Phản ứng về nghi án gián điệp: Trung Quốc cảnh báo Mỹ không được lợi dụng để siết công nghệ

Quan hệ tình cảm giữa Jensen Huang và Hoàng Lạc (Alice Huang) đã trở thành điểm nóng trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung. Ảnh: NYT.

Vụ bê bối tình cảm liên quan đến Jensen Huang (Hoàng Nhân Huân), nhà sáng lập kiêm CEO Nvidia, đã bất ngờ vượt khỏi phạm vi đời tư khi một phụ nữ Trung Quốc mang tên Hoàng Lạc (Alice Huang) bị truyền thông Mỹ đặt nghi vấn có liên hệ với cơ quan tình báo Trung Quốc. Bắc Kinh lập tức phản ứng, bác bỏ cáo buộc là vô căn cứ, đồng thời cảnh báo Washington không được sử dụng câu chuyện này làm lý do áp đặt thêm các biện pháp hạn chế công nghệ.

Đáng chú ý là Trung Quốc không chỉ lên tiếng một lần. Trong gần hai tuần, người phát ngôn Bộ Ngoại giao nhiều lần phủ nhận khi trả lời câu hỏi của báo chí quốc tế, trong lúc truyền thông nhà nước liên tục đăng bài bình luận phản bác cách truyền thông Mỹ kết nối một vụ bê bối cá nhân với hoạt động tình báo và an ninh công nghệ.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc ba lần bác bỏ cáo buộc, yêu cầu Mỹ chấm dứt luận điệu gián điệp

Nghi vấn bắt đầu trở thành vấn đề ngoại giao sau khi The New York Times ngày 29/10 đưa tin các cơ quan tình báo Mỹ nghi ngờ nữ doanh nhân Hoàng Lạc có liên hệ với Bộ An ninh quốc gia Trung Quốc và từng cung cấp thông tin cho Bắc Kinh. Theo các nguồn tin được báo Mỹ dẫn lại, người phụ nữ này có quan hệ gần gũi với Jensen Huang, qua đó làm dấy lên lo ngại về khả năng tiếp cận thông tin thương mại nhạy cảm của Nvidia.

Những hình ảnh thân mật kiểu này được truyền thông đăng tải đã khiến Jensen Huang mất chức CEO Nvidia. Ảnh: EBC.

Những thông tin này chưa được xác nhận qua một quy trình tố tụng công khai. Cũng chưa có bằng chứng công khai nào chứng minh Hoàng Lạc đã chuyển giao bí mật kinh doanh của Nvidia cho Trung Quốc.

Ngày 30/10, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn đã bác bỏ các cáo buộc, gọi luận điệu về “gián điệp Trung Quốc” là “hoàn toàn vô căn cứ, bịa đặt và bôi nhọ”.

Ngày 9/11, khi được AFP hỏi lại về vụ việc tại cuộc họp báo thường kỳ, ông Quách tiếp tục nhắc lại lập trường này. Đến ngày 10/11, trước câu hỏi của Bloomberg về việc Hoàng Lạc có phải công dân Trung Quốc và hiện đang ở đâu, ông Quách Gia Côn không xác nhận hai thông tin, mà chỉ tuyên bố Bắc Kinh đã nhiều lần làm rõ lập trường về cái gọi là “gián điệp Trung Quốc”.

Đáng chú ý, trong cuộc họp báo ngày 10/11, AFP còn đặt câu hỏi liệu nghi án Hoàng Lạc có được đưa ra thảo luận trong cuộc gặp dự kiến giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc hay không. Ông Quách Gia Côn cho biết hai bên vẫn duy trì liên lạc về các hoạt động tương tác giữa lãnh đạo hai nước, đồng thời nhấn mạnh Bắc Kinh đã nhiều lần phản hồi về cáo buộc gián điệp.

Đến ngày 12/11, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh tiếp tục được hỏi về thông tin có phải Hoàng Lạc đang ở Bắc Kinh. Bà trả lời không nắm được tình hình được đề cập.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh: Yêu cầu Mỹ chấm dứt việc dựng lên câu chuyện gián điệp để tìm cớ thực hiện phong tỏa công nghệ. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, thông điệp chính trị của Trung Quốc lần này cứng rắn hơn. Bà Mao Ninh tuyên bố sự phát triển khoa học và công nghệ của Trung Quốc dựa trên đổi mới độc lập và hợp tác mở, đồng thời yêu cầu Mỹ chấm dứt việc dựng lên câu chuyện gián điệp để tìm cớ thực hiện phong tỏa công nghệ.

Bà cũng nhắc lại việc Trung Quốc phản đối Mỹ mở rộng khái niệm an ninh quốc gia, lập ra các danh sách hạn chế mang tính phân biệt đối xử và gây sức ép vô lý đối với các tổ chức Trung Quốc.

Như vậy, Trung Quốc đã chuyển trọng tâm phản ứng từ việc bác bỏ cáo buộc liên quan đến một cá nhân sang cảnh báo về nguy cơ Mỹ sử dụng vụ việc để phục vụ chính sách kiểm soát công nghệ.

Truyền thông nhà nước Trung Quốc: Đừng biến bê bối tình ái thành câu chuyện gián điệp

Song song với phản ứng ngoại giao, truyền thông nhà nước Trung Quốc cũng nhanh chóng tham gia cuộc tranh luận.

Ngày 9/11, Hoàn Cầu Thời báo đăng bài bình luận với tiêu đề: “Jensen Huang ngoại tình, sao có thể kéo Trung Quốc vào?”. Bài viết chỉ trích truyền thông Mỹ vì đã gắn những bức ảnh về quan hệ giữa Jensen Huang và một phụ nữ gốc Trung Quốc với các nghi vấn tình báo, từ đó dựng lên câu chuyện về một nữ gián điệp Trung Quốc thâm nhập công ty chip Mỹ.

Theo lập luận của tờ báo, việc một doanh nhân có quan hệ tình cảm với một phụ nữ Trung Quốc không thể tự động trở thành bằng chứng về hoạt động tình báo. Bài bình luận cũng đặt câu hỏi về thời điểm những cáo buộc xuất hiện, cho rằng chúng có thể làm gia tăng đối đầu Mỹ - Trung trong lúc hai nước đang tìm cách ổn định quan hệ.

Đáng chú ý, Hoàn Cầu Thời báo đặt vấn đề liệu có những thế lực đang cố tình kích động đối đầu giữa hai nước hay không.

Bài bình luận sau đó được nhiều trang tin Trung Quốc như IFeng (Phượng Hoàng), Sina, NetEase và QQnews đăng lại, giúp quan điểm của truyền thông nhà nước lan rộng trên không gian mạng.

Cùng ngày, một số cơ quan truyền thông khác cũng khai thác vụ việc theo hướng phản đối việc chính trị hóa đời tư. Điểm chung trong cách tiếp cận của truyền thông chính thống Trung Quốc là nhấn mạnh sự thiếu vắng bằng chứng công khai, đồng thời nghi ngờ động cơ của những nguồn tin đứng sau cáo buộc.

Tuy nhiên, việc truyền thông Trung Quốc bác bỏ cáo buộc không đồng nghĩa với việc các nghi vấn tình báo đã được điều tra độc lập và kết luận là không có cơ sở. Đây vẫn là vấn đề cần được làm rõ bằng chứng cứ cụ thể.

Các cơ quan truyền thông Trung Quốc đều khai thác vụ việc Jensen Huang - Hoàng Lạc theo hướng phản đối việc chính trị hóa đời tư. Ảnh: Singtao.

Vì sao Trung Quốc đặc biệt nhạy cảm với vụ việc?

Phản ứng mạnh mẽ của Trung Quốc không khó hiểu nếu đặt vụ việc trong bối cảnh Nvidia giữ vị trí trung tâm của cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung.

Nvidia là nhà cung cấp hàng đầu thế giới về bộ xử lý đồ họa và chip AI tiên tiến. Các sản phẩm của hãng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng trung tâm dữ liệu, huấn luyện mô hình AI và phát triển các hệ thống tính toán hiệu năng cao.

Trong khi đó, Mỹ nhiều năm qua đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với chip AI tiên tiến sang Trung Quốc, với lý do ngăn công nghệ Mỹ bị sử dụng cho mục đích quân sự hoặc các hoạt động gây ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.

Jensen Huang từng nhiều lần phản đối việc hạn chế quá mức hoạt động kinh doanh của Nvidia tại Trung Quốc. Ông cho rằng chính sách kiểm soát xuất khẩu quá chặt có thể khiến doanh nghiệp Mỹ mất thị trường, đồng thời thúc đẩy Trung Quốc tăng tốc phát triển các sản phẩm bán dẫn trong nước.

Bởi vậy, nếu nghi vấn Hoàng Lạc có liên hệ với tình báo Trung Quốc được xác minh, vụ việc có thể tạo thêm sức ép chính trị đối với Nvidia và các doanh nghiệp Mỹ đang kinh doanh tại thị trường Trung Quốc.

Ngược lại, nếu cáo buộc không được chứng minh, Trung Quốc có thể sử dụng chính vụ việc để phản bác quan điểm cho rằng các doanh nghiệp Trung Quốc hoặc công dân Trung Quốc luôn tiềm ẩn nguy cơ an ninh đối với Mỹ.

Đó là lý do Bộ Ngoại giao Trung Quốc không chỉ tập trung bảo vệ một cá nhân, mà còn chủ động gắn vụ việc với vấn đề kiểm soát công nghệ và cách Mỹ sử dụng khái niệm an ninh quốc gia.

Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Wallace Blanche: FBI đang điều tra các thông tin liên quan, nhưng đến thời điểm này họ chưa kết luận Hoàng Lạc là gián điệp. Ảnh: Reuters.

Từ nghi vấn cá nhân đến phép thử quan hệ Mỹ - Trung

Vụ việc còn có một khía cạnh đáng chú ý khác: nó diễn ra trong thời điểm hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang tìm cách duy trì đối thoại và tránh để cạnh tranh chiến lược vượt khỏi tầm kiểm soát.

Ngày 10/11, khi được hỏi liệu vụ việc có được đưa ra tại cuộc gặp cấp cao Mỹ - Trung hay không, Bộ Ngoại giao Trung Quốc không loại trừ khả năng vấn đề được đề cập, nhưng cũng không xác nhận đây sẽ là nội dung thảo luận.

Đến ngày 12/11, Trung Quốc tiếp tục nhấn mạnh hai bên đang duy trì liên lạc về các hoạt động tương tác giữa lãnh đạo hai nước, đồng thời kêu gọi xây dựng quan hệ ổn định trên cơ sở tôn trọng, công bằng và bình đẳng.

Trong khi đó, tại Mỹ, vụ việc đã thu hút sự quan tâm của các cơ quan lập pháp và giới chức an ninh. Những câu hỏi đặt ra không chỉ liên quan đến đời tư của Jensen Huang, mà còn xoay quanh nguy cơ rò rỉ thông tin kinh doanh, hoạt động mua bán chip tiên tiến và khả năng các công ty công nghệ Mỹ bị lợi dụng để tiếp cận công nghệ nhạy cảm.

Ngày 13/11, một diễn biến mới được Đài Phát thanh truyền hình Hồng Kông (RTHK) dẫn lại từ phía Mỹ: Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Wallace Blanche cho biết FBI đang điều tra các thông tin liên quan, nhưng đến thời điểm này họ chưa kết luận Hoàng Lạc là gián điệp.

Chi tiết này rất quan trọng. Nó cho thấy cáo buộc đang được xem xét, chứ chưa phải một kết luận pháp lý đã được xác lập.

Vì vậy, dù Trung Quốc có lý do để phản đối việc chính trị hóa vụ bê bối, việc khẳng định hoặc bác bỏ hoàn toàn nghi vấn tình báo vẫn cần dựa trên kết quả điều tra và chứng cứ có thể kiểm chứng.

Đối với Trung Quốc, thách thức lớn nhất là ngăn vụ việc trở thành một tiền lệ để Mỹ mở rộng các biện pháp kiểm soát công nghệ. Còn với Mỹ, vấn đề không chỉ là xác minh mối quan hệ giữa Hoàng Lạc và Jensen Huang, mà còn là làm rõ liệu có bất kỳ thông tin nhạy cảm nào của Nvidia bị tiếp cận hoặc chuyển giao trái phép hay không.

Một vụ bê bối tình cảm, vì thế, đã trở thành điểm giao cắt giữa đời tư của một tỷ phú công nghệ, hoạt động tình báo và cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung trong lĩnh vực AI.