Phân cấp, phân quyền mạnh: Đưa chính quyền đến gần dân hơn

Mô hình chính quyền hai cấp tạo chuyển biến căn bản ở cấp cơ sở

Cơ chế phân quyền cho chính quyền địa phương giúp giảm bớt các tầng nấc trung gian, tăng vai trò giám sát của HĐND cấp xã, sự vào cuộc có trách nhiệm của cán bộ cấp cơ sở, đảm bảo mọi quyết sách đều sát thực tế, giải quyết kịp thời và vì lợi ích nhân dân.

Giải quyết thủ tục hành chính cho người dân xã Phúc Thịnh, Hà Nội. Ảnh Phạm Hùng

Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Bí thư chi bộ và Trưởng thôn là hạt nhân lãnh đạo, quản lý trực tiếp tại dân cư. Họ chịu trách nhiệm thực hiện chính sách, quản lý dân cư, và huy động nguồn lực phát triển địa phương, đồng thời củng cố uy tín của Đảng và chính quyền. Đơn cử như việc thực hiện dự án mở đường giao thông nông thôn ở thôn Hát Giang, xã Suối Hai, khi cán bộ vận động, dân lắng nghe và đồng thuận.

Xã Suối Hai là nơi có số đông đồng bào người dân tộc Mường, Dao sinh sống với những nét văn hóa đặc trưng như cồng chiêng, các lễ hội truyền thống. Nơi đây cũng có thế mạnh về phát triển du lịch sinh thái, nông nghiệp. Việc phân cấp, phân quyền mạnh cho chính quyền địa phương chủ động thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội đã giúp xã Suối Hai chuyển mình mạnh mẽ trong cải cách hành chính và đầu tư, phát triển hạ tầng sau sáp nhập ở Thủ đô.

Thực tế cho thấy mô hình chính quyền địa phương hai cấp đáp ứng yêu cầu phát triển, gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân. Cùng với đó, tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ của Luật Thủ đô (sửa đổi) lan tỏa xuống đến cấp cơ sở, bảo đảm bảo chính quyền các cấp chủ động, linh hoạt trong việc quyết định và chịu trách nhiệm các vấn đề của địa phương.

Ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) trao đổi tại Chương trình thời sự của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, tối 4-4. Ảnh: Phạm Hùng

Trong Chương trình thời sự với chủ đề “Sửa đổi Luật Thủ đô: Trao quyền mạnh mẽ để Hà Nội bứt phá” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện tối 4-4, ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) cho rằng, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã mang lại những thay đổi căn bản và sâu sắc về vai trò, vị trí của HĐND và UBND cấp xã. Không còn đơn thuần là cấp thực thi, chính quyền cấp xã hiện nay đã vươn mình trở thành cấp quyết định và trực tiếp tổ chức thực hiện nhiều chính sách sát sườn với đời sống nhân dân.

Theo ông Nguyễn Quốc Hoàn, điểm thay đổi đáng chú ý nhất là việc mở rộng thẩm quyền cho cơ sở. Với quyền hạn mới, HĐND cấp xã đã có đủ điều kiện pháp lý để ban hành các quyết định quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân sinh tại địa phương. Song hành với đó, UBND cấp xã cũng đứng trước yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực điều hành và quản trị để đáp ứng phạm vi chức năng, nhiệm vụ ngày càng mở rộng.

Việc phân quyền mạnh mẽ được xem là giải pháp then chốt để "kéo gần" khoảng cách giữa chính quyền và người dân. “Hiện nay, với mô hình hai cấp, hầu hết các yêu cầu và vấn đề phát sinh hằng ngày của người dân có thể được giải quyết ngay tại xã, phường. Sự hiện diện sát sao này không chỉ giúp giải quyết công việc nhanh chóng mà còn làm tăng mức độ hài lòng và củng cố niềm tin của nhân dân vào bộ máy chính quyền cơ sở”, ông Nguyễn Quốc Hoàn nêu quan điểm.

Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và cải cách hành chính, vai trò của chính quyền cấp xã càng trở nên đặc biệt quan trọng. Việc tăng cường cung cấp dịch vụ công trực tuyến đặt ra yêu cầu cao hơn trong công tác phục vụ, đảm bảo các thủ tục hành chính đến với người dân một cách thuận tiện và chất lượng nhất.

Thiết lập cơ chế giải trình rõ ràng, bảo đảm phân quyền đi đôi kỷ cương

Từ thực tế tại xã Suối Hai, Phó Chủ tịch UBND xã Suối Hai Lê Hào Quang đã có những chia sẻ về dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), đặc biệt là cơ chế khoán việc và các cơ chế khác trong dự thảo Luật.

Phó Chủ tịch UBND xã Suối Hai cho rằng, việc này góp phần tăng cường tính chủ động của cộng đồng dân cư, giảm gánh nặng hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý tại cơ sở. Đây là một bước tiến trong đổi mới phương thức quản lý, cơ chế này cho phép giao nhiệm vụ gắn với kết quả cụ thể, qua đó nâng cao hiệu quả công việc, tiết kiệm chi phí và phát huy tính chủ động sáng tạo của các cá nhân, tổ chức cơ sở. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại.

Phó Chủ tịch UBND xã Suối Hai Lê Hào Quang trao đổi tại điểm cầu xã Suối Hai. Ảnh: Khuất Duyên

“Ngoài ra, quy định này còn góp phần phát huy vai trò tự quản của cộng đồng dân cư tại thôn, tổ dân phố. Khi người dân được trao cơ hội tham gia và có cơ chế phù hợp để đóng góp, họ sẽ chủ động hơn trong việc giải quyết các vấn đề quản trị ở địa phương, từ đó giảm tải cho bộ máy hành chính và nâng cao hiệu quả”, ông Lê Hào Quang nói.

Vào cuối tuần, thôn Gò Sống, xã Suối Hai thường tổ chức bán sản vật địa phương và biểu diễn cồng chiêng, múa sạp cho du khách thập phương. Ảnh: Khuất Duyên

Liên quan đến cơ chế “giải trình” được đề xuất trong Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) nhận định: Phải khẳng định, cơ chế giải trình trong dự thảo Luật này là nội dung đặc biệt quan trọng. Việc thiết kế cơ chế này cần tương xứng với mức độ phân cấp, phân quyền; quyền hạn càng lớn thì trách nhiệm kiểm tra, giám sát và giải trình càng phải chặt chẽ, rõ ràng.

Về nguyên tắc, cơ chế giải trình cần làm rõ hai vấn đề: Khi nào phải giải trình và giải trình với ai. Trước hết, ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách, các cơ quan trình phải làm rõ sự cần thiết, đánh giá tác động, rủi ro và hiệu quả dự kiến; đồng thời tham vấn đầy đủ các đối tượng chịu tác động, báo cáo cơ quan có thẩm quyền trước khi ban hành.

Trong quá trình thực hiện, các cơ quan được giao nhiệm vụ, đặc biệt là người đứng đầu, phải chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả triển khai, bảo đảm không chỉ đúng quy trình mà còn đạt hiệu quả cao nhất.

Sau khi chính sách được thực hiện, cần tổ chức đánh giá trên cơ sở mục tiêu đề ra và hiệu quả thực tế. Đối với các chính sách thí điểm, dự thảo Luật quy định khi có nguy cơ không đạt mục tiêu phải kịp thời điều chỉnh hoặc chấm dứt nhằm tránh rủi ro lớn cho xã hội.

Về chủ thể giải trình, các cơ quan được trao quyền có trách nhiệm giải trình trước các cơ quan có thẩm quyền liên quan trong quá trình thực thi các quyền được giao. Đồng thời, việc giải trình cũng phải được thực hiện công khai, minh bạch trước người dân, doanh nghiệp và các cơ quan báo chí, truyền thông.

“Như vậy, cơ chế giải trình trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) không mang tính hình thức mà hướng tới thiết lập một quy trình rõ ràng, có địa chỉ, thời hạn và trách nhiệm cụ thể. Đây là nền tảng quan trọng để bảo đảm phân quyền mạnh mẽ đi đôi với kỷ cương, kỷ luật, tạo điều kiện để chính quyền thành phố Hà Nội thực thi hiệu quả các thẩm quyền được giao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới”, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) nhấn mạnh.