PGS.TS VŨ TUẤN HƯNG, VIỆN TRƯỞNG VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VÙNG NAM BỘ: Phát triển văn hóa, khoa học xã hội đóng vai trò quan trọng trong kỷ nguyên số

PGS.TS VŨ TUẤN HƯNG, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ (thuộc Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam) đã có những chia sẻ về cơ hội và thách thức của Đồng Nai trong việc phát triển khoa học xã hội gắn với tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thúc đẩy chuyển đổi số ở địa phương trong tình hình mới.

Gắn phát triển kinh tế với thúc đẩy khoa học xã hội

* Thưa ông, để thúc đẩy các hoạt động khoa học xã hội gắn với tiến trình phát triển hiện đại, bền vững, Đồng Nai cần lưu ý những định hướng như thế nào, nhất là khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương?

PGS.TS Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ. Ảnh: Hải Quân

- Khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Đồng Nai có nhiều nguồn lực để phát triển, cũng như phải đáp ứng các tiêu chí, tiêu chuẩn của một thành phố và tạo ra những lợi thế để địa phương phát triển nhanh và bền vững. Theo tôi, những vấn đề về khoa học xã hội rất quan trọng. Bởi vì, khoa học xã hội không đơn thuần là những vấn đề liên quan đến xã hội mà còn liên quan đến thể chế, định hướng, cơ chế chính sách để làm sao thúc đẩy, dẫn lái “con tàu” địa phương phát triển. Đây là những vấn đề liên quan đến định hướng, định hình phát triển, cũng như các cơ chế, chính sách cho địa phương trên cơ sở nền tảng tạo ra một hệ sinh thái khai phóng và phát triển cho tương lai.

Bên cạnh đó, vấn đề thứ hai liên quan đến nguồn nhân lực. Đây là một trong những trụ cột quan trọng trong tiến trình phát triển khoa học xã hội. Địa phương cần xây dựng nguồn nhân lực ổn định, gắn bó và thu hút được nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng các nhu cầu phát triển mới của một thành phố trực thuộc Trung ương.

Đặc biệt, khi Cảng hàng không quốc tế Long Thành đi vào hoạt động, địa phương cần có nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu phát triển của hệ sinh thái dịch vụ hàng không, dịch vụ logistics, phát triển các khu công nghiệp trong tình hình mới. Song song đó, Đồng Nai cần có nguồn nhân lực chất lượng để đáp ứng nhu cầu khoa học, công nghệ cao, yêu cầu về hội nhập quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài (FDI)… Hoạt động quản trị cũng cần có nguồn nhân lực chất lượng cao, có kinh nghiệm cũng như năng lực để giúp quản trị hệ thống phát triển bền vững.

Vấn đề thứ ba liên quan đến chất lượng cuộc sống người dân. Nói cách khác, thước đo cuối cùng và quan trọng nhất của sự phát triển là phải đảm bảo hài hòa, bền vững, lấy người dân làm trung tâm của sự phát triển. Do đó, địa phương cần xây dựng, triển khai những cơ chế, chính sách để không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân trên địa bàn; hỗ trợ, đảm bảo sự phát triển hài hòa cho những nhóm yếu thế, nhóm cư dân ở vùng dân tộc thiểu số hay những khu vực khó khăn, vùng biên giới. Trong đó, các chính sách liên quan đến an sinh xã hội, giáo dục và đào tạo, phát triển hạ tầng xã hội, nhất là ở vùng nông thôn, khu vực vùng sâu, vùng xa để đảm bảo đời sống cho người dân như: nước sạch, vệ sinh môi trường, trường học, vấn đề y tế, các thiết chế văn hóa…

Song song đó, địa phương cần quan tâm, chú trọng công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của cư dân bản địa, đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn để tạo ra động lực phát triển, đảm bảo chất lượng cuộc sống của người dân ngày càng tốt hơn trong tình hình mới.

Phát huy các giá trị văn hóa, du lịch trên không gian số

* Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Theo ông, việc xây dựng văn hóa kết hợp với tiến trình chuyển đổi số trong bối cảnh hiện nay đóng vai trò ra sao trong sự phát triển của địa phương?

- Theo tôi, với Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và những nghị quyết, định hướng trước đây của Trung ương, có thể thấy vấn đề phát triển văn hóa ngày càng được Đảng, Nhà nước quan tâm, chú trọng. Đây là một xu hướng tất yếu trong sự phát triển của các quốc gia, trong đó có Việt Nam. Việt Nam là một quốc gia đậm đà bản sắc dân tộc, đa dạng về văn hóa với 54 dân tộc anh em. Với Đồng Nai, địa phương hiện có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, trong đó có nhiều cư dân bản địa. Việc địa phương chú trọng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa sẽ là nguồn lực quan trọng. Trước tiên là tạo ra sinh kế để người dân có thể tự thúc đẩy sự phát triển cho bản thân, cũng như cho cộng đồng của mình. Bên cạnh đó, công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa cũng là nguồn lực quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch, từ đó tạo thành hệ sinh thái phát triển bền vững, thúc đẩy các nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Dệt thổ cẩm của người S'tiêng tại xã Bù Gia Mập, nơi có sản phẩm du lịch cộng đồng đạt chuẩn OCOP 3 sao của tỉnh. Ảnh: Ngọc Liên

Đây là điều không phải địa phương nào cũng có được. Nếu biết cách khai thác yếu tố này hợp lý, cũng như bảo tồn được, phát huy giá trị văn hóa trong bối cảnh hội nhập, công nghiệp hóa, hiện đại hóa sẽ tạo ra giá trị phát triển lâu dài, bền vững, cũng như thúc đẩy các lĩnh vực dịch vụ, đặc biệt là gắn với du lịch. Công nghiệp văn hóa sẽ thúc đẩy phát triển một cách toàn diện, đồng thời tạo ra một cú hích quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng 2 con số của địa phương. Phát triển văn hóa và du lịch gắn với phát triển công nghiệp, dịch vụ bền vững, nhất là tận dụng những tiềm năng, lợi thế của địa phương khi Cảng hàng không quốc tế Long Thành đi vào hoạt động sẽ là một nguồn lực quan trọng để thúc đẩy sự phát triển toàn diện cho Đồng Nai.

* Theo ông, thúc đẩy khoa học - công nghệ gắn với phát triển văn hóa sẽ tạo ra mối quan hệ phát triển như thế nào trong bối cảnh hiện nay?

- Theo tôi, đây là mối quan hệ cộng sinh. Bởi vì, ứng dụng khoa học - công nghệ vào bảo tồn các giá trị di sản, văn hóa là một cách thức để thúc đẩy sự phát triển hiệu quả và bền vững hơn. Điển hình trong công nghiệp văn hóa, việc ứng dụng công nghệ, cách thức hiện đại vào phát huy các giá trị truyền thống để tạo ra các sản phẩm văn hóa, dịch vụ du lịch mới, nhưng vẫn giữ được nét truyền thống và lan tỏa mạnh mẽ hơn những giá trị tốt đẹp của văn hóa địa phương.

Địa phương có thể phát triển những mô hình du lịch thực tế ảo trên cơ sở nền tảng các dữ liệu thật. Với việc tạo ra các không gian phát triển trên nền tảng số, địa phương có thể quảng bá, phát triển du lịch, văn hóa. Nó tạo ra tốc độ tăng trưởng phát triển mạnh mẽ của công nghiệp văn hóa. Bên cạnh đó, việc ứng dụng khoa học - công nghệ vào bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa sẽ là điều thuận lợi cho sự phát triển của ngành, lĩnh vực văn hóa nói riêng và cả xã hội nói chung trong bối cảnh phát triển mới của địa phương.