Hà Nội: Giải bài toán nguồn nhân lực chất lượng cao cho tăng trưởng mới

Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp còn lớn

Hà Nội có lợi thế đặc biệt khi vừa là trung tâm chính trị, kinh tế, giáo dục, khoa học - công nghệ của cả nước; vừa có hệ thống doanh nghiệp, trường đại học, trường nghề, trung tâm nghiên cứu và thị trường tiêu dùng lớn. Thành phố đã định hướng gắn kết trường học - viện nghiên cứu - doanh nghiệp và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đông đảo chuyên gia, doanh nghiệp tham dự tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III - Capital Economic Forum (CEF III 2026). Ảnh: Duy Khánh

Đặc biệt, Hà Nội đang triển khai các chương trình rất cụ thể về nhân lực công nghệ cao. Trong đó, kế hoạch phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030 đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 22.000 nhân lực trình độ từ đại học trở lên cho ngành bán dẫn, đồng thời hình thành trung tâm đào tạo kỹ thuật viên bán dẫn và tăng cường liên kết viện – trường – doanh nghiệp.

Tuy nhiên, thực tế bức tranh nguồn nhân lực, nguồn cung lao động hiện nay cho Thủ đô nói chung và các doanh nghiệp nói riêng còn những hạn chế nhất định.

Chia sẻ về vấn đề nguồn nhân lực chất lượng cao cho gia đoạn tăng trưởng mới, Thạc sĩ Lại Hồng Đăng, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm và Hỗ trợ Thanh thiếu niên Hà Nội cho rằng: Việc tuyển dụng đúng người, đào tạo đúng năng lực sẽ tạo năng suất và giá trị gia tăng là vô cùng quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

Thạc sĩ Lại Hồng Đăng, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm và Hỗ trợ Thanh thiếu niên Hà Nội chia sẻ tại diễn đàn. Ảnh: Duy Khánh

Theo đó, nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là bằng cấp mà phải có kiến thức, làm được việc, thích ứng được và tạo ra giá trị. Do đó, với doanh nghiệp tuyển đúng người quan trọng hơn tuyển thật nhiều người. Bởi, doanh nghiệp cần người có thể làm được việc ngay, đúng vị trí, đúng năng lực, tạo ra kết quả.

Trong khi thực tế là, không ít người lao động có bằng cấp, có kiến thức chuyên môn, nhưng kinh nghiệm thực tế còn thiếu, khó chứng minh năng lực phù hợp với công việc.

“Như vậy, muốn tuyển đúng người chúng ta phải làm cho doanh nghiệp và người lao động hiểu nhau hơn. Cần chuyển từ đào tạo những gì mình có, sang đào tạo những gì doanh nghiệp cần. Từ đó, từ tuyển đúng người đến tạo năng suất và giá trị gia tăng”, Thạc sĩ Lại Hồng Đăng nhấn mạnh.

Lao động làm việc theo tiêu chuẩn quốc tế, thành thạo công nghệ, hiểu dữ liệu, thích ứng cao

Trong bối cảnh Hà Nội đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu tăng trưởng cao hơn, năng suất cao hơn và sức cạnh tranh lớn hơn, nhu cầu về lao động chất lượng cao cần thiết hơn bao giờ hết.

Thạc sĩ Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam chia sẻ tại diễn đàn. Ảnh: Duy Khánh

Thạc sĩ Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam cho rằng: Nếu muốn phát triển sản xuất hiện đại, tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị và xây dựng một thị trường bán lẻ hiện đại, trước hết phải có một nguồn nhân lực phù hợp với mô hình kinh tế mới.

Theo đó, doanh nghiệp cần người lao động không chỉ biết vận hành máy móc, mà phải biết vận hành dây truyền tự động, sử dụng thiết bị số, phân tích dữ liệu sản xuất, kiểm soát chất lượng, quản trị năng lượng, bảo trì thiết bị thông minh, tiêu chuẩn xanh và môi trường, môi trường sản xuất kết nối.

Đối với doanh nghiệp bán lẻ cần một nhân viên bán hàng hiện đại không chỉ là “người bán hàng”. Họ phải hiểu khách hàng, sử dụng hệ thống POS, thương mại điện tử, thanh toán số, quản lý tồn kho, chăm sóc khách hàng, khai thác dữ liệu, ứng dụng AI, bán hàng đa kênh. Một nhân viên bán lẻ tương lai có thể vừa là người bán hàng, người tư vấn, người vận hành dữ liệu khách hàng; đòi hỏi năng lực đa kỹ năng, thích ứng liên tục với công nghệ và thị trường.

Đáng chú ý, chuỗi giá trị đang đòi hỏi một loại nhân lực mới. Từ sản xuất đến người tiêu dùng hiện nay là một chuỗi liên kết ngày càng phức tạp: Nguyên liệu - sản xuất - chế biến - logistics - kho vận - phân phối - bán lẻ - thương mại điện tử - người tiêu dùng.

“Chỉ cần một mắt xích thiếu nhân lực chất lượng thì hiệu quả của cả chuỗi sẽ bị ảnh hưởng. Đặc biệt, khi Việt Nam và Hà Nội ngày càng tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, yêu cầu đối với lao động không còn chỉ là “làm được việc”, mà phải là làm việc theo tiêu chuẩn quốc tế, sử dụng công nghệ, hiểu dữ liệu và có khả năng thích ứng liên tục”, bà Trần Thị Phương Lan lưu ý.

Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam đề xuất, Hà Nội nên ưu tiên phát triển ít nhất 5 nhóm nhân lực: Nhân lực kỹ thuật cho sản xuất hiện đại; Nhân lực công nghệ và dữ liệu; Nhân lực quản trị chuỗi cung ứng; Nhân lực bán lẻ; Đội ngũ quản lý và lãnh đạo doanh nghiệp. Vì vậy, nhóm giải pháp đặt ra là: Cơ chế “Doanh nghiệp đặt hàng – Nhà trường đào tạo”; Thành lập “Hội đồng kỹ năng ngành” theo từng chuỗi giá trị; Xây dựng “Bản đồ nhân lực” của Hà Nội.

Bên cạnh đó, bà Trần Thị Phương Lan cũng kiến nghị: Hà Nội cần đặc biệt quan tâm đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho lao động hiện tại. Đây là một trong những vấn đề cấp thiết nhất. Theo đó, người lao động có thể học các khóa ngắn hạn về: AI, kỹ năng số, thương mại điện tử, quản trị dữ liệu, tự động hóa, bán hàng đa kênh, logistics, quản trị kho, ngoại ngữ, kỹ năng xanh, an toàn lao động.

Riêng đối với ngành bán lẻ, Hà Nội cần xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử.