PGS.TS. Trần Đình Thiên: Hà Nội cần xác lập một tầm nhìn phát triển khác biệt

PGS.TS. Trần Đình Thiên trình bày tham luận tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III năm 2026. (Ảnh: Trung Anh)

Trình bày tham luận tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III năm 2026 (CEF III) diễn ra chiều 8/10, PGS.TS. Trần Đình Thiên cho rằng, với vị thế Thủ đô, trung tâm của vùng; Hà Nội sở hữu khả năng tập trung các nguồn lực về quyết định chính sách, thị trường, tri thức, nhân tài; cùng nền tảng văn hiến, lịch sử và văn hóa tạo nên bản sắc riêng. Hà Nội cũng có quy mô kinh tế lớn, đi trước trong nhiều lĩnh vực và là một trong những trung tâm hội nhập quốc tế quan trọng của cả nước.

Tuy nhiên, lợi thế kể trên chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được chuyển hóa thành năng lực. Với doanh nghiệp Thủ đô, PGS.TS. Trần Đình Thiên nhận thấy, giá trị không nằm đơn thuần ở việc sở hữu các nguồn lực, mà ở khả năng kết nối và sử dụng những nguồn lực đó để tạo ra sản phẩm, thị trường và giá trị mới.

Tạo không gian để nguồn nhân lực chuyển hóa thành giá trị kinh tế

Đánh giá về tiềm năng kinh tế Thủ đô, PGS.TS Trần Đình Thiên cho hay, bức tranh những năm gần đây tiếp tục cho thấy dư địa tăng trưởng của Hà Nội còn rất lớn. Giai đoạn 2020-2024, tốc độ tăng trưởng GRDP của Hà Nội đạt 5,79%/năm, thấp hơn Hải Phòng, Hưng Yên và Quảng Ninh trong cùng bảng so sánh.

Điều này đặt ra câu hỏi lớn: Vì sao một địa phương sở hữu vị thế, nguồn lực và mức độ tập trung nhân lực vượt trội vẫn chưa tạo được tốc độ phát triển tương xứng với tiềm năng?

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, câu trả lời nằm ở năng lực tổ chức và phát huy nguồn lực. Hà Nội có lợi thế nhân lực rõ rệt khi tỷ lệ lực lượng lao động đã qua đào tạo năm 2024 đạt 53,9%, cao hơn đáng kể mức 28,4% của cả nước, 37,5% của TP. Hồ Chí Minh, 38% của Hải Phòng và 42,4% của Quảng Ninh. Nhưng bằng cấp mới chỉ là nền tảng; nhiệm vụ và cơ hội mới quyết định khả năng phát huy năng lực của con người.

Đây cũng là một trong những nghịch lý mà Hà Nội cần giải quyết: Có nguồn nhân lực chất lượng nhưng chưa tạo đủ không gian để nguồn nhân lực đó chuyển hóa thành giá trị kinh tế.

"Cấu trúc doanh nghiệp của Hà Nội vẫn mang nhiều nét tương đồng với mặt bằng chung cả nước. Năm 2024, doanh nghiệp có dưới 10 lao động chiếm 77,8%, nhóm từ 10-49 lao động chiếm 18,3%, trong khi doanh nghiệp từ 50 lao động trở lên chỉ chiếm 3,8%.

Trong khi đó, số lượng doanh nghiệp tăng nhanh hơn đáng kể so với khả năng tạo việc làm. Giai đoạn 2015-2024, số doanh nghiệp tăng 56,7%, nhưng lao động chỉ tăng 19,9%. Đây là dấu hiệu cho thấy cần “mở đường” để doanh nghiệp tăng quy mô và nâng cao năng lực", theo PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh.

Từ góc nhìn phát triển doanh nghiệp, vị PGS.TS cũng cho rằng, vấn đề của Hà Nội vì thế không chỉ là thành lập thêm doanh nghiệp mà phải tạo điều kiện để doanh nghiệp lớn lên, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và trở thành lực lượng dẫn dắt thị trường.

"Muốn vậy, bài toán hạ tầng cũng phải được nhìn nhận như một chính sách phát triển doanh nghiệp. Ùn tắc làm tăng thời gian và chi phí logistics; ngập úng gây gián đoạn hoạt động và phát sinh chi phí dự phòng; ô nhiễm tác động đến sức khỏe, chất lượng sống và khả năng giữ chân nhân lực. Những chi phí đô thị này cuối cùng đều trở thành chi phí của doanh nghiệp”, PGS.TS. Trần Đình Thiên nhấn mạnh.

Toàn cảnh CEF III. (Ảnh: Trung Anh)

Theo PGS.TS. Trần Đình Thiên, Hà Nội cần thay đổi cách tiếp cận đối với nhân tài. Thay vì chỉ nhìn vào bằng cấp hay danh hiệu, cần tạo ra những nhiệm vụ đủ lớn để thu hút, sử dụng và kiểm chứng năng lực.

Từ đó, ông đề xuất cách tiếp cận trọng dụng tài năng thông qua những nhóm nhiệm vụ cụ thể. Người được lựa chọn dựa trên năng lực, được trao điều kiện thực hiện và đánh giá bằng kết quả. Báo cáo đề xuất khoảng 10 nhóm nhiệm vụ trong thời gian 12-24 tháng, đi kèm người sử dụng kết quả, dữ liệu, thiết bị, quyền hạn và phương thức trả công.

PGS.TS. Trần Đình Thiên cho rằng: “Hà Nội cần xác lập một tầm nhìn phát triển khác biệt: Đi trước - tiến vượt - hình mẫu. “Đi trước” là chuẩn bị điều kiện cho các hoạt động mới; “tiến vượt” là lựa chọn những nhiệm vụ lớn với chuẩn cạnh tranh cao; còn “hình mẫu” phải được chứng minh bằng những kết quả có thể kiểm chứng và nhân rộng”.

Xây dựng được năng lực tổ chức nguồn lực, tạo ra những nhiệm vụ đủ lớn

Từ yêu cầu nâng tầm vị thế Thủ đô, PGS.TS. Trần Đình Thiên xác định hai tuyến phát triển cần đặc biệt ưu tiên là kinh tế số - đổi mới sáng tạo và công nghiệp văn hóa.

Theo mục tiêu năm 2030 được nêu trong Chương trình 04, kinh tế số được đặt mục tiêu chiếm 40% GRDP, trong khi công nghiệp văn hóa hướng tới tỷ trọng 8% GRDP. Đây là mục tiêu đến năm 2030, không phải kết quả đã đạt được.

Đối với kinh tế số và đổi mới sáng tạo, vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở việc xây dựng một hệ sinh thái đủ mạnh để doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và nhà đầu tư cùng tham gia giải quyết các bài toán lớn của đô thị.

Văn hóa chỉ thực sự tạo ra giá trị kinh tế khi được tổ chức thành chuỗi, từ tài nguyên văn hóa, thiết kế và bản quyền đến sản xuất nội dung, phân phối, trải nghiệm và tái đầu tư sáng tạo. (Ảnh: Huy Hiệt)

Ở hướng công nghiệp văn hóa, PGS.TS Trần Đình Thiên cho hay, văn hóa chỉ thực sự tạo ra giá trị kinh tế khi được tổ chức thành chuỗi, từ tài nguyên văn hóa, thiết kế và bản quyền đến sản xuất nội dung, phân phối, trải nghiệm và tái đầu tư sáng tạo.

Ông nói: “Đây cũng là cách tiếp cận giúp Hà Nội biến lợi thế về văn hiến, lịch sử và bản sắc thành các sản phẩm có khách hàng, doanh thu và thị trường ngoài Thủ đô”.

PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh ba quyết định có tính khởi động cho quá trình chuyển đổi mô hình phát triển của Thủ đô. Thứ nhất, mở không gian cho quyền hành động, dữ liệu, hạ tầng và mặt bằng.

Thứ hai, giao những nhiệm vụ lớn cho nhân tài, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu cùng giải quyết.

Thứ ba, gắn trách nhiệm với sản phẩm và giá trị tạo ra, thay vì chỉ đánh giá bằng quá trình hay nguồn lực.

“Thủ đô phải xây dựng được năng lực tổ chức nguồn lực, tạo ra những nhiệm vụ đủ lớn, trao quyền đi cùng trách nhiệm và hình thành các hệ sinh thái mà doanh nghiệp, nhân tài, trường viện và Nhà nước có thể cùng tạo ra giá trị”, PGS.TS Trần Đình Thiên nói.