PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội: Chuyển mạnh từ 'quản lý đầu vào' sang 'đặt hàng theo kết quả'

- Thưa ông, quy chế mới về quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ của Hà Nội đã có những đổi mới gì đáng chú ý, đặc biệt là trong phân loại nhiệm vụ?

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn.

- Quy chế quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ của Thủ đô được ban hành theo Quyết định số 22/2026/QĐ-UBND ngày 8-2-2026 của UBND thành phố Hà Nội đã xác lập một cách rõ ràng 4 loại hình nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Thành phố.

Thứ nhất là nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản. Đây là các nhiệm vụ có tính mới, tính sáng tạo, có khả năng tạo ra tri thức khoa học mới, góp phần nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia, đồng thời áp dụng các phương pháp nghiên cứu tiên tiến. Điểm nhấn của Hà Nội là không dừng lại ở nghiên cứu lý thuyết, mà hướng tới xây dựng nền tảng tri thức mang tính dẫn dắt, qua đó đóng vai trò như “máy cái” về khoa học, tạo sức hút đối với đội ngũ nhà khoa học chất lượng cao và nâng chuẩn năng lực khoa học công nghệ của Thủ đô.

Thứ hai là nhiệm vụ nghiên cứu ứng dụng. Với loại hình này, yêu cầu rất rõ ràng: Các nghiên cứu phải có khả năng ứng dụng, tạo ra giải pháp phục vụ trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh hoặc xây dựng chính sách. Điều này giúp bảo đảm các kết quả nghiên cứu không bị “cất ngăn kéo”, mà đi thẳng vào thực tiễn, đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội, cũng như bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Thứ ba là nhiệm vụ phát triển công nghệ. Đây là loại hình nhằm tạo ra công nghệ mới, phù hợp với xu thế trong nước và quốc tế, có khả năng sản xuất thử trong điều kiện thực tế để kiểm soát chất lượng, chi phí và khả năng thương mại hóa. Điểm bắt buộc là phải có doanh nghiệp, cơ quan hoặc tổ chức cam kết tiếp nhận, ứng dụng hoặc tham gia thực hiện. Đồng thời, khuyến khích huy động kinh phí ngoài ngân sách. Cách làm này bảo đảm đầu ra của nhiệm vụ và tăng cường liên kết giữa Nhà nước với doanh nghiệp.

Thứ tư là nhiệm vụ phát triển giải pháp xã hội. Đây là điểm mở rộng quan trọng, khi khoa học và công nghệ được đặt trong vai trò giải quyết các vấn đề về văn hóa, giáo dục, môi trường, quản lý xã hội. Các nhiệm vụ này hướng tới việc đề xuất chính sách, mô hình, quy trình, phương thức quản lý có tính đổi mới, đột phá và khả năng ứng dụng cao, đồng thời phải có tổ chức tiếp nhận kết quả.

- Hà Nội đã chuyển sang phương thức “đặt hàng” nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo các “bài toán lớn”. Ông có thể nói rõ cách làm này?

- Điểm mới rất quan trọng là thành phố không còn thụ động chờ đề xuất từ các nhà khoa học hay doanh nghiệp, mà chủ động đưa ra định hướng và dẫn dắt việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp thành phố thông qua các “bài toán lớn”.

Cụ thể, ngày 17-3-2026, Hà Nội đã ban hành danh mục các “bài toán lớn” của thành phố giai đoạn 2026 - 2030 (đợt 1). Trên cơ sở đó, ngày 24-3-2026, Sở Khoa học và Công nghệ đã ban hành văn bản hướng dẫn các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp đề xuất nhiệm vụ khoa học và công nghệ nhằm giải quyết các bài toán này.

Cách tiếp cận này mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Trước hết, nguồn lực ngân sách được tập trung đúng trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải hoặc đầu tư vào những đề tài không sát thực tiễn. Thứ hai, các “bài toán lớn” đóng vai trò như một bộ lọc và định hướng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Khi bài toán được đặt ra rõ ràng, nó sẽ kích thích sự cạnh tranh lành mạnh giữa các đơn vị nghiên cứu và doanh nghiệp. Chỉ những tổ chức có năng lực, có giải pháp thực sự khả thi mới có thể tham gia, từ đó nâng cao chất lượng đầu ra của các nhiệm vụ khoa học và công nghệ.

Quan trọng hơn, phương thức đặt hàng này tạo ra sự kết nối hữu cơ giữa cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp. Khi bài toán lớn xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, sản phẩm khoa học và công nghệ sẽ có địa chỉ ứng dụng cụ thể, thậm chí có thị trường ngay sau khi hoàn thành, từ đó bảo đảm tính bền vững và khả năng nhân rộng.

Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội làm việc với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn về mở hướng giải các “bài toán lớn” của Thủ đô.

- Theo ông, việc xác định các “bài toán lớn” sẽ tác động như thế nào đến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thủ đô?

- Khi các “bài toán lớn” được xác định rõ, toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sẽ vận hành theo một định hướng thống nhất. Điều này giúp tránh tình trạng phân tán nguồn lực, đồng thời thúc đẩy sự phối hợp giữa các chủ thể.

Các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp sẽ chủ động xây dựng đề xuất xoay quanh các vấn đề cụ thể của thành phố. Điều này không chỉ nâng cao tính ứng dụng, mà còn thúc đẩy các nghiên cứu liên ngành, bởi nhiều bài toán của đô thị hiện đại đòi hỏi sự kết hợp của nhiều lĩnh vực.

Bên cạnh đó, việc đặt hàng theo “bài toán lớn” còn giúp rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thị trường. Khi nhiệm vụ gắn trực tiếp với nhu cầu thực tiễn, kết quả nghiên cứu sẽ dễ dàng được tiếp nhận và triển khai, qua đó đưa khoa học và công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp.

- Một điểm rất đáng chú ý là Hà Nội đang cải cách mạnh về cơ chế quản lý và tài chính. Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn?

- Đúng vậy, cùng với đổi mới về định hướng và phương thức đặt hàng, thành phố cũng thực hiện cải cách mạnh mẽ về cơ chế quản lý và tài chính.

Về thời gian phê duyệt, theo quy chế, thời gian tối đa là 110 ngày kể từ ngày hết hạn nộp hồ sơ đăng ký xét tài trợ, đặt hàng nhiệm vụ. Tuy nhiên, theo Kế hoạch hành động số 20-KH/BCĐ57 ngày 19-1-2026 của Thành ủy Hà Nội, Thành phố đặt mục tiêu rút ngắn thời gian trung bình xuống dưới 55 ngày. Việc giảm một nửa thời gian này có ý nghĩa rất lớn, giúp các ý tưởng sáng tạo được triển khai kịp thời khi còn tính thời sự.

Về cơ chế tài chính, Nghị quyết số 34/2025/NQ-HĐND ngày 29-9-2025 của HĐND thành phố quy định áp dụng cơ chế khoán chi toàn diện đối với nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp thành phố. Theo đó, tổ chức và cá nhân chủ trì nhiệm vụ được áp dụng hình thức khoán kinh phí theo kết quả, sản phẩm, bao gồm khoán chi đến sản phẩm cuối cùng hoặc khoán chi từng phần theo nội dung nghiên cứu, theo quy định tại khoản 5 Điều 63 của Luật số 93/2025/QH15.

Một điểm rất tiến bộ là khi hoàn thành nhiệm vụ đạt yêu cầu, phần kinh phí khoán chi chưa sử dụng hết sẽ không bị thu hồi. Tổ chức chủ trì và chủ nhiệm nhiệm vụ có quyền sử dụng phần kinh phí này cho các hoạt động khoa học và công nghệ khác hoặc chi khen thưởng cho các cá nhân tham gia. Điều này tạo động lực tối ưu hóa nguồn lực, thay vì “chi cho hết” như trước đây.

- Từ những đổi mới đồng bộ này, ông nhìn nhận như thế nào về tác động tổng thể đối với phát triển khoa học và công nghệ của Hà Nội trong thời gian tới?

- Sự kết hợp giữa việc phân loại rõ 4 loại hình nhiệm vụ, chủ động đặt hàng thông qua các “bài toán lớn” và áp dụng cơ chế khoán chi toàn diện đã tạo ra một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực thụ.

Đối với Nhà nước, vai trò đã chuyển từ người “cấp phát” sang “người đặt hàng”, bảo đảm mọi nguồn lực ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu, đúng trọng tâm.

Đối với nhà khoa học và doanh nghiệp, họ được trao quyền tự chủ cao hơn, được giải phóng khỏi các rào cản thủ tục và có động lực mạnh mẽ để tạo ra sản phẩm chất lượng.

Đối với xã hội, lợi ích lớn nhất là rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường, đưa khoa học và công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, góp phần xây dựng Hà Nội thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!