PGS Hoàng Chúng: Một đời tâm huyết với sự nghiệp giáo dục

PGS Hoàng Chúng phát biểu tại lễ kỷ niệm 10 năm thành lập Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhân dịp Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh kỷ niệm 50 năm thành lập, khi lướt qua danh sách các thế hệ lãnh đạo tiền nhiệm của Trường, tôi chợt bắt gặp ánh mắt thân quen của Thầy trên bức ảnh: PGS Hoàng Chúng. Thầy là một nhà quản lý giáo dục luôn dành nhiều tâm huyết cho công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý, xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn của ngành Giáo dục cũng như của đất nước.

Ngược dòng thời gian, trở về những năm đầu sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, khi đang giữ cương vị Phó Cục trưởng Cục Đào tạo, bồi dưỡng, Thầy đã đề xuất mở ngay một lớp bồi dưỡng dành cho Trưởng phòng Tổ chức cán bộ của tất cả các Ty Giáo dục ở khu vực phía Nam. Và đó cũng là lần đầu tiên tôi có cơ hội được làm học trò của Thầy.

Lớp học diễn ra vào năm 1977, với thời gian thực học khoảng 10 tuần, kết thúc vào ngày 25 tháng Chạp, tức chỉ ít ngày trước Tết Mậu Ngọ 1978. Do thời điểm bế giảng khá sát Tết, trước ngày kết thúc khóa học một tuần, chúng tôi kéo đến gặp Thầy, đề nghị được tổng kết khóa học vào sáng 22 tháng Chạp để mọi người kịp trở về nhà chuẩn bị đón Tết, lo việc tiễn ông Công, ông Táo về trời theo phong tục truyền thống của dân tộc.

Nghe xong, Thầy cười khẽ và nói ngay:

Lo chuyện Tết cũng là một vấn đề quan trọng, nhất là cái Tết thứ hai sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng! Thế nhưng, đây là thời điểm đặc biệt, khi công việc quản lý nhân sự của một Ty Giáo dục đang đặt ra rất nhiều vấn đề cần phải lo toan, sắp xếp.

Đội ngũ của các bạn có đến 4 nguồn. “Lo chuyện Tết cũng là một vấn đề quan trọng, nhất là cái Tết thứ hai sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng! Thế nhưng, đây là thời điểm đặc biệt, khi công việc quản lý nhân sự của một Ty Giáo dục đang đặt ra rất nhiều vấn đề cần phải lo toan, sắp xếp.

Đội ngũ giáo viên của các anh chị lúc này có tới bốn nguồn. Một là giáo viên kháng chiến tại chỗ, bao gồm những người từ vùng căn cứ trở về và lực lượng từng hoạt động trong nội thành. Hai là giáo viên từ miền Bắc vượt Trường Sơn vào Nam. Ba là lực lượng giáo viên được chi viện, đang tiếp tục tăng cường cho các Ty Giáo dục (nay là các Sở GD&ĐT). Đặc biệt, còn có một nguồn giáo viên từng làm việc dưới chế độ Sài Gòn, cũng cần được xem xét, phân loại để xác định những ai đủ điều kiện được 'lưu dung', tức tiếp tục giảng dạy trong nhà trường cách mạng.

“Các anh chị còn phải học thêm bài về phương pháp “Chọn giáo viên lưu dung sao cho bảo đảm tính nhân văn và đúng với chủ trương của Đảng ta”. Bên cạnh đó, chúng ta còn một lực lượng giáo viên là người miền Bắc di cư vào Nam trước năm 1975. Trong số đó, vẫn có nhiều người tốt, cần được xem xét để tiếp tục sử dụng.

Các anh chị vừa được nghiên cứu về hệ thống giáo dục miền Bắc xã hội chủ nghĩa, tìm hiểu cụ thể từng ngành học và phương thức quản lý hệ thống giáo dục mới. Các anh chị cần được trang bị thêm kiến thức về các cặp phạm trù – một phần nội dung của Triết học – để có cái nhìn khách quan, biện chứng, biết xem xét vấn đề từ nhiều góc độ, nhiều quan điểm khác nhau. Có như vậy mới đánh giá, bố trí đội ngũ một cách thấu đáo, đồng thời làm tốt công tác tham mưu cho lãnh đạo Ty, UBND tỉnh và Tỉnh ủy.

Đặc biệt, Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ sẽ trực tiếp hướng dẫn các anh chị phương pháp quy hoạch đội ngũ cán bộ quản lý cho toàn bộ hệ thống giáo dục của một tỉnh; giới thiệu những chính sách liên quan và cách vận dụng sao cho phù hợp, có lợi nhất cho đội ngũ giáo viên của ngành. Tôi nghĩ, đây cũng chính là những vấn đề mà Tỉnh ủy và UBND tỉnh các anh chị đang rất cần.

Thôi thì, cố gắng thêm một chút vậy...”

PGS Hoàng Chúng chụp cùng sinh viên khoa Toán.

Nghe Thầy nói, lúc bấy giờ chúng tôi chỉ biết im lặng nhìn nhau, rồi đứng dậy chào Thầy và xin phép trở về lớp học.

Lần thứ hai tôi có cơ hội được tiếp tục làm học trò của Thầy là vào năm 1980. Khi ấy, Thầy giữ cương vị Hiệu trưởng Trường Cán bộ quản lý Trung ương 2. Với mong muốn tạo điều kiện cho các nhà giáo kháng chiến được học tập, nâng cao trình độ và chuẩn hóa bằng cấp, Thầy quyết định mở các lớp chuyên tu Văn, Toán, tiếp đó là các lớp bồi dưỡng Hiệu trưởng phổ thông trung học, Trưởng phòng Giáo dục huyện, thị xã.

Lần thứ hai tôi có cơ hội được tiếp tục làm học trò của Thầy là vào năm 1980. Khi ấy, Thầy giữ cương vị Hiệu trưởng Trường Cán bộ quản lý Trung ương 2. Với mong muốn tạo điều kiện cho các nhà giáo kháng chiến được học tập, nâng cao trình độ và chuẩn hóa bằng cấp, Thầy quyết định mở các lớp chuyên tu Văn, Toán, tiếp đó là các lớp bồi dưỡng Hiệu trưởng phổ thông trung học, Trưởng phòng Giáo dục huyện, thị xã.

PGS Hoàng Chúng (trái ảnh) cùng GS Trần Tráng.

Ngày chúng tôi tập trung về trường, những lời bàn tán, dị nghị cũng không ít. Ban cán sự lâm thời của lớp được Thầy mời lên văn phòng để nghe phổ biến thông tin, trao đổi về nội quy và những vấn đề liên quan đến khóa học. Trong buổi gặp gỡ ấy, một anh học viên rụt rè hỏi:

– Thưa Thầy, có nhiều người nói rằng “dốt như chuyên tu, ngu như tại chức”. Vậy tại sao Thầy lại mở lớp chuyên tu ạ?

Thầy cười rồi hỏi lại:

– Ồ, các anh chị có thấy mình dốt không?

– Thưa Thầy, xét về góc độ bằng cấp thì chúng em cũng có phần thua kém giáo viên được đào tạo chính quy ạ!

Thầy chỉnh ngay:

– Không phải là bằng cấp, mà là kiến thức. Mà kiến thức thì phải học. Nếu học tập trung, nghiêm túc thì các anh chị sẽ không thua kém bất kỳ sinh viên chính quy nào. Hãy xem, 36 tháng học có phải tương đương 4 năm không?

– Dạ, vâng ạ!

Thầy tiếp tục hỏi:

– Các anh chị có biết những giảng viên nào sẽ dạy khóa này không?

– Dạ, chúng em mới chỉ thấy danh sách thầy cô thôi ạ.

– Vậy để tôi nói cho mà biết nhé! Ở lớp Toán, thầy Trần Tráng dạy Giải tích, nổi danh là “dũng sĩ diệt sinh viên” đấy. Thầy không bao giờ châm chước cho học trò đâu, nên phải học thật nghiêm túc. Thầy Tư dạy Hình học, thầy Hiền dạy Đại số đều là những giảng viên giỏi được lựa chọn của trường. Còn ở lớp Văn có GS Lê Trí Viễn, GS Hoàng Như Mai; GS Hoàng Vân dạy Văn học phương Tây; GS Trần Thanh Đạm cùng vợ là cô Hảo – cũng là một giảng viên rất giỏi. Có thể nói, sinh viên chính quy có mơ cũng chưa chắc có được đội ngũ giảng viên như thế này đâu!

Bức hình chụp ngày GS Trần Tráng nghỉ hưu. Trong hình có 3 Thầy lần lượt làm Hiệu trưởng Trường ĐHSP TP HCM: Thầy Hoàng Chúng (Toán), thầy Nguyễn Trọng Khâm (Toán) và thầy Bạch Văn Hợp (Văn).

Thế là, sau 3 năm học khóa I của chúng tôi, mỗi lớp đều tốt nghiệp lần đầu chỉ có 50%. Thầy dạy rất nghiêm mà học viên chúng tôi tinh thần kỷ luật cũng rất cao. Có mấy anh chị ở lớp tôi, mỗi lần kiểm tra, chỉ đạt từ 2 đến 4 điểm. Thấy các anh chị có tuổi, học chậm, khi kiểm tra học kỳ, chúng tôi đề nghị chép một câu nào đó cho đủ điểm 5 để khỏi phải thi lại. Các anh chị lắc đầu và nói: "Tôi sẽ tự học, tự làm bài cho đến khi nào tự lấy được điểm 5". Mãi đến bây giờ, mỗi khi nghe đến các từ "học thật, thi thật" là tất cả chúng tôi đều lại nhớ đến các anh chị ấy, thật là những nhà giáo dục rất đáng trân quý.

Sau khóa học đầu tiên, Thầy tiếp tục tổ chức gần 10 khóa đào tạo với nhiều loại hình khác nhau. Nhiều người từng thừa nhận rằng, nếu không có PGS Hoàng Chúng, các nhà giáo kháng chiến có lẽ đã không có được cơ hội học tập để chuẩn hóa trình độ, đáp ứng yêu cầu công tác trong giai đoạn mới. Mặt khác, nhiều thủ trưởng đơn vị cũng xác nhận rằng, những học viên chuyên tu của Trường Cán bộ quản lý Trung ương 2 sau này đã trở thành những cán bộ quản lý giáo dục thành đạt bằng chính năng lực của mình.

Sau khi xong Đại học, hai năm sau, lần thứ ba tôi lại có dịp học tiếp Sau Đại học với Thầy. Và, chính PGS Hoàng Chúng lại là người hướng dẫn nhóm Vĩnh Long làm Luận văn tốt nghiệp. Khi nhóm chúng tôi đi nộp cho khoa thì bị chậm mất gần một tuần (thời đó học viên sau đại học đa phần đều bị chậm). Nhưng với chúng tôi, Thầy đã đề nghị hội đồng trừ mất 2 điểm, từ điểm 10 xuống còn điểm 8. Chúng tôi thắc mắc và tìm gặp Thầy để giãi bày. Thầy đã nghiêm mặt và nói:

- Với người điểm 5, điểm 6 thì châm chước được. Nhưng điểm khá phải trừ 1 điểm, điểm giỏi phải trừ 2. Nếu khiếu nại tiếp tục thì trừ đi 3, có đồng ý không?

Thế là cả nhóm thấy không còn gì để mà trình bày tiếp và lặng lẽ ra về.

Tuy nhiên, có một điều vô cùng hạnh phúc đối với nhóm là Khoá luận tốt nghiệp đã được Thầy đã chọn biên tập và xuất bản thành sách “Để học giỏi Toán 5”. Khi tác phẩm hoàn thành, Thầy đã gọi nhóm chúng tôi đến và nói:

– Căn cứ theo nội dung, mức độ khó của mỗi phần anh chị đã viết và được chọn lọc trong sách này, tôi đã phân thành các cấp độ nhuận bút và bây giờ gửi đến các anh chị.

Nghe xong, chúng tôi hoảng quá và nói với Thầy:

- Thầy ơi, trách nhiệm chúng em là làm bài để tốt nghiệp còn phần biên tập và xuất bản là của Thầy, chúng em không dám nhận thù lao ạ.

Thầy đã nói một cách rất kiên quyết:

- Không, việc này đối với tôi luôn phải rõ ràng, phần nào của các anh chị thì anh chị phải nhận lấy nhuận bút. Nếu không, thì tôi không dám xưng là Thầy với các bạn nữa.

Thế là chúng tôi bắt buộc phải nhận hàng năm và thường nói với nhau:

- Sao Thầy mình "Bôn - sê - vích" quá vậy Thầy ơi!

Đến năm 2002, khi bắt đầu thay sách tiểu học với chương trình 2000. Thầy lâm bệnh nặng, gọi tôi đến bệnh viện Thống Nhất và dặn tôi một vài điều quan trọng. Sẵn dịp. tôi hỏi:

- Thưa Thầy, chương trình Giáo dục Tiểu học 2000 sắp được triển khai, vậy sách của mình có cần điều chỉnh nội dung để tái bản sách của mình không Thầy?

Suy nghĩ một lúc rồi Thầy nói:

- Có lẽ không cần đâu. Điều quan trọng trước mắt là hãy nên nghĩ cách để học sinh không phải thi tốt nghiệp tiểu học hơn là yêu cầu cho trẻ học nâng cao. Khi nào không còn kỳ thi tốt nghiệp tiểu học như các nước trên thế giới thì hãy điều chỉnh nội dung và tên sách thành “Dạy học sinh tiểu học phát triển tư duy Toán học”

Chính lời dặn của Thầy đã giúp chúng tôi trăn trở, tìm ra giải pháp Thí điểm để đề xuất giải pháp bỏ kỳ thi Tốt nghiệp Tiểu học. Từ thí điểm ban đầu là một tỉnh Quảng Trị... đến 6 địa phương (trong đó có TP.HCM); và rồi thí điểm trên phạm vi toàn quốc để đến cuối cùng, tờ trình được Quốc hội thông qua, quyết định bỏ kỳ thi tốt nghiệp tiểu học.

Xin được thay mặt những học trò cũ của Thầy từ lớp Trưởng phòng Tổ chức Cán bộ Ty, đến 10 khóa chuyên tu ở Trường Cán bộ Quản lý TW 2, lớp Hiệu trưởng THPT, Trưởng phòng Giáo dục và lớp sau đại học Toán tại Đại học Sư phạm TP.HCM 1987. Xin kính gửi đến Thầy bài viết này như là một sự tri ân, lòng kính trọng tuyệt đối và niềm tự hào về một người Thầy, một vị PGS, một nhà quản lý giáo dục có tầm nhìn chiến lược đối với việc đào tạo và bồi dưỡng CBQL Giáo dục của ngành Giáo dục Việt Nam chúng ta.

Còn về lời hứa với Thầy trước lúc lâm chung tôi chỉ thực hiện có một nửa là Quốc hội đã thông qua việc bỏ kỳ thi tốt nghiệp Tiểu học trên phạm vi toàn quốc sau nhiều lần Thí điểm. Còn việc chuyển nội dung từ quyển “Để học giỏi Toán 5” thành sách “Dạy học sinh tiểu học phát triển tư duy Toán học” thì chúng tôi còn nợ thầy, kính mong Thầy lượng thứ chúng con!