Ông Trump vấp phải 'bức tường Madrid'

Khi chiến sự tại Iran bước vào giai đoạn mới đầy căng thẳng, phần lớn các nhà lãnh đạo châu Âu vẫn đang cố gắng đi trên “lằn ranh mong manh”: vừa bày tỏ mức độ ủng hộ hạn chế đối với hành động quân sự của Mỹ nhằm vào Iran, vừa cảnh báo nguy cơ xung đột khu vực leo thang thành một cuộc chiến rộng lớn.

Nhưng điều đó không đúng với Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez. Ông công khai chỉ trích các cuộc không kích của Mỹ, động thái khiến Nhà Trắng nổi giận và đưa ra nhiều lời đe dọa. Thay vì xuống thang, Sánchez cùng chính phủ của mình lại càng tỏ ra cứng rắn hơn.

Lối đi riêng

Tây Ban Nha có quan hệ thương mại và đầu tư đáng kể với Mỹ, đồng thời là đồng minh trong NATO. Năm ngoái, khoảng 4 triệu du khách Mỹ đã tới nước này. Ngay trong tháng này, Amazon cũng thông báo mở rộng đầu tư vào các trung tâm dữ liệu tại Tây Ban Nha, nâng tổng giá trị lên gần 40 tỷ USD.

Mỹ cũng duy trì các cơ sở quân sự lớn ở miền nam Tây Ban Nha, bao gồm căn cứ hải quân tại Rota và căn cứ không quân Morón. Chính việc sử dụng các căn cứ này đã châm ngòi cho tranh cãi mới nhất, khi chính phủ Tây Ban Nha cấm Mỹ dùng chúng để hỗ trợ các cuộc tấn công Iran.

Trong một cuộc họp báo hôm 3/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tức giận đe dọa cắt đứt thương mại với Tây Ban Nha. Ông còn tuyên bố: “Nếu muốn, chúng tôi có thể sử dụng các căn cứ đó. Chúng tôi chỉ cần bay tới và dùng chúng, sẽ chẳng ai ngăn được”.

Đáp lại, Sánchez hành động ngay lập tức. Chỉ trong vòng 24 giờ sau phát biểu gay gắt của Trump, ông xuất hiện trên truyền hình quốc gia với thông điệp ngắn gọn: “Nói không với chiến tranh”.

Ông Sánchez đã từ chối cho phép Mỹ sử dụng căn cứ quân sự Morón ở miền nam Tây Ban Nha để hỗ trợ các hoạt động quân sự chống lại Iran. Ảnh: Reuters.

Ông mô tả các cuộc không kích của Mỹ và Israel là “liều lĩnh và phi pháp”, đồng thời khẳng định Tây Ban Nha sẽ “không đồng lõa với điều gì đó gây hại cho thế giới và cũng đi ngược lại các giá trị cũng như lợi ích của chúng tôi chỉ vì sợ bị trả đũa từ bất kỳ ai”.

Sánchez cáo buộc Mỹ đang “chơi trò Cò quay Nga với số phận của hàng triệu con người”.

Ông còn đi xa hơn khi cho rằng các nhà lãnh đạo có nghĩa vụ cải thiện đời sống người dân, đồng thời ngầm chỉ trích ông Trump: “Không thể chấp nhận việc những nhà lãnh đạo không hoàn thành được trách nhiệm đó lại dùng khói lửa chiến tranh để che giấu thất bại của mình, và qua đó làm giàu cho một số ít người”.

Khi Nhà Trắng tuyên bố các đe dọa thương mại đã buộc Tây Ban Nha phải hợp tác với quân đội Mỹ, Madrid lập tức bác bỏ.

Ngoại trưởng José Manuel Albares khẳng định lập trường của Tây Ban Nha “về cuộc chiến ở Trung Đông và việc ném bom Iran, cũng như việc sử dụng các căn cứ của chúng tôi, hoàn toàn không thay đổi”.

Bãi mìn chính trị của châu Âu

Những lời đe dọa của ông Trump nhằm vào Tây Ban Nha được đưa ra trong cuộc gặp tại Nhà Trắng với Thủ tướng Đức Friedrich Merz - người hầu như giữ im lặng trong suốt cuộc trao đổi. Sự im lặng đó phần nào phản ánh thế khó của châu Âu khi phải đối phó với phong cách lãnh đạo khó đoán của Trump.

Trong năm qua, nhiều nhà lãnh đạo châu Âu đã tìm cách xoa dịu Washington bằng sự kết hợp giữa những lời khen ngợi và các nhượng bộ có giới hạn. Tuy nhiên, họ cũng đôi khi vạch ra những “lằn ranh đỏ”, chẳng hạn như trước các ý tưởng của Mỹ liên quan tới Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte thậm chí từng nói rằng đôi khi “người cha cũng phải dùng lời lẽ mạnh mẽ” khi nhắc đến ông Trump.

Trong cuộc khủng hoảng Iran lần này, câu hỏi đặt ra với châu Âu là liệu các căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ có được phép hỗ trợ chiến dịch quân sự của Mỹ hay không.

Ông Trump đã ca ngợi Đức và Thủ tướng Italy Giorgia Meloni vì tỏ ra hợp tác. Nhưng ông tỏ ra kém hài lòng hơn với Thủ tướng Anh Keir Starmer.

Tổng thống Donald Trump phát biểu trong khi Thủ tướng Italy Giorgia Meloni và Thủ tướng Anh Keir Starmer theo dõi tại một hội nghị thượng đỉnh ở Ai Cập, vào năm 2025. Ảnh: CNN.

Ban đầu London từ chối yêu cầu của Washington cho phép sử dụng các căn cứ quân sự của Anh để ném bom Iran. Sau đó, ông Starmer cho biết Anh chỉ cho phép Mỹ sử dụng căn cứ cho “các hoạt động phòng thủ”.

Dẫu vậy, điều đó dường như vẫn không làm ông Trump hài lòng.

“Đây không phải là Winston Churchill mà chúng ta đang đối phó”, ông Trump nói về Thủ tướng Anh. Khi có tin London sẽ điều tàu sân bay tới Địa Trung Hải, ông còn viết trên mạng xã hội: “Chúng tôi không cần những người tham gia chiến tranh sau khi chúng tôi đã thắng”.

Tính toán chính trị của Sánchez

Trong khi đó, ông Sánchez vẫn duy trì lập trường nhất quán, dù điều này khiến ông trở thành một trong những lãnh đạo châu Âu thường xuyên khiến ông Trump khó chịu. Trước đây, hai bên đã bất đồng về nhiều vấn đề, từ Greenland, quan hệ với Trung Quốc cho đến chi tiêu quốc phòng.

Hồi tháng 1, ông Trump từng chỉ trích Tây Ban Nha vì từ chối nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP vào năm 2035 theo cam kết của các thành viên NATO.

“Tôi không biết Tây Ban Nha đang làm gì. Có vẻ họ muốn ‘đi nhờ miễn phí’”, ông Trump nói.

Đáp lại, ông Sánchez khẳng định chi tiêu quốc phòng của Tây Ban Nha đã tăng gấp 3 kể từ khi ông trở thành thủ tướng.

Theo một số nhà phân tích, việc đối đầu với ông Trump có thể mang lại lợi ích chính trị trong nước cho nhà lãnh đạo Tây Ban Nha. Paco Camas García, chuyên gia của công ty khảo sát Ipsos, cho rằng ông Sánchez đang “sử dụng chính sách đối ngoại để giành lại thế chủ động chính trị trong nước”.

Theo ông, bối cảnh quốc tế giúp Thủ tướng Tây Ban Nha thể hiện hình ảnh lãnh đạo rõ ràng hơn, đồng thời đặt đảng bảo thủ People’s Party (Spain) vào thế khó.

Một cuộc khảo sát hồi tháng 2 cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông Trump tại Tây Ban Nha chỉ khoảng 16% - mức thấp kỷ lục. Điều đó khiến phe đối lập nếu công kích mạnh lập trường của ông Sánchez có nguy cơ bị xem là đứng về phía một tổng thống Mỹ không được lòng cử tri.

Viện nghiên cứu Chatham House cũng nhắc lại rằng lập trường phản đối cuộc chiến tranh Iraq từng là yếu tố quan trọng giúp đảng Xã hội chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2004 - điều mà ông Sánchez dường như không quên khi so sánh chiến dịch quân sự hiện nay của Mỹ với cuộc chiến Iraq.

Về kinh tế, các lời đe dọa thương mại của ông Trump đối với Tây Ban Nha - nền kinh tế lớn thứ tư châu Âu - có thể không nghiêm trọng như vẻ ngoài. Tây Ban Nha chỉ có khoảng 5% thương mại với Mỹ, và EU có nghĩa vụ bảo vệ bất kỳ thành viên nào nếu bị đối xử phân biệt.

Dù có quan hệ thương mại và đầu tư đáng kể với Mỹ, nhưng các đe dọa về thiệt hại kinh tế với Tây Ban Nha của ông Trump được dự báo không đáng kể. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, Madrid vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng từ Mỹ.

Ngoài ra, thái độ cứng rắn của ông Sánchez với Washington còn liên quan đến một vấn đề khác: các tập đoàn công nghệ Mỹ và mạng xã hội.

Trong nhiều năm, ông và gia đình đã trở thành mục tiêu của các chiến dịch công kích trên mạng. Nhà lãnh đạo Tây Ban Nha thường xuyên chỉ trích các công ty công nghệ Mỹ vì không làm đủ để kiểm soát ngôn từ thù ghét.

“Những mạng xã hội từng được kỳ vọng mang lại sự đoàn kết và dân chủ, nhưng giờ đây lại tạo ra chia rẽ và thúc đẩy những chương trình nghị sự cực đoan”, ông Sánchez nói hồi tháng 1 khi công bố kế hoạch cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội.

Có lẽ, sau 8 năm nắm quyền, dường như Thủ tướng Tây Ban Nha không còn quá e ngại việc đối đầu trực diện với ông Trump hay với phong trào chính trị rộng lớn hơn mà nhà lãnh đạo Mỹ đại diện.

Phương Linh