PGS.TS Nguyễn Hoàng Phương: Ðồng Nai có đủ điều kiện để trở thành đô thị bản sắc và đáng sống

Thành phố Đồng Nai đang hình thành với nhiều tòa nhà cao tầng, hiện đại. Ảnh: Công Nghĩa

Nhân dịp Đồng Nai sắp trở thành đô thị trực thuộc Trung ương, phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai đã có cuộc trò chuyện với PGS.TS NGUYỄN HOÀNG PHƯƠNG, Phó Trưởng khoa Kinh tế - xã hội và môi trường, Học viện Chính trị khu vực II về tầm nhìn, khát vọng, giải pháp để đưa đô thị Đồng Nai phát triển xứng tầm vị thế của địa phương.

Ðồng Nai hội đủ các yếu tố

•Sắp tới đây, Đồng Nai có cơ hội được công nhận là thành phố trực thuộc Trung ương. Ông đánh giá thế nào về mức độ phát triển của địa phương hiện nay, đặc biệt là về đô thị?

- Với quy mô dân số và kinh tế trong nhóm đầu cả nước; hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược, quan trọng nhất của đất nước đang được xây dựng, Đồng Nai đang là một cực tăng trưởng quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2025 đạt 9,63% cũng cho thấy động lực phát triển rất mạnh mẽ. Đồng Nai cơ bản đã đáp ứng và thậm chí vượt nhiều tiêu chí của một đô thị trực thuộc Trung ương. Cảng hàng không quốc tế Long Thành đang tạo ra một “cú hích” mang tính bước ngoặt, mở ra không gian phát triển mới gắn với logistics, dịch vụ và kinh tế toàn cầu.

Dù đạt được những kết quả ấn tượng, thực tế quá trình đô thị hóa tại Đồng Nai vẫn đối mặt với nhiều “điểm nghẽn” và thách thức như: sự chênh lệch phát triển giữa các khu vực sau sáp nhập. Hạ tầng xã hội về nhà ở, y tế, giáo dục; hạ tầng kỹ thuật chưa theo kịp tốc độ công nghiệp hóa. Chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng được yêu cầu chuyển dịch sang các ngành công nghệ cao, cùng với áp lực ngày càng lớn về quản trị đô thị và bảo vệ môi trường…

Nhìn tổng thể, Đồng Nai đã “đủ lượng” về quy mô và nền tảng, nhưng để trở thành một đô thị hiện đại và bền vững, vấn đề then chốt là phải nâng chất về hạ tầng, nguồn nhân lực và năng lực quản trị trong giai đoạn tới.

•Đồng Nai định hướng phát triển đô thị có vai trò quan trọng của Sân bay quốc tế Long Thành. Bên cạnh sân bay, những vấn đề về kinh tế công nghiệp, công nghệ cao sẽ phải được tái định vị như thế nào trong giai đoạn mới, thưa ông?

- Bên cạnh động lực từ Sân bay Long Thành, Đồng Nai định hướng tái định vị sâu sắc nền kinh tế theo mô hình thành phố công nghiệp hiện đại và thông minh. Vấn đề cốt lõi là chuyển từ mô hình công nghiệp gia công sang công nghiệp công nghệ cao và giá trị gia tăng lớn. Đồng Nai cần ưu tiên phát triển các ngành mũi nhọn như: hàng không, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa, đồng thời hiện đại hóa hệ thống khu công nghiệp theo hướng sinh thái, thông minh và gắn với đổi mới sáng tạo.

“Ðể phát triển xứng tầm, Ðồng Nai cần hoàn thiện mô hình quản trị đô thị hiện đại, gắn với chính quyền số và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ; cùng với phát triển các động lực kinh tế, phải đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng sống, phát triển nguồn nhân lực và bảo vệ môi trường, bảo đảm sự phát triển bền vững và hài hòa giữa các khu vực”.

PGS.TS NGUYỄN HOÀNG PHƯƠNG, Phó Trưởng Khoa Kinh tế - xã hội và môi trường, Học viện Chính trị khu vực II

Song song với đó là tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng hợp lý giữa các khu vực, gắn kết chặt chẽ giữa công nghiệp, đô thị và logistics, đặc biệt là khu vực Sân bay Long Thành.

Đồng Nai hoàn toàn có khả năng chuyển mình từ một tỉnh công nghiệp truyền thống trở thành trung tâm logistics và công nghệ cao có năng lực cạnh tranh quốc tế.

•Trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, theo ông, việc tổ chức cũng như quản lý chính quyền đô thị sẽ có những điểm gì đáng chú ý so với khi đang là tỉnh như hiện nay?

- Sẽ có sự thay đổi mang tính căn bản về phương thức quản trị. Điểm cốt lõi là chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị đô thị hiện đại. Chính quyền sẽ vận hành theo hướng số hóa, quản trị dựa trên dữ liệu, thông qua các hệ thống điều hành thông minh và công cụ như GIS (hệ thống thông tin địa lý) để giám sát, dự báo và ra quyết định. Tư duy quản lý cũng chuyển mạnh sang phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, đồng thời bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình cao hơn. Ngoài ra, việc quản lý phát triển sẽ dựa trên quy hoạch tích hợp và cấu trúc đô thị đa trung tâm, thay vì chia cắt theo địa giới hành chính như trước.

Đồng Nai không chỉ thay đổi về mô hình tổ chức mà phải thực hiện một cuộc nâng cấp toàn diện về năng lực quản trị, chất lượng phát triển và đời sống người dân.

Kết nối, hài hòa để xây dựng bản sắc đô thị Ðồng Nai

•Phát triển đô thị Đồng Nai không chỉ đứng riêng lẻ mà còn là sự kết nối với các địa phương khác, đặc biệt là siêu đô thị Thành phố Hồ Chí Minh. Bài toán kết nối, hợp tác, tạo nên hiệu ứng phát triển vùng cần được tính toán theo hướng nào, thưa ông?

- Phát triển đô thị của Đồng Nai cần được đặt trong tổng thể liên kết vùng, đặc biệt là với Thành phố Hồ Chí Minh, theo hướng chuyển từ cạnh tranh sang phân công chức năng bổ trợ lẫn nhau. Đây là điểm mấu chốt để hình thành một cấu trúc phát triển hiệu quả và bền vững.

Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò trung tâm tài chính - thương mại và dịch vụ cao cấp, Đồng Nai định vị là trung tâm kinh tế hàng không, logistics và công nghiệp công nghệ cao gắn với Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Sự phân công này giúp 2 địa phương không cạnh tranh trực tiếp mà tạo thành một chỉnh thể kinh tế thống nhất, có khả năng cạnh tranh ở cấp độ khu vực và quốc tế.

Một định hướng quan trọng khác là chia sẻ không gian phát triển. Trong bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh đang chịu áp lực lớn về dân số, hạ tầng và chi phí đất đai, Đồng Nai có thể đóng vai trò “giải nén đô thị”, tiếp nhận các chức năng công nghiệp, logistics và một phần dân cư, nhờ lợi thế về quỹ đất và khả năng mở rộng không gian.

Một góc đô thị Đồng Nai hiện hữu.

Bên cạnh đó, Đồng Nai cũng giữ vai trò đặc biệt trong bảo đảm an ninh sinh thái và nguồn nước cho vùng Đông Nam Bộ, thông qua việc bảo vệ các hệ sinh thái rừng và lưu vực sông. Đồng thời với vị trí cửa ngõ kết nối Tây Nguyên và Campuchia, Đồng Nai có thể trở thành trung tâm trung chuyển và logistics cấp vùng.

Sự phát triển của Đồng Nai không tách rời mà phải gắn chặt với cấu trúc vùng, trong đó liên kết - phân công - bổ trợ chính là “chìa khóa” để tạo ra hiệu ứng lan tỏa và nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể.

•Trong tương lai, theo ông, đô thị Đồng Nai cần có điểm gì nổi bật. Làm gì để xây dựng đô thị sân bay, đô thị công nghiệp hay đô thị ven sông là điểm nhấn chính?

- Bản sắc đô thị Đồng Nai trong tương lai sẽ không nằm ở một mô hình đơn lẻ, mà là sự tích hợp hài hòa giữa đô thị sân bay, đô thị ven sông và đô thị công nghiệp hiện đại, qua đó hình thành một cấu trúc đô thị đa trung tâm và đa tầng. Đây chính là cách tiếp cận phù hợp để vừa tạo động lực tăng trưởng vừa bảo đảm bản sắc và chất lượng sống.

Trong đó, đô thị sân bay gắn với Cảng hàng không quốc tế Long Thành sẽ đóng vai trò là đòn bẩy chiến lược và là yếu tố định vị Đồng Nai trên bản đồ kinh tế quốc tế. Không chỉ là hạ tầng giao thông, Sân bay Long Thành còn là hạt nhân để hình thành một đô thị sân bay đa chức năng, phát triển mạnh các lĩnh vực logistics, thương mại, tài chính và dịch vụ giá trị gia tăng cao. Đây sẽ là “cửa ngõ” đưa Đồng Nai từ một trung tâm nội vùng trở thành điểm kết nối toàn cầu.

Khu vực ven sông Đồng Nai sẽ giữ vai trò tạo dựng bản sắc không gian và nâng cao chất lượng sống. Việc khai thác hành lang sông theo hướng phát triển các không gian xanh, công viên sinh thái, dịch vụ văn hóa - du lịch sẽ giúp hình thành một trục cảnh quan chủ đạo, mang lại diện mạo đô thị hài hòa, hiện đại nhưng vẫn gắn với tự nhiên.

Bên cạnh 2 yếu tố trên, công nghiệp hiện đại vẫn là nền tảng kinh tế cốt lõi, nhưng cần được tái định vị theo hướng công nghệ cao, sinh thái và thông minh. Việc phát triển các ngành như: bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa hay công nghiệp hàng không sẽ giúp Đồng Nai nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh dài hạn.

•Trân trọng cảm ơn ông!