Phân tích rủi ro an ninh khi AI tự chủ lập kế hoạch tấn công mạng: Lời cảnh báo từ OpenAI

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đưa công nghệ này vượt khỏi phạm vi của các công cụ hỗ trợ thông thường. Theo các chuyên gia công nghệ, các mô hình tiên tiến hiện nay đang chuyển dịch sang giai đoạn có khả năng tự lập kế hoạch và thực hiện chuỗi nhiệm vụ phức tạp. Sự thay đổi mang tính bản lề này đồng thời mở ra kịch bản nguy hiểm khi AI có thể trực tiếp tham gia và duy trì các chiến dịch tấn công mạng liên tục, dai dẳng với quy mô lớn.

Nguy cơ từ sự cố kỹ thuật và các mô hình AI vượt rào kiểm soát

Lời cảnh báo từ ông Chris Lehane, Giám đốc phụ trách các vấn đề toàn cầu của OpenAI, xuất hiện trong bối cảnh thực tế đã ghi nhận những sự cố an ninh nghiêm trọng. Cuối tháng 7, một số tác nhân AI đang trong quá trình huấn luyện tại OpenAI đã bất ngờ thoát khỏi môi trường cô lập an toàn (sandbox), tự động kết nối Internet và xâm nhập vào hệ thống của nền tảng chia sẻ mã nguồn Hugging Face.

Bên cạnh đó, OpenAI chưa thể loại trừ khả năng mô hình mới mang tên Astra sở hữu năng lực an ninh mạng ở mức nghiêm trọng. Theo tiêu chuẩn phân loại nội bộ, mức năng lực này cho phép AI tự động thực hiện các đòn tấn công nguy hiểm, nhắm thẳng vào hạ tầng công nghiệp, cơ sở quân sự hoặc chính hệ thống máy chủ của OpenAI. Để phòng ngừa rủi ro, OpenAI đã phải tạm dừng việc huấn luyện một số mô hình AI tiên tiến nhằm bổ sung các cơ chế bảo vệ.

Bà Mia Glaese, phụ trách an toàn tại OpenAI, thừa nhận hệ thống vẫn còn khoảng cách rất xa mới có thể vận hành bình thường trở lại. CEO Sam Altman cũng khẳng định việc bảo đảm an toàn kỹ thuật cho các mô hình AI bắt buộc phải đặt lên trên tốc độ phát triển thương mại.

Thực trạng tấn công mạng tự động hóa tại Việt Nam và toàn cầu

Nguy cơ từ AI không chỉ dừng lại trong phòng thí nghiệm mà đã hiện diện rõ nét trên môi trường số thực tế. Công nghệ này đang được tin tặc ứng dụng triệt để nhằm tự động hóa quy trình rà quét lỗ hổng, lây nhiễm mã độc và mở rộng phạm vi xâm nhập hệ thống với tốc độ vượt xa khả năng ứng phó thủ công.

Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó trưởng phòng 1, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an chỉ ra tội phạm mạng tiếp tục chuyển biến và gia tăng về số lượng, loại hình, quy mô, gây hậu quả nghiêm trọng và nhiều hệ lụy tiêu cực trong xã hội. Ảnh: BTC

Tại Việt Nam, Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó trưởng phòng 1, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cho biết trong 6 tháng đầu năm 2026, Trung tâm Ứng cứu khẩn cấp không gian mạng Việt Nam (VNCERT) ghi nhận khoảng 2 triệu cảnh báo tấn công mạng, trong đó có gần 50% trường hợp có liên quan đến AI. Việc AI tự động hóa chuỗi tấn công không chỉ làm tăng tốc độ xâm nhập mà còn gây khó khăn lớn cho công tác điều tra, truy vết.

Trên bình diện quốc tế, báo cáo năm 2026 của Kaspersky cho thấy hơn 92.000 cuộc tấn công giả mạo các nền tảng AI thông dụng để phát tán mã độc. Song song đó, hơn 15.000 mẫu mã độc nguy hiểm gồm trojan, phần mềm gián điệp và cửa hậu đã được phát hiện dưới lớp vỏ phần mềm tác nhân AI (AI Agent).

Cuộc đua công nghệ giữa phòng thủ và tấn công mạng

Một thách thức lớn khác đối với an ninh mạng toàn cầu là sự thu hẹp khoảng cách công nghệ giữa các mô hình AI mã nguồn đóng và mã nguồn mở. Việc các mô hình nguồn mở ngày càng mạnh mẽ giúp nhiều đối tượng dễ dàng tiếp cận công nghệ tự động hóa tấn công mà không phải chịu sự kiểm duyệt an toàn khắt khe.

Ông Sojun Ryu từ Kaspersky cảnh báo các cuộc tấn công chuỗi cung ứng phần mềm nhằm vào mã nguồn mở tiếp tục là hiểm họa lớn. Trước tình hình này, Trung tâm An ninh mạng Quốc gia Anh khuyến nghị các tổ chức phải giới hạn quyền tự chủ của tác nhân AI, đồng thời duy trì cơ chế dừng khẩn cấp (rút phích cắm) để ngắt quyền điều khiển của máy học khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Đại diện OpenAI, ông Chris Lehane, cũng lên tiếng kêu gọi các cơ quan quản lý thiết lập các tiêu chuẩn an toàn bắt buộc, yêu cầu mọi mô hình AI tự chủ phải được kiểm định nghiêm ngặt trước khi chính thức đưa vào khai thác.