quanh.

Các môn thi trắc nghiệm gồm dạng câu hỏi nhiều phương án lựa chọn, dạng đúng/sai và dạng trả lời ngắn. Điểm trong bài thi trắc nghiệm không chia đều cho các câu hỏi, mà có mức điểm khác nhau. Ngữ văn là môn duy nhất thi theo hình thức tự luận, đề tiếp tục sử dụng ngữ liệu nằm ngoài sách giáo khoa.

Năm 2026 chỉ tổ chức thi theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Nội dung này đã được thông báo tới toàn xã hội và quy định rõ trong Quy chế thi tốt nghiệp THPT ban hành tháng 12/2024. Thí sinh tự do từng học Chương trình giáo dục phổ thông 2006 nếu muốn dự thi tốt nghiệp cũng đã có thời gian dài để ôn tập theo chương trình mới.

Bà Nguyễn Thị Diễm Trang - Hiệu trưởng Trường THPT Võ Văn Kiệt (Vĩnh Long): Giúp học sinh thích ứng với đề thi định hướng đánh giá năng lực

Bà Nguyễn Thị Diễm Trang.

Giúp học sinh thích ứng tốt với định hướng đánh giá năng lực theo Chương trình GDPT 2018, từ đó đạt kết quả tốt nhất trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT, nhà trường đưa ra 4 giải pháp như sau:

Thứ nhất: Chuyển tư duy từ “học thuộc” sang “giải quyết vấn đề”; xây dựng ngân hàng câu hỏi dựa trên các ngữ liệu thực tiễn (đời sống, kinh tế, khoa học). Học sinh phải dùng kiến thức để giải mã tình huống, thay vì tái hiện kiến thức có sẵn trong sách giáo khoa.

Thứ hai: Làm chủ “cấu trúc 3 phần”. Cấu trúc đề từ năm 2025 có thêm dạng thức đúng/sai và trả lời ngắn. Đây là những dạng câu hỏi học sinh dễ mất điểm, nhưng cũng là cơ hội để bứt phá. Nhà trường triển khai chiến thuật “lấp đầy khoảng trống kỹ thuật”. Học sinh được huấn luyện cách phân tích tính logic ở phần đúng/sai và kỹ năng tính toán chính xác tuyệt đối ở phần trả lời ngắn.

Thứ ba: “Cá nhân hóa” lộ trình thông qua dữ liệu số. Chương trình 2018 đề cao năng lực riêng biệt của mỗi cá nhân, vì vậy việc dạy học theo cách cào bằng sẽ không thể nâng điểm số trong kỳ thi tốt nghiệp. Nhà trường sử dụng Hệ thống quản trị học tập (LMS) để theo dõi biểu đồ tiến bộ của từng học sinh sau mỗi kỳ thi thử. Giáo viên không chỉ dạy theo “lớp” mà dạy theo “nhóm năng lực”: nhóm yếu được củng cố “ngữ liệu gốc”, nhóm khá được rèn “tư duy tích hợp”.

Thứ tư: Hướng nghiệp là “động cơ”, ôn tập là “bánh xe”. Học sinh chỉ thích ứng tốt khi hiểu rõ “học để làm gì”. Nhà trường tích hợp tư vấn hướng nghiệp ngay trong các tiết ôn tập. Khi học sinh xác định được mục tiêu vào các ngành như Công nghệ bán dẫn hay Logistics (những ngành “hot” năm 2026), các em sẽ chủ động hơn trong việc rèn luyện năng lực tự học. Năng lực tự học được xem là đích đến cao nhất của Chương trình GDPT 2018.

Cô Nguyễn Thị Giang Hương - Trường THPT Trần Quang Khải (Hưng Yên): Ôn tập theo giai đoạn, phân hóa để nâng cao kết quả

Cô Nguyễn Thị Giang Hương.

Với việc giữ ổn định cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT, công tác dạy học và ôn tập được triển khai theo hướng rõ ràng, có trọng tâm. Dưới sự chỉ đạo sát sao của Sở GD&ĐT tỉnh Hưng Yên, Ban Giám hiệu và Ban chuyên môn, Trường THPT Trần Quang Khải đã xây dựng, điều chỉnh và triển khai các giải pháp dạy học, ôn tập cụ thể, thiết thực, hỗ trợ hiệu quả cho giáo viên và học sinh trong giai đoạn ôn tập nước rút.

Đối với học sinh có học lực đạt và chưa đạt, giáo viên tập trung giúp các em nắm chắc khoảng 70% kiến thức ở mức độ nhận biết và thông hiểu. Nhóm học sinh khá, giỏi được định hướng bứt phá ở 30% câu hỏi vận dụng, qua đó nâng cao điểm số và tăng cơ hội xét tuyển vào các trường đại học.

Từ đầu năm học 2025-2026, nhà trường đã triển khai các giải pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực vận dụng cho học sinh một cách bài bản, xuyên suốt.

Trước hết, yếu tố vận dụng được tích hợp trực tiếp trong từng tiết học. Sau mỗi bài học, giáo viên đều xây dựng ít nhất một tình huống gắn với thực tiễn đời sống. Cùng với đó, nhiều phương pháp dạy học tích cực được đẩy mạnh như học theo dự án nhóm, dạy học theo tình huống, sử dụng sơ đồ tư duy (mindmap), học theo từ khóa lặp lại. Các công cụ trực tuyến như Quizizz, Azota được khai thác hiệu quả nhằm kiểm tra nhanh, củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng làm bài. Nhà trường đa dạng hóa ngân hàng câu hỏi theo ma trận 4:3:3. Mỗi bài kiểm tra, đánh giá (thường xuyên, định kỳ) đều tăng dần tỷ lệ vận dụng, sử dụng kết hợp 3 dạng trắc nghiệm (nhiều lựa chọn, đúng/sai, trả lời ngắn), các câu hỏi đọc hiểu, viết đoạn văn, bài văn.

Nhà trường triển khai ôn tập theo giai đoạn (từ tháng 1/2026 đến hết tuần đầu tháng 6/2026). Trong đó, giai đoạn 1 (tháng 1/2026 - hết tháng 3/2026) tập trung củng cố nền tảng, hệ thống hóa kiến thức. Ban Giám hiệu, Ban chuyên môn yêu cầu các tổ chuyên môn xây dựng thống nhất kế hoạch ôn tập theo chuyên đề lớn, bám sát cấu trúc đề thi tốt nghiệp năm 2025 (tổng hợp khái niệm, công thức, định lý trọng tâm, kỹ năng vận dụng cơ bản).

Nhà trường phân loại học sinh (qua kết quả khảo sát của Sở, qua nhu cầu của học sinh), chia thành các lớp ôn thi tốt nghiệp phù hợp. Giáo viên giảng dạy căn cứ nhu cầu, khả năng thực tế của lớp phụ trách để xây dựng kế hoạch, tìm giải pháp cá nhân hóa từng đối tượng học sinh.

Cụ thể, học sinh có kết quả học tập xếp loại đạt, chưa đạt sẽ tập trung sâu vào dạng câu hỏi nhận biết, thông hiểu, học từ khóa, công thức, kiến thức cơ bản; ôn tập, củng cố nhắc lại nhiều lần; tổ chức học nhóm “đôi bạn cùng tiến”… Học sinh có kết quả khá, giỏi được tăng cường rèn luyện, bổ sung nắm vững dạng câu vận dụng thấp, kỹ năng làm tốt các câu vận dụng cao. Đề kiểm tra bám sát đề thi tốt nghiệp THPT. Học sinh tham gia làm bài khảo sát, thi thử theo kế hoạch của Sở GD&ĐT.

Giai đoạn 2 (đầu tháng 4/2026 - giữa tháng 5/2026) tập trung rèn luyện vận dụng, củng cố kỹ năng làm bài. Ở giai đoạn này, giáo viên tăng cường câu hỏi vận dụng thực tế (30% đề thi). Hướng dẫn, phân tích đề giúp học sinh hiểu, ứng dụng kiến thức đã học để giải thích hiện tượng, xử lý tình huống, biết tích hợp, vận dụng kiến thức liên môn.

Rèn luyện kỹ năng làm bài theo từng dạng câu hỏi, từng môn học cũng được nhà trường chú trọng, tăng cường trong giai đoạn ôn tập. Với các bài thi trắc nghiệm, học sinh được hướng dẫn kỹ năng quản lý thời gian hiệu quả, đồng thời rèn luyện khả năng nhận diện nhanh mức độ câu hỏi để có chiến lược làm bài phù hợp. Với bài thi tự luận môn Ngữ văn, trọng tâm ôn luyện được phân bổ rõ ràng theo cấu trúc đề.

Học sinh được rèn luyện kỹ năng đọc hiểu các dạng văn bản (4 điểm), thành thạo viết đoạn văn (2 điểm) và viết bài văn nghị luận (4 điểm). Bên cạnh đó, các em còn được chú trọng phát triển khả năng diễn đạt, lập luận logic và biết vận dụng dẫn chứng từ thực tế để tăng sức thuyết phục cho bài viết. Ngoài ra, giáo viên sử dụng đề thi tốt nghiệp THPT năm 2025 làm nguồn tài liệu trọng tâm trong quá trình ôn luyện, với tần suất ít nhất một đề mỗi tuần, giúp học sinh làm quen với cấu trúc đề, nâng cao kỹ năng và tâm thế sẵn sàng cho kỳ thi.

Giai đoạn 3 (giữa tháng 5/2026 - tuần đầu tháng 6/2026) tập trung thi thử, tổng ôn. Học sinh sẽ tham gia thi thử tốt nghiệp lần 2 do Sở GD&ĐT Hưng Yên tổ chức. Nhà trường phân tích đáp án chi tiết, phân tích kỹ lưỡng kết quả đạt được của học sinh, tiếp tục thực hiện các giải pháp đã đặt ra, đồng thời tăng cường thêm giải pháp mới.

Việc luyện đề được tổ chức nghiêm túc theo đúng quy chế thi, từ thời gian làm bài, sử dụng mã đề đến kỹ năng tô phiếu trả lời trắc nghiệm. Công tác tổng ôn được thực hiện theo hướng tinh gọn, sát đối tượng. Với học sinh đạt dưới 6,5 điểm, tập trung củng cố những phần kiến thức còn thiếu, còn yếu sau kỳ thi thử lần 2.

Nhóm học sinh đạt từ 6,75 đến 7,75 điểm được chú trọng rèn luyện, củng cố chắc các câu hỏi ở mức vận dụng thấp. Trong khi đó, học sinh đạt từ 8 điểm trở lên tiếp tục được bồi dưỡng kỹ năng giải quyết các câu hỏi vận dụng cao nhằm nâng cao điểm số và tạo sự bứt phá.

Bên cạnh công tác ôn tập, nhà trường còn triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ toàn diện cho học sinh. Công tác tư vấn, hỗ trợ tâm lý được chú trọng; đồng thời tăng cường phối hợp với phụ huynh trong việc theo dõi, động viên, giúp học sinh giảm áp lực trong giai đoạn ôn thi.

Đối với nhóm học sinh yếu, nhà trường xây dựng các giải pháp hỗ trợ cụ thể. Ngày 7/3/2026, Ban Giám hiệu, Ban chuyên môn cùng tổ Toán đã tổ chức hội nghị phối hợp giữa nhà trường, phụ huynh và học sinh nhằm tìm giải pháp nâng cao kết quả môn Toán cho học sinh chưa đạt. Đồng thời, các lớp phụ đạo miễn phí được duy trì, với sự tham gia trực tiếp của giáo viên có kinh nghiệm, tổ chức ít nhất một buổi mỗi tuần để kịp thời hỗ trợ, củng cố kiến thức cho học sinh.

Hiếu Nguyễn (thực hiện)