Phải chăng ông Trump chỉ đang cố gắng câu giờ với Iran?

Tuyên bố bất ngờ của Tổng thống Mỹ Donald Trump về tiến triển trong các cuộc đàm phán với Iran hôm 23/3 được đưa ra ngay khi thời hạn chót đối với tối hậu thư do chính ông đặt ra vào cuối tuần trước, đe dọa sẽ “phá hủy” các nhà máy điện của Iran trừ khi nước này mở cửa eo biển Hormuz sắp hết.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: AP

Ông Trump đã lùi thời hạn thêm 5 ngày và nói rằng có “khả năng rất cao” một thỏa thuận có thể đạt được trong tuần này. Điều đó đã mang lại tín hiệu tích cực cho thị trường dầu mỏ và chứng khoán toàn cầu.

Động thái của Tổng thống Trump dường như phản ánh lo ngại của ông về những thiệt hại lâu dài có thể xảy ra liên quan đến cuộc chiến đối với nền kinh tế Mỹ và toàn cầu, mặc dù chính quyền của ông từng khẳng định rằng bất kỳ khó khăn nào, kể cả việc giá dầu tăng vọt sẽ nhanh chóng được đảo ngược khi chiến tranh kết thúc.

“Ông Trump có thể đang nỗ lực tìm kiếm một lối thoát”, Trung tâm Soufan, một viện nghiên cứu có trụ sở tại New York, viết trong một phân tích.

Ngay sau khi Tổng thống Trump nói về các cuộc trao đổi “rất tốt và có tính xây dựng” với Iran, phía Iran lập tức phủ nhận. Nhưng chỉ riêng tuyên bố đó cũng đủ làm thị trường phản ứng tích cực, giá dầu hạ nhiệt, và tạo ra một khoảng ngưng 5 ngày mà Mỹ không phải công khai nhượng bộ điều gì. Cách xử lý đó không phải hỗn loạn, mà là dùng một thông điệp để cùng lúc tác động đến thị trường, dư luận trong nước và cả với các đồng minh.

Mặt khác, theo nhận định của Trung tâm Soufan, ông Trump có thể đơn giản là sử dụng chiêu câu giờ để đợi hàng nghìn lính thủy đánh bộ đang trên đường đến khu vực.

Việc triển khai lính thủy đánh bộ có thể là một chiến thuật gây áp lực lên Iran trong các cuộc đàm phán. Nhưng điều này cũng làm dấy lên suy đoán rằng Mỹ có thể cố gắng chiếm đảo Kharg ở Vịnh Ba Tư, nơi rất quan trọng đối với mạng lưới dầu mỏ của Iran, hoặc tiến hành một chiến dịch để loại bỏ urani được làm giàu bên trong lãnh thổ Iran. Cả hai kịch bản này đều có nghĩa là làm leo thang hơn nữa xung đột hiện nay và khiến cuộc chiến kéo dài hơn.

Tổng thống Donald Trump đã nói rằng ông không có kế hoạch đưa bộ binh vào Iran nhưng cũng không loại trừ khả năng đó.

Còn gì để bàn nữa?

Trong khi các cuộc đàm phán hạt nhân vẫn đang được tiến hành, Mỹ và Israel phát động cuộc tấn công bất ngờ vào ngày 28/2, hạ sát Lãnh tụ tinh thần tối cao Iran Ali Khamenei. Điều đó chỉ làm sâu sắc thêm sự ngờ vực của Iran đối với người Mỹ trong các cuộc đàm phán, đặc biệt là sau khi ông Trump hồi năm 2018 đã đơn phương rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran ký với nhóm P5+1.

Đầu năm 2025, Iran và Mỹ cũng đã tiến hành đàm phán lại về chương trình hạt nhân của Tehran và khi thời hạn hai tháng do ông Trump đặt ra kết thúc, Israel đã bất ngờ tấn công Iran, dẫn đến cuộc chiến kéo dài 12 ngày mà Mỹ cũng tham gia, tấn công các cơ sở hạt nhân và vị trí quân sự của Iran.

Hôm 23/3, Tổng thống Trump nhắc lại yêu cầu của Mỹ rằng bất kỳ thỏa thuận nào để chấm dứt chiến tranh sẽ bao gồm việc Mỹ loại bỏ urani làm giàu của Iran. Tuy nhiên, cần nhớ là Iran đã luôn từ chối yêu cầu đó, khẳng định họ có quyền làm giàu uranium cho mục đích hòa bình.

Một mục tiêu ít tham vọng hơn cho các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran có thể là hai bên cố gắng đạt được lệnh ngừng bắn và mở lại eo biển Hormuz.

Nhưng Ngoại trưởng Iran Araghchi dường như đã bác bỏ ý tưởng về bất kỳ thỏa thuận một phần nào trong cuộc phỏng vấn với Al Jazeera hôm 18/3. “Chúng tôi không tin vào lệnh ngừng bắn. Chúng tôi tin vào việc chấm dứt chiến tranh… chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận”, ông Araghchi nói, nhấn mạnh sự cần thiết phải tìm ra giải pháp toàn diện cho các cuộc xung đột trong khu vực.

Còn Israel thì sao?

Đáng chú ý, Israel không tham gia vào động thái đàm phán này.

Israel dường như khó có khả năng tiếp tục các cuộc tấn công vào Iran nếu Mỹ tuyên bố chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, nước này vẫn theo đuổi các mục tiêu riêng của mình, vượt ra ngoài phạm vi của Mỹ. Vụ đánh bom mỏ khí đốt tự nhiên ngoài khơi Nam Pars của Iran tuần trước đã châm ngòi cho các cuộc tấn công dữ dội hơn của Iran vào các quốc gia Vùng Vịnh, và ông Trump đã lên tiếng yêu cầu Israel ngừng các cuộc tấn công đó.

Trong một tuyên bố vào tối 23/3, Thủ tướng Netanyahu thừa nhận những nỗ lực ngoại giao của Tổng thống MỹTrump nhưng cho biết Israel sẽ tiếp tục tấn công kẻ thù của mình trong thời điểm hiện tại.

Ngoài ra, với chính quyền của ông Netanyahu thì việc chấm dứt chiến tranh với Iran không có nghĩa là chấm dứt chiến dịch ném bom của Israel ở Lebanon. Tại đó, Israel đã nắm bắt một cơ hội mới để cố gắng tiêu diệt Hezbollah sau khi lực lượng này phóng tên lửa hỗ trợ Iran.

Hùng Cường/VOV.VN Tổng hợp