Phát hiện quần thể bể thanh tẩy 2.000 năm tuổi tại Jerusalem

Một hồ nước hình chữ nhật được phát hiện tại khu phức hợp mikveh cổ đại ở phía nam Núi Đền tại Jerusalem, ngày 16/9/2026. Ảnh: timesofisrael.com

Công trình này gồm 3 bể tắm công cộng được bảo tồn tương đối nguyên vẹn, được cho là từng phục vụ hàng nghìn người Do Thái hành hương đến Đền thờ thứ hai trong các dịp lễ tôn giáo. Phát hiện này cung cấp thêm bằng chứng khảo cổ về cách Jerusalem tổ chức đón tiếp lượng lớn người hành hương cách đây 2 thiên niên kỷ.

Báo The Times of Israel đưa tin quần thể trên được tìm thấy tại khu khảo cổ Ophel, ở phía Nam Núi Đền, cách một trong những lối vào chính của Đền thờ cổ khoảng 50 m. Công trình này có diện tích khoảng 280 m², được xây dựng vào đầu thế kỷ I, khoảng năm 10 sau Công nguyên. Bên trong là 4 gian phòng, trong đó 3 gian được xác định là các bể thanh tẩy nghi lễ, hay mikveh theo tiếng Hebrew. Mỗi bể có cầu thang bằng đá dẫn xuống hồ trát vữa, cùng lỗ thoát nước ở đáy. Theo các nhà nghiên cứu, quy mô của công trình trên cho thấy đây không phải cơ sở phục vụ một gia đình hay nhóm nhỏ, mà được thiết kế để nhiều người sử dụng cùng lúc.

Đáng chú ý, một trong 3 bể vẫn giữ được mái vòm bằng đá, với chiều cao từ sàn đến mái lên tới 4,2 m. Trên trần còn có một giếng dẫn nước xuống bể. Giáo sư Uzi Leibner thuộc Đại học Hebrew ở Jerusalem, người đồng chỉ đạo cuộc khai quật, cho biết việc một công trình từ thời Đền thờ thứ hai, được bảo tồn gần như trọn vẹn từ sàn đến mái là điều rất hiếm gặp tại Jerusalem.

Ngoài quần thể bể thanh tẩy, nhóm nghiên cứu cũng phát hiện hệ thống thoát nước gồm nhiều đường hầm phân nhánh, cao hơn 2 m tại một số vị trí, dẫn nước từ các bể này xuống thung lũng Kidron. Theo ông Leibner, hệ thống này cho thấy người xưa đã đầu tư đáng kể vào hạ tầng cấp thoát nước để phục vụ hoạt động hành hương.

Một chi tiết khác thu hút sự chú ý của các nhà khảo cổ là dấu vết đường phân chia ở giữa cầu thang của một bể tắm. Nhóm nghiên cứu cho rằng thiết kế này có thể nhằm tách dòng người đi xuống và đi lên, tránh tiếp xúc giữa những người chưa thực hiện nghi thức và những người đã thanh tẩy. Vào các dịp lễ lớn như Lễ Vượt qua, Lễ Các tuần và Lễ Lều tạm, nhiều người Do Thái từ các vùng khác nhau đổ về Jerusalem để hành hương và thực hiện nghi lễ tại Đền thờ. Những bể tắm công cộng gần lối vào vì vậy có thể đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết dòng người trước khi họ bước vào khu vực thờ tự.

Quần thể bể tắm nói trên được phát hiện bên dưới một khu dân cư xây dựng vào thời Byzantine, khoảng 3 thế kỷ sau khi Đền thờ thứ hai bị phá hủy. Thay vì phá bỏ hoàn toàn công trình cũ, những người xây dựng thời kỳ này đã làm nền nhà phía trên mái vòm của một bể và chuyển đổi bể thành nơi chứa nước. Việc bị vùi lấp dưới các lớp kiến trúc về sau đã vô tình giúp bảo tồn công trình cổ trong hơn 1.500 năm. Bên dưới quần thể mới phát hiện, các nhà khảo cổ còn tìm thấy dấu tích của một cơ sở tắm nghi lễ nhỏ hơn, có thể được sử dụng từ thế kỷ I trước Công nguyên.

Tại nền các bể tắm, nhóm khai quật tìm thấy hàng chục đồng tiền được đúc trong cuộc chiến giữa người Do Thái và La Mã, trong đó có đồng tiền mang niên đại năm 70 sau Công nguyên. Phát hiện này cho thấy khu vực trên vẫn được sử dụng cho đến khi quân La Mã chiếm Jerusalem và phá hủy Đền thờ thứ hai vào năm đó.

Cũng theo Giáo sư Leibner, quần thể bể tắm mới được khai quật giúp hình dung rõ hơn về đời sống tôn giáo và hệ thống hạ tầng phục vụ những cuộc hành hương quy mô lớn tại Jerusalem thời cổ đại.