Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trở thành trung tâm của mô hình tăng trưởng kinh tế mới

Chuyển dịch sang các ngành công nghiệp mũi nhọn và công nghệ lõi

Theo Nghị quyết, thay vì chỉ dựa vào các động lực tăng trưởng truyền thống, mô hình tăng trưởng mới của kinh tế Việt Nam lấy việc phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Hướng tới việc làm chủ công nghệ nguồn, công nghệ lõi, công nghệ số và công nghệ sinh học, Nghị quyết đồng thời đặt mục tiêu từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị công nghệ cao toàn cầu.

Việc chú trọng nghiên cứu cơ bản được đặt ra gắn với định hướng ứng dụng, làm chủ công nghệ, nhất là những lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu, tiềm năng và lợi thế.

Nghị quyết số 109/NQ-CP xác định lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính của tăng trưởng kinh tế. Ảnh minh họa.

Chính phủ nhấn mạnh việc ưu tiên phát triển và làm chủ công nghệ sản xuất trong các ngành công nghiệp mới nổi như chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), robot và tự động hóa, vật liệu tiên tiến, năng lượng tái tạo…

Ngoài ra, Nghị quyết cũng chỉ ra rằng Việt Nam cần nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, đưa một số lĩnh vực quan trọng đạt trình độ tiên tiến, thuộc nhóm dẫn đầu trong các nước có thu nhập trung bình cao. Khẩn trương hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách, tháo gỡ dứt điểm các nút thắt, rào cản trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo gắn với kết quả đầu ra và chấp nhận rủi ro có kiểm soát, trọng tâm là cơ chế quản lý, cơ chế tài chính - đầu tư, cơ chế cho các đơn vị sự nghiệp khoa học, công nghệ.

Đồng thời, chính phủ sẽ xây dựng và triển khai các khuôn khổ pháp lý, cơ chế, chính sách thử nghiệm, thí điểm vượt trội trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong doanh nghiệp gắn với khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, nhất là công nghệ mới, công nghệ cao, công nghệ chiến lược.

Để kiến tạo hệ sinh thái cho mô hình này, Chính phủ sẽ tập trung nguồn lực xây dựng các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, chú trọng các phòng thí nghiệm dành cho nhóm ngành công nghệ chiến lược. Ngoài ra, Chính phủ cũng sẽ tăng cường đầu tư hạ tầng cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, nhất là hạ tầng số và cơ sở dữ liệu lớn.

Số hóa toàn diện và thể chế mở cho đổi mới sáng tạo

Nghị quyết đặt ra yêu cầu số hóa toàn diện hoạt động quản lý nhà nước, triển khai hiệu quả Đề án 06 và ứng dụng mạnh mẽ AI, trợ lý ảo trong công tác quản lý, điều hành. Bên cạnh đó, hành lang pháp lý sẽ được mở rộng để quản lý và thúc đẩy phát triển các mô hình kinh tế mới như tài sản số, tiền kỹ thuật số, kinh tế không gian tầm thấp.

Đặc biệt, để không làm cản trở sự sáng tạo, phương thức quản lý nhà nước sẽ được chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm". Các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sẽ được áp dụng rộng rãi trong các lĩnh vực mới như công nghệ tài chính (Fintech), trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi năng lượng. Toàn bộ quy trình giải quyết thủ tục hành chính sẽ được số hóa và liên thông dữ liệu, hướng tới mục tiêu đưa môi trường đầu tư của Việt Nam lọt vào nhóm 30 quốc gia hàng đầu thế giới vào năm 2028.

Nhận thức rõ con người là nền tảng của đổi mới sáng tạo, Kế hoạch 2026 - 2030 nhấn mạnh vai trò của đào tạo nhân lực. Đáng chú ý nhất là định hướng đưa giáo dục kỹ năng số và trí tuệ nhân tạo vào hệ thống giáo dục quốc dân ngay từ chương trình mầm non. Phương thức giáo dục STEAM (Khoa học, Kỹ thuật, Công nghệ, Nghệ thuật, Toán học) và nghiên cứu khoa học, phát triển năng lực số cũng sẽ được đẩy mạnh tại các trường phổ thông.

Ở bậc giáo dục đại học và đào tạo nghề, nguồn lực sẽ được tập trung tối đa để đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế cho các ngành mũi nhọn về khoa học công nghệ, quản trị thông minh, khoa học cơ bản như AI, an ninh mạng, chuỗi khối (blockchain), chip bán dẫn, không gian vũ trụ, robot… Song song với đó, Việt Nam sẽ triển khai các cơ chế vượt trội nhằm thu hút, trọng dụng nhân tài, các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành và các "tổng công trình sư" để trực tiếp dẫn dắt công cuộc đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Bản cập nhật Kế hoạch phát triển giai đoạn 2026 - 2030 cho thấy một tầm nhìn chiến lược và quyết liệt của Chính phủ. Việc đặt khoa học công nghệ và số hóa vào vị trí trung tâm không chỉ là một giải pháp kinh tế, mà còn là con đường tất yếu để Việt Nam theo kịp xu hướng toàn cầu, nâng cao năng lực nội sinh và hiện thực hóa kỷ nguyên tăng trưởng đột phá.