Phát hiện sớm bệnh để không bỏ lỡ thời điểm điều trị

Khám sức khỏe định kỳ cho người dân. Ảnh: TL

Đến nay, hơn 50% người dân cả nước đã được khám sức khỏe định kỳ miễn phí. Theo thống kê gần nhất của Bộ Y tế, Quảng Ninh có tỷ lệ người dân được khám cao nhất, đạt 89%; tiếp đến là Đồng Tháp 83%, Lai Châu 82%, Cà Mau và Điện Biên cùng 80%.

TS.BS Vương Ánh Dương - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, mục tiêu cốt lõi của hoạt động khám sức khỏe định kỳ là phát hiện sớm bệnh tật và các yếu tố nguy cơ gây bệnh. Trên cơ sở kết quả khám, người dân có yếu tố nguy cơ hoặc nghi ngờ mắc bệnh được hướng dẫn đến cơ sở khám, chữa bệnh để tiếp tục chẩn đoán, điều trị kịp thời. Đồng thời, kết quả khám góp phần bảo đảm thông tin, dữ liệu phục vụ quản lý sức khỏe người dân theo vòng đời.

Thực tế cho thấy, nhiều bệnh nguy hiểm không có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Theo Bộ Y tế, khoảng 70 - 80% bệnh nhân ung thư ở Việt Nam được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị khó khăn và tốn kém hơn. Với các bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, phát hiện sớm giúp người bệnh kiểm soát bệnh bằng thay đổi lối sống, dùng thuốc và theo dõi định kỳ. Ngược lại, nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển nặng, gây biến chứng, tăng chi phí và tạo gánh nặng cho gia đình, xã hội.

BS Nguyễn Thị Thu Thủy - Bệnh viện Đa khoa Vân Đình (Hà Nội) cho biết, bệnh viện gặp nhiều bệnh nhân đến khám khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, bệnh tiến triển nặng, thậm chí có biến chứng. Nguyên nhân chủ yếu là người bệnh chỉ đi khám khi triệu chứng đã rõ rệt, khiến việc điều trị khó khăn hơn, chi phí tốn kém hơn và thời gian điều trị kéo dài.

Từ năm 2026, mỗi người dân được khám sức khỏe miễn phí ít nhất một lần mỗi năm. Đây không chỉ là chính sách hỗ trợ tiếp cận dịch vụ y tế, mà còn là bước đi nhằm tạo thói quen chăm sóc sức khỏe chủ động trong cộng đồng: đi khám khi còn khỏe, phát hiện nguy cơ từ sớm, thay vì chờ đến khi bệnh xuất hiện rõ rệt mới đến bệnh viện.

Theo Bộ Y tế, các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm hơn 70% gánh nặng tử vong ở nước ta. Vì vậy, phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ có ý nghĩa quan trọng trong giảm tải bệnh viện, giảm chi phí điều trị và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Khám sức khỏe định kỳ miễn phí, nếu được tổ chức thực chất, sẽ tạo ra sự bình đẳng hơn trong quyền được chăm sóc sức khỏe, đặc biệt với người nghèo, người cao tuổi, người sống ở vùng khó khăn và các nhóm ít có điều kiện đi khám định kỳ.

Bộ Y tế đang tiếp tục tổng hợp kết quả triển khai, đồng thời xây dựng hướng dẫn khám sàng lọc theo nhóm bệnh và hướng dẫn sử dụng dữ liệu khám, chữa bệnh đã có của mỗi người dân để tham khảo, giảm các chỉ định xét nghiệm không cần thiết. Cách tiếp cận này giúp chương trình không bị hiểu đơn giản là “khám đại trà”, mà hướng tới khám có phân tầng, có trọng tâm, dựa trên nhóm tuổi, yếu tố nguy cơ, tiền sử bệnh và dữ liệu y tế sẵn có.

Theo dự thảo Hướng dẫn triển khai khám sàng lọc miễn phí cho người dân tại Trạm Y tế, Bộ Y tế nghiên cứu phân định rõ giữa sàng lọc ban đầu và khám chuyên sâu. Đối tượng được phân theo 7 nhóm trong vòng đời, gồm phụ nữ mang thai và thai nhi; trẻ sơ sinh; trẻ từ sơ sinh đến dưới 6 tuổi; học sinh; sinh viên; người từ 16 đến dưới 60 tuổi; người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên.

Việc phân nhóm như vậy giúp hoạt động khám sức khỏe định kỳ sát hơn với nguy cơ của từng giai đoạn cuộc đời. Trong khi chờ hướng dẫn thống nhất, Bộ Y tế cho biết các địa phương vẫn tiếp tục triển khai những nội dung phù hợp theo chỉ đạo hiện hành.