Phân loại đô thị gắn với chuyển đổi số và phát triển bền vững

Ảnh minh họa.

Vừa qua, thay mặt Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã ký ban hành Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 về phân loại đô thị. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, tạo khuôn khổ thống nhất cho việc tổ chức, quản lý và phát triển hệ thống đô thị quốc gia, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Nâng cao chất lượng và hiệu quả đô thị hóa

Nghị quyết xác định rõ phân loại đô thị không chỉ là căn cứ để tổ chức bộ máy quản lý hành chính, mà còn là cơ sở quan trọng để xây dựng chiến lược, chương trình phát triển đô thị, phân bổ nguồn lực và hoạch định chính sách phát triển kinh tế-xã hội. Một nguyên tắc xuyên suốt được nhấn mạnh là phát triển hệ thống đô thị theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu, xanh, thông minh, hiện đại và bền vững.

Theo đó, hệ thống đô thị Việt Nam được phân chia thành các loại: đô thị loại đặc biệt, loại I, loại II, loại III và các cấp độ khác, căn cứ vào vai trò, vị trí, chức năng và trình độ phát triển. Trong đó, đô thị loại đặc biệt giữ vai trò trung tâm tổng hợp quốc gia và quốc tế, có tác động lan tỏa mạnh mẽ đến phát triển vùng và cả nước.

Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 quy định 5 nhóm tiêu chí chủ yếu để phân loại đô thị, bao gồm: vị trí, vai trò và trình độ phát triển kinh tế-xã hội; mức độ đô thị hóa; trình độ phát triển hệ thống hạ tầng và tổ chức không gian đô thị. Việc đánh giá được thực hiện theo phương pháp chấm điểm, với tổng điểm tối đa là 100 điểm.

Đáng chú ý, Nghị quyết đưa ra các quy định linh hoạt nhưng chặt chẽ đối với những đô thị có yếu tố đặc thù như đô thị miền núi, vùng cao, đô thị khu vực biên giới hoặc đô thị có di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận. Đối với đô thị di sản, một số tiêu chí như mật độ dân số được xem xét điều chỉnh phù hợp nhằm bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa.

Điều chỉnh phân loại, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống đô thị

Nghị quyết quy định rõ nguyên tắc chuyển tiếp đối với các đô thị đã được phân loại trước ngày 1/1/2026. Theo đó, bốn thành phố trực thuộc Trung ương gồm Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng và Cần Thơ tiếp tục được xác định là đô thị loại I, giữ vai trò đô thị trung tâm quốc gia trong hệ thống mới.

Một điểm điều chỉnh quan trọng là việc xác định lại cấp độ đối với các thành phố thuộc tỉnh hiện đang là đô thị loại I. Từ năm 2026, 20 thành phố này sẽ được xếp tương đương đô thị loại II. Danh sách bao gồm:

Khu vực miền bắc và Bắc Trung Bộ: Thái Nguyên, Việt Trì, Hạ Long, Bắc Ninh, Hải Dương, Thanh Hóa, Vinh, Hoa Lư.

Khu vực miền trung và Tây Nguyên: Nha Trang, Quy Nhơn, Buôn Ma Thuột, Pleiku, Đà Lạt.

Khu vực miền nam: Vũng Tàu, Biên Hòa, Thủ Dầu Một, Mỹ Tho, Long Xuyên, Rạch Giá và Phú Quốc.

Thành phố Thủ Đức cùng các phường thuộc các Quận hiện hữu cũng được xác định thuộc nhóm đô thị tương đương loại II. Đối với các đô thị loại IV, loại V, các thị xã và thị trấn chưa được công nhận loại đô thị sẽ được chuyển tiếp lên tương đương đô thị loại III.

Hoàn thiện tiêu chuẩn đơn vị hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số

Về tiêu chuẩn đơn vị hành chính cấp phường, Nghị quyết quy định phường thuộc đô thị loại nào phải đạt trình độ phát triển tương ứng với loại đô thị đó. Riêng các phường thuộc đô thị loại I, loại II hoặc các phường được hình thành từ việc sáp nhập đơn vị hành chính nông thôn (thực hiện từ ngày 1/7/2025) được xác định đạt trình độ phát triển tương đương đô thị loại III.

Một điểm mới nổi bật của Nghị quyết là quy định về chuyển đổi số trong công tác phân loại đô thị. Theo đó, Bộ Xây dựng chủ trì triển khai hệ thống chuyển đổi số thống nhất trên phạm vi cả nước; Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm cập nhật, quản lý cơ sở dữ liệu, bảo đảm việc theo dõi, đánh giá và công bố thông tin phân loại đô thị công khai, minh bạch.

Về thẩm quyền, Bộ trưởng Xây dựng quyết định công nhận đô thị loại I; Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định công nhận đô thị loại II, loại III và trình độ phát triển của đơn vị hành chính cấp xã.

Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026. Việc ban hành Nghị quyết được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong công tác quy hoạch, quản lý và phát triển đô thị, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nâng cao chất lượng sống của nhân dân tại các đô thị trên cả nước.

Kim Cương