Phân loại rác sinh hoạt tại nguồn: Yêu cầu từ thực tiễn

Công nhân Công ty cổ phần Môi trường Sonadezi thu gom rác thải sinh hoạt tại phường Trấn Biên.

Từ quy định của Luật Bảo vệ môi trường, các chỉ đạo của Thành ủy, UBND thành phố Đồng Nai, hoạt động phân loại rác này đang được triển khai đồng bộ, hướng tới thay đổi nhận thức và hình thành thói quen tốt trong mỗi gia đình.

Hiệu quả từ những mô hình ở cơ sở

Mỗi ngày, thành phố phát sinh hơn 2,6 ngàn tấn rác sinh hoạt. Trong đó, gần 79% được thu gom, xử lý đúng quy định. Tuy nhiên, nếu không có giải pháp giảm lượng rác phải xử lý thì chi phí và áp lực môi trường sẽ tiếp tục gia tăng.

Đó cũng là lý do cuối năm 2025, Ban Thường vụ Tỉnh ủy (nay là Ban Thường vụ Thành ủy) Đồng Nai ban hành Chỉ thị số 02 về tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng đối với việc thực hiện phân loại CTRSH tại nguồn và thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH sau phân loại trên địa bàn. Chỉ thị số 02 xác định đây là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất thải, giảm áp lực cho hoạt động xử lý, tiết kiệm chi ngân sách nhà nước cho công tác thu gom, vận chuyển và xử lý CTRSH, từng bước cải thiện chất lượng môi trường đô thị và nông thôn.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Trọng Toàn cho biết: Hiện tỷ lệ hộ dân tham gia phân loại CTRSH tại nguồn trên địa bàn thành phố đạt khoảng 44%, góp phần xử lý, tái chế hơn 220 tấn rác mỗi ngày; đồng thời giúp giảm đáng kể chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý.

Để có được kết quả nêu trên là sự vào cuộc đồng bộ của các cấp ủy Đảng, chính quyền, MTTQ và các đoàn thể chính trị - xã hội trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, xây dựng kế hoạch, tổ chức tuyên truyền, kiểm tra, giám sát việc thực hiện.

Bà Nguyễn Thanh Phương, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố Đồng Nai cho biết: Thời gian qua, các cấp hội không chỉ tuyên truyền mà còn trực tiếp tham gia giám sát cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường. Các mô hình dân vận khéo về phân loại rác tái sử dụng, tái chế đã từng bước hình thành thói quen phân loại rác trong hội viên và người dân.

Từ nguồn rác thải nhựa, giấy vụn, kim loại thu gom được, các cấp hội đã bán phế liệu gây quỹ an sinh xã hội, hỗ trợ phụ nữ nghèo và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Các phong trào như: Tặng giỏ nhựa đi chợ, Ngày thứ Bảy vì cộng đồng, Ngày chủ Nhật sáng - xanh - sạch - đẹp... đang thúc đẩy lan tỏa lối sống xanh trong cộng đồng dân cư.

Tại địa phương, công tác phân loại CTRSH tại nguồn được triển khai quyết liệt. Theo bà Nguyễn Thị Xuân Viên, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Sông Ray, địa phương xác định nông nghiệp là thế mạnh nên tập trung hướng dẫn người dân tận dụng phế phẩm nông nghiệp và rác thải thực phẩm để sản xuất phân hữu cơ bằng phương pháp vi sinh bản địa (IMO).

“Xã đẩy mạnh tuyên truyền theo hướng giúp người dân thấy rõ lợi ích đối với từng hộ gia đình. Rác thải thực phẩm sau xử lý bằng phương pháp IMO trở thành nguồn phân bón hữu cơ chất lượng cho cây trồng, giúp giảm chi phí sản xuất; rác tái chế được thu gom, bán phế liệu; chỉ rác vô cơ mới chuyển giao cho đơn vị thu gom, xử lý. Nhờ hiệu quả thiết thực mang lại, mô hình đã được nhân rộng 16/16 ấp, với khoảng 70% hộ dân tham gia phân loại CTRSH tại nguồn” - bà Viên cho hay.

Cần đồng bộ hạ tầng xử lý rác

Thực tế, từ nhiều năm trước, Đồng Nai đã tiên phong thực hiện phân loại CTRSH tại nguồn. Từ chỗ thí điểm tại ít phường, xã, hoạt động này dần được nhân rộng trên toàn địa bàn và đạt những kết quả tích cực.

Hiện tại, mặc dù tỷ lệ hộ gia đình đăng ký tham gia phân loại CTRSH tại nguồn ngày càng tăng nhưng hoạt động này vẫn còn những hạn chế, trong đó, nổi bật là sự thiếu đồng bộ của hạ tầng kỹ thuật. Tại nhiều nơi, người dân đã có ý thức phân loại CTRSH thành từng nhóm riêng, nhưng khi xe thu gom đến, tất cả lại được đổ chung. Hệ thống trạm trung chuyển, phương tiện và thiết bị lưu giữ chất thải sau phân loại chưa được đầu tư đồng bộ, đáp ứng yêu cầu, nhất là tại khu vực vùng sâu, vùng xa.

Theo Công ty cổ phần Dịch vụ Sonadezi, đơn vị đang vận hành Khu xử lý chất thải Quang Trung (xã Gia Kiệm) - khu xử lý rác sinh hoạt có công suất lớn nhất thành phố hiện nay, phần lớn CTRSH chuyển về vẫn là rác hỗn hợp, chưa được phân loại tại nguồn. Do đó, đơn vị phải tổ chức phân loại lại để phù hợp với công nghệ sản xuất phân compost và giảm tỷ lệ chất thải phải chôn lấp sau xử lý. Việc này làm phát sinh thêm công đoạn, tăng thời gian và chi phí xử lý rác. Đồng thời cho thấy việc phân loại tại nguồn chưa đồng bộ, làm giảm hiệu quả của công nghệ xử lý hiện có.

Theo dự thảo quyết định về lộ trình thực hiện phân loại CTRSH tại nguồn, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã trình UBND thành phố, trong năm 2026, UBND các xã, phường phải ban hành chương trình, kế hoạch hoặc đề án về phân loại CTRSH tại nguồn. Từ tháng 1-2027, 100% cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân trên địa bàn thành phố phải thực hiện phân loại các nhóm chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế và chất thải nguy hại trong sinh hoạt. Chậm nhất đến ngày 31-12-2030, toàn bộ cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân trên địa bàn thành phố phải hoàn thành việc phân loại CTRSH tại nguồn phù hợp với công nghệ xử lý chất thải của địa phương.

Để phân loại CTRSH tại nguồn đi vào thực chất, ngoài nâng cao nhận thức người dân, thành phố cần đầu tư đồng bộ hệ thống thu gom, trung chuyển và xử lý sau phân loại. Có như vậy mới tạo được sự đồng thuận và duy trì thói quen lâu dài trong nhân dân.