Ông Trump chỉ tái phát động chiến tranh Iran nếu lính Mỹ thiệt mạng

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói với các cố vấn rằng ông sẽ chỉ cân nhắc chấm dứt lệnh ngừng bắn với Iran và tái khởi động một cuộc chiến toàn diện nếu các cuộc tấn công của Tehran khiến binh sĩ Mỹ thiệt mạng, theo các quan chức Mỹ tiết lộ với Wall Street Journal.

Thông điệp này cho thấy ông Trump vẫn muốn duy trì lệnh ngừng bắn kéo dài nhiều tuần qua, bất chấp các cuộc đụng độ liên tiếp giữa hai bên đang làm dấy lên nghi ngờ về khả năng duy trì hòa bình lâu dài.

Theo các nguồn tin, sự thận trọng của ông Trump phản ánh mong muốn tránh để Mỹ sa lầy vào một cuộc xung đột quy mô lớn mới tại Trung Đông. Nhà lãnh đạo Mỹ được cho là sẵn sàng chấp nhận những đợt leo thang ở mức hạn chế trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, miễn là không dẫn tới thương vong cho lực lượng Mỹ.

Thế kẹt của Nhà Trắng

Những ngày gần đây, Mỹ và Iran đã chứng kiến một trong những đợt giao tranh dữ dội nhất kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào đầu tháng 4. Tehran đã phóng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực cũng như sân bay quốc tế Kuwait. Các vụ tấn công khiến ít nhất một người thiệt mạng.

Trong khi đó, căng thẳng quanh eo biển Hormuz tiếp tục gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu và hoạt động vận tải quốc tế. Iran bị cáo buộc hạn chế lưu thông thương mại qua tuyến hàng hải chiến lược này, còn Mỹ duy trì phong tỏa nghiêm ngặt đối với các cảng biển của Iran.

Sân bay Kuwait trúng đòn tập kích, hàng chục người thương vong Các đòn tập kích của Iran đã làm hư hại sân bay quốc tế Kuwait và khiến 63 người bị thương, đánh dấu một trong những vụ tấn công gây thương vong lớn nhất tại vùng Vịnh kể từ khi giao tranh bùng phát.

Phát biểu trước Quốc hội Mỹ ngày 3/6, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho rằng các cuộc tấn công qua lại hiện nay mang tính chất đáp trả và phòng vệ, chưa phải dấu hiệu cho thấy chiến tranh toàn diện tái bùng phát.

“Nếu họ không tấn công các tàu đó, chúng tôi cũng sẽ không nổ súng. Nhưng chúng tôi buộc phải đáp trả”, ông Rubio nói.

Tuy nhiên, các quan chức Mỹ thừa nhận những cuộc tấn công liên tiếp đang làm gia tăng áp lực đối với ông Trump, đồng thời khiến tương lai của lệnh ngừng bắn trở nên mong manh hơn.

Bất chấp thực tế đó, ông Trump vẫn liên tục khẳng định một thỏa thuận chấm dứt xung đột đang đến rất gần. Theo ông, văn kiện này sẽ mở lại eo biển Hormuz, giải quyết chương trình hạt nhân của Iran và loại bỏ kho dự trữ uranium làm giàu của nước này.

Trong cuộc phỏng vấn với báo New York Post công bố ngày 3/6, ông Trump cho biết không vội hoàn tất thỏa thuận. Nhà lãnh đạo Mỹ nói khả năng lệnh phong tỏa của Washington kéo dài đến dịp Quốc khánh Lao động Mỹ vào tháng 9 là không cao, dù vẫn có thể xảy ra.

Song song với hồ sơ Iran, ông Trump cũng can thiệp mạnh vào tình hình Lebanon. Theo các nguồn tin, Tổng thống Mỹ đã gây sức ép với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nhằm ngăn chặn một chiến dịch quân sự dự kiến ở Beirut do lo ngại động thái này có thể phá hỏng các nỗ lực ngoại giao.

Khi xung đột bùng phát vào ngày 28/2, ông Trump và các cộng sự từng tuyên bố chiến dịch quân sự sẽ không kéo dài quá sáu tuần, với mục tiêu loại bỏ các mối đe dọa từ chương trình tên lửa và hạt nhân của Iran.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy con đường đi đến hòa bình vẫn còn nhiều chông gai.

“Ở khu vực đó, ngừng bắn có nghĩa là các bên vẫn nổ súng nhưng ở mức độ hạn chế hơn”, ông Trump phát biểu tại Phòng Bầu dục ngày 3/6.

Tổng thống Mỹ khẳng định tình hình vẫn nằm trong tầm kiểm soát và các cuộc đàm phán với Iran đang đạt tiến triển.

“Muốn có hòa bình cần sự tham gia của cả hai phía. Chúng tôi đã tấn công họ rất mạnh vào một mục tiêu khác và họ đáp trả”, ông nói.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết ưu tiên của ông Trump vẫn là chấm dứt chương trình hạt nhân Iran thông qua con đường ngoại giao, song ông cũng đã xác định rõ những “lằn ranh đỏ” mà Tehran không được vượt qua.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cảnh báo các cuộc không kích của Israel nhằm vào Beirut có thể đẩy khu vực trở lại một cuộc chiến toàn diện, đồng thời cho rằng tương lai của lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran gắn chặt với diễn biến trên mặt trận Lebanon.

Lính thủy đánh bộ Mỹ đã lên tàu một tàu chở dầu treo cờ Iran vì nghi ngờ tàu này đang cố gắng vi phạm lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran. Ảnh: USMC.

Bàn cờ ngoại giao song song với tiếng súng

Các nhà phân tích nhận định ông Trump đang đối mặt bài toán ngoại giao ngày càng phức tạp: hoặc chấp nhận một thỏa thuận với Iran thấp hơn nhiều so với các mục tiêu tối đa mà ông đặt ra, hoặc tiếp tục gây sức ép để đạt được những điều kiện mong muốn nhưng khó có khả năng thành hiện thực.

Trong nhiều tuần qua, Washington và Tehran đã thảo luận về một bản ghi nhớ nhằm xác định khuôn khổ đàm phán trong khoảng 60 ngày. Tuy nhiên, ông Trump đã bác bỏ đề xuất mới nhất của Iran vào tuần trước vì cho rằng Tehran cần đưa ra những nhượng bộ đáng kể ngay từ đầu thay vì kéo dài theo từng giai đoạn.

Theo các nguồn tin, ông Trump cũng nhấn mạnh Iran không nên nhận được bất kỳ lợi ích kinh tế nào trước khi thực hiện các cam kết cụ thể.

Ngược lại, Tehran cho rằng chỉ sẵn sàng đàm phán về chương trình hạt nhân sau khi Mỹ giải phóng tài sản bị đóng băng hoặc đưa ra những hỗ trợ tài chính đáng kể.

Iran cũng muốn chấm dứt giao tranh giữa Israel và lực lượng Hezbollah. Đây được cho là nguyên nhân khiến ông Trump nổi giận và yêu cầu Thủ tướng Netanyahu hủy bỏ kế hoạch tấn công Beirut hồi đầu tuần.

Dù vậy, giao tranh giữa Israel và Hezbollah vẫn tiếp diễn. Hezbollah tiếp tục phóng rocket vào lãnh thổ Israel, trong khi các đợt không kích của Israel nhằm vào khu vực gần thủ đô Beirut.

Ông Netanyahu khẳng định mục tiêu của Israel là giải giáp Hezbollah và phi quân sự hóa Lebanon, đồng thời cho biết đây cũng là mục tiêu chung giữa ông với Tổng thống Trump.

Giới chức Iran cho rằng kết quả cuộc chiến đã giúp Tehran có thêm lợi thế để định hình nội dung cũng như lộ trình đàm phán với Mỹ.

Iran tung video phóng tên lửa về phía chiến hạm Mỹ Iran đã công bố đoạn video ghi lại cảnh phóng tên lửa nhằm vào mục tiêu được mô tả là chiến hạm của Mỹ trên vịnh Oman, với cáo buộc tàu chiến này tham gia các hoạt động gây hấn.

Theo các chuyên gia, mỗi đề xuất và phản đề xuất giữa hai bên đều mất nhiều ngày thương lượng do cấu trúc quyền lực phức tạp bên trong Iran. Tiến trình đàm phán liên tục gián đoạn được cho là khiến ông Trump ngày càng mất kiên nhẫn.

“Ông ấy dường như đang rơi vào thế bế tắc. Iran cho thấy họ sẵn sàng chịu đựng sức ép và chưa hề đầu hàng, điều đó đặt Tổng thống Mỹ vào tình thế khó khăn”, chuyên gia Steven Cook thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ nhận định.

Các nhà phân tích cho rằng nếu muốn nhanh chóng khép lại cuộc xung đột, ông Trump có thể chấp nhận một thỏa thuận mang tính nguyên tắc, trong đó Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân và tiếp tục đàm phán về hoạt động làm giàu uranium trong tương lai.

Đây cũng là hướng đi mà chính quyền Mỹ dường như đã cân nhắc trong những tuần gần đây. Theo một quan chức cấp cao Mỹ, thỏa thuận khung có thể mở đường cho việc khôi phục lưu thông tại eo biển Hormuz và từng bước dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với Iran.

Đổi lại, Tehran sẽ cam kết xử lý lượng uranium làm giàu cấp độ cao hiện có, dù chưa xác định thời gian hay phương thức thực hiện. Iran cũng chưa phải cam kết ngừng hoạt động làm giàu uranium trong nhiều năm.

Lựa chọn còn lại của ông Trump là tiếp tục duy trì sức ép kinh tế và chấp nhận khả năng cuộc chiến kéo dài hơn dự kiến. Cho đến nay, Tổng thống Mỹ vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng, khi liên tục chuyển đổi giữa việc đe dọa leo thang quân sự và tuyên bố một thỏa thuận hòa bình sắp được hoàn tất.

Theo bà Suzanne Maloney, chuyên gia về Iran tại Viện Brookings, cuộc khủng hoảng hiện nay có thể trở thành phép thử lớn đầu tiên đối với chiến lược đối ngoại dựa trên sức mạnh cứng rắn mà chính quyền Trump đang theo đuổi.