Phát hiện lăng mộ hình kim tự tháp thời La Mã tại ốc đảo Dakhla

Quang cảnh lăng mộ. Ảnh: TTXVN phát

Công trình có lối vào bằng đá độc đáo, các cảnh tang lễ trích từ sử thi Imy-Duat của Ai Cập cổ đại và một bài điếu văn dài 19 dòng viết bằng tiếng Hy Lạp cổ. Ngôi mộ được xây bằng gạch bùn, được cho là nơi an táng một người đàn ông cùng vợ ông. Thiết kế kiến trúc độc đáo, kết hợp các yếu tố Ai Cập, Hy Lạp và La Mã, mang đến những hiểu biết mới về nghi thức tang lễ cũng như đời sống văn hóa tại ốc đảo Dakhla thời La Mã.

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất là tấm bia đá khắc những dòng chữ than khóc bằng tiếng Hy Lạp cổ, dành tặng cho một người đàn ông tên Pisechtes. Theo nghiên cứu bước đầu, ông này có thể từng là một thẩm phán. Dòng chữ khắc có niên đại vào cuối thế kỷ 3 hoặc đầu thế kỷ 4 sau Công nguyên, cho thấy hoạt động văn học và văn hóa từng phát triển mạnh tại ốc đảo này trong thời kỳ La Mã.

Một cầu thang gồm 14 bậc dẫn tới lối vào bằng đá sa thạch, được xây theo phong cách kiến trúc Ai Cập, trang trí bằng các chữ tượng hình chạm nổi mang nội dung thần chú tang lễ và lời niệm chú bảo vệ. Phần trên lối vào có gờ mái kiểu Ai Cập, trang trí đĩa mặt trời có cánh cùng hai rắn hổ mang, tiếp đến là một chi tiết kiến trúc mô phỏng bó lau sậy. Thanh ngang phía trên khắc một cảnh tang lễ hiếm gặp, mô tả giờ thứ bảy trong sách Imy-Duat, một trong những cuốn cổ thư của Ai Cập viết về thế giới bên kia. Các nhà nghiên cứu cho biết đây là lần đầu tiên cảnh này được xác định trong số các ngôi mộ tại nghĩa địa Bir Al-Shaghala.

Lối vào lăng mộ. Ảnh: TTXVN phát

Đoàn khảo cổ phát hiện lối vào từng bị bịt kín bằng một phiến đá chạm hình thần Osiris, xung quanh khắc các câu thần chú bảo vệ. Bên trong, lối vào dẫn tới một sảnh ngang bằng gạch bùn có trần hình vòm. Hai phòng chôn cất bằng gạch bùn nằm ở phía bên phải sảnh, trong khi cấu trúc hình kim tự tháp vươn lên phía trên.

Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ còn tìm thấy một bàn thờ bằng đá sa thạch đặt phía trên chậu thanh tẩy cùng chất liệu, một số bình gốm và một đồng xu bằng đồng khắc hình Hoàng đế La Mã Constantine. Ngoài ra, có bằng chứng cho thấy ngôi mộ từng được sử dụng lại về sau, khi một nhà nguyện bằng gạch bùn được xây phía trên lối vào chính, cùng một điện thờ tang lễ phía trước gồm 4 cột vuông bằng gạch bùn.

Bộ trưởng Du lịch và Cổ vật Ai Cập Sherif Fathy nhận định phát hiện này cho thấy sự đa dạng về khảo cổ học và văn hóa của các ốc đảo Ai Cập, cũng như những dấu tích mà nơi đây lưu giữ về các nền văn minh nối tiếp nhau trong lịch sử đất nước. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục hỗ trợ các đoàn khảo cổ Ai Cập trong việc tìm kiếm những bằng chứng mới, góp phần làm sáng tỏ hơn lịch sử Ai Cập qua từng thời kỳ.

Bài điếu văn dài 19 dòng viết bằng tiếng Hy Lạp cổ. Ảnh: TTXVN phát

Tổng thư ký SCA Hisham El-Leithy cho rằng các đặc điểm kiến trúc, chữ khắc và văn bản tang lễ của ngôi mộ cung cấp thông tin quan trọng về nghi thức tang lễ, đời sống văn hóa và tôn giáo của cư dân ốc đảo Dakhla trong thời kỳ La Mã.

Bir Al-Shaghala là một trong những khu vực khảo cổ quan trọng của ốc đảo Dakhla, thuộc nghĩa địa của thành phố cổ Mut, vốn là thủ phủ của ốc đảo dưới thời Ptolemaic và La Mã. SCA bắt đầu khai quật tại đây từ năm 2002, và qua nhiều mùa khai quật liên tiếp đã phát hiện thêm nhiều ngôi mộ với thiết kế kiến trúc đa dạng, phản ánh sự pha trộn độc đáo giữa truyền thống Ai Cập cổ đại với ảnh hưởng Hy Lạp và La Mã. Một số lăng mộ tại đây có sân trong, cầu thang và bàn thờ, được cho là từng phục vụ các nghi lễ tang lễ ngoài trời, trong khi những lăng mộ khác có điện thờ tang lễ ở tầng trên, trang trí bằng cấu trúc hình kim tự tháp. Các nhà khảo cổ cho rằng quy mô và tính chất của những ngôi mộ này cho thấy đây từng là nơi an nghỉ của giới thượng lưu. Các phòng chôn cất bên trong thể hiện sự kết hợp giữa truyền thống tang lễ Ai Cập với các yếu tố Hy Lạp, La Mã, phản ánh tập tục văn hóa và tôn giáo của cư dân thành Mothis cổ đại, nay là thành phố Mut.