Ông Trump tung đòn mới nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh, bất chấp Tòa Tối cao

Tổng thống Mỹ Donald Trump, cùng với Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller và Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick, phát biểu trong sự kiện ký các sắc lệnh hành pháp liên quan đến quyền công dân theo nguyên tắc sinh ra tại Mỹ và ngành công nghiệp polysilicon, tại Phòng Bầu dục của Nhà Trắng ở Washington, D.C., Mỹ ngày 6/8. Ảnh: Reuters.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 6/8 ký hai sắc lệnh hành pháp mới nhằm tìm cách thu hẹp quyền được nhập quốc tịch theo nơi sinh tại Mỹ, mở lại cuộc tranh luận pháp lý về một nguyên tắc đã tồn tại lâu đời trong Hiến pháp Mỹ, chỉ vài ngày sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ nỗ lực trước đó của ông.

Hạn chế quyền công dân theo nơi sinh là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chiến dịch siết nhập cư của chính quyền Trump. Nhà Trắng đặc biệt nhắm tới cái gọi là “du lịch sinh con” (birth tourism), trong đó phụ nữ mang thai từ nước ngoài đến Mỹ với mục đích sinh con để đứa trẻ được hưởng quyền công dân Mỹ.

Sau thất bại tại Tòa án Tối cao ngày 30/6, ông Trump từng kêu gọi Quốc hội hành động. Tuy nhiên, thay vì chờ cơ quan lập pháp thông qua luật mới, ông tiếp tục sử dụng quyền hành pháp để ban hành hai sắc lệnh nhằm định hướng chính sách của chính quyền.

Các sắc lệnh hành pháp không tự động có hiệu lực như một đạo luật do Quốc hội thông qua và nhiều khả năng sẽ tiếp tục đối mặt với các vụ kiện tại tòa án.

Chính quyền Trump lập luận rằng các chỉ thị mới không nằm trong phạm vi phán quyết của Tòa án Tối cao, qua đó mở rộng những nhóm trẻ em mà Nhà Trắng cho rằng không thuộc diện được hưởng quyền công dân theo nơi sinh.

Trong số đó có những trường hợp liên quan đến “du lịch sinh con”. Sắc lệnh của ông Trump lập luận rằng các nhóm này “không thuộc phạm vi của quyền công dân theo nơi sinh” như cách Tòa án Tối cao đã xác định.

“Hoạt động du lịch sinh con kể từ thời điểm ký sắc lệnh này bị cấm. Điều đó có nghĩa là không ai trên thế giới được phép xin thị thực với mục đích gian dối này nữa”, Stephen Miller, cố vấn cấp cao của Nhà Trắng, nói tại lễ ký trong Phòng Bầu dục.

Theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Nhập cư, một tổ chức ủng hộ việc giảm mức nhập cư, ước tính khoảng 20.000-25.000 phụ nữ đã đến Mỹ để sinh con trong một giai đoạn kéo dài một năm từ 2016 đến 2017.

Trong khi đó, Mỹ ghi nhận khoảng 3,6 triệu ca sinh trong năm 2025.

Hai sắc lệnh mới cũng nhằm hạn chế quyền công dân của trẻ em sinh ra tại Mỹ có cha hoặc mẹ là nhân viên của chính phủ nước ngoài, cũng như trẻ em có cha mẹ thuộc nhóm được chính quyền Mỹ phân loại là “kẻ thù nước ngoài”.

Các quy định này cũng có thể ảnh hưởng đến những người sinh ra tại các lãnh thổ thuộc Mỹ nếu Quốc hội thông qua một dự luật đang được đề xuất nhằm chấm dứt cơ chế tự động cấp quốc tịch tại những khu vực này.

Với phạm vi gây tranh cãi rộng, các sắc lệnh mới của ông Trump nhiều khả năng sẽ nhanh chóng bị đưa ra tòa.

"Một phán quyết rất đáng tiếc"

Đề cập đến phán quyết của Tòa án Tối cao, ông Trump gọi quyết định với tỷ lệ 6-3 là “rất đáng tiếc”.

“Chúng ta đã nhận được một phán quyết rất đáng tiếc tại Tòa án Tối cao liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh. Nó rất sít sao, nhưng là một quyết định rất, rất đáng tiếc”, Trump nói.

Tổng thống Mỹ tiếp tục chỉ trích hiện tượng mà ông cho rằng đã trở thành một ngành kinh doanh.

“Người ta đang xây dựng cả những doanh nghiệp xoay quanh chuyện này”, ông Trump nói.

“Đó không phải là cách mọi thứ đáng lẽ phải vận hành. Đó là một sự hổ thẹn. Họ đang mua đường vào nước Mỹ và chúng ta sẽ không để điều đó xảy ra”, ông nói thêm.

Sắc lệnh trước đó của ông Trump được ký ngay trong ngày đầu tiên ông trở lại Nhà Trắng vào năm 2025, trong khuôn khổ hàng loạt biện pháp nhằm siết chặt chính sách nhập cư.

Sắc lệnh khi đó yêu cầu các cơ quan liên bang không công nhận quốc tịch Mỹ đối với trẻ em sinh tại Mỹ nếu không có cha hoặc mẹ là công dân Mỹ hoặc thường trú nhân hợp pháp, tức người sở hữu thẻ xanh.

Nếu được thực thi, quy định này sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới con của những người nhập cư không có giấy tờ cũng như những người đang ở Mỹ theo diện tạm thời.

Quyền công dân theo nơi sinh từ lâu được diễn giải dựa trên Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ, với một số ngoại lệ tương đối hẹp, chẳng hạn con của các nhà ngoại giao nước ngoài hoặc thành viên của lực lượng thù địch đang chiếm đóng lãnh thổ Mỹ.

Ông Trump tiếp tục lập luận rằng Tu chính án thứ 14 ban đầu được đưa ra trong một bối cảnh lịch sử khác.

“Điều này được thực hiện vì một lý do khác. Nó được đưa ra ngay sau Nội chiến. Nó dành cho những đứa trẻ của nô lệ. Còn những gì đang xảy ra bây giờ thì sao?”, ông Trump nói tại Nhà Trắng.

Tuy nhiên, phán quyết của Tòa án Tối cao đưa ra cách diễn giải khác về phạm vi của điều khoản này.

Chánh án John Roberts, người viết phán quyết, cho rằng những người soạn thảo Tu chính án thứ 14 đã mở rộng lời hứa về quyền công dân tới mọi người được sinh ra tự do trên lãnh thổ Mỹ.

“Quốc tịch, khi đó cũng như ngày nay, là quyền có các quyền – quyền tự do tham gia vào cộng đồng chính trị của chúng ta. Chúng ta tiếp tục giữ lời hứa đó ngày nay”, ông Roberts viết trong phán quyết.

Điều khoản về quốc tịch trong Tu chính án thứ 14, được gọi là Citizenship Clause, quy định: “Tất cả những người sinh ra hoặc nhập tịch tại Mỹ và thuộc quyền tài phán của Mỹ đều là công dân của Hoa Kỳ và của tiểu bang nơi họ cư trú.”

Hiện không có đạo luật liên bang nào cấm hoàn toàn hoạt động “du lịch sinh con”.

Tuy nhiên, một quy định liên bang được ban hành năm 2020, dưới thời Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên, cấm sử dụng thị thực du lịch hoặc công tác tạm thời với mục đích chính là đến Mỹ để sinh con nhằm giúp đứa trẻ có quốc tịch Mỹ.

Những người tham gia các kế hoạch “du lịch sinh con” có thể phải đối mặt với cáo buộc gian lận hoặc các hành vi phạm pháp liên quan nếu nhà chức trách xác định có vi phạm.

Cuộc tranh luận hiện nay vì thế không chỉ xoay quanh việc Trump có thể thay đổi cách chính quyền liên bang thực thi quyền công dân theo nơi sinh đến đâu, mà còn đặt ra câu hỏi lớn hơn về giới hạn quyền hành pháp của tổng thống Mỹ khi đối đầu với một nguyên tắc hiến định đã được áp dụng trong nhiều thế hệ.