Phát hiện ung thư lây truyền giữa các cá thể cá nước ngọt

Ngày 22/7, các nhà khoa học công bố lần đầu tiên xác định một dạng ung thư có khả năng lây truyền giữa các cá thể cá nước ngọt. Nghiên cứu đăng trên Tạp chí khoa học Nature, dựa trên kết quả phân tích những khối u màu đen xuất hiện với tỷ lệ bất thường ở cá nheo đầu bò nâu tại hồ Memphremagog, nằm giữa bang Vermont của Mỹ và tỉnh Quebec của Canada.

Thông thường, ung thư hình thành khi tế bào trong cơ thể một cá thể phát triển mất kiểm soát. Tuy nhiên, trong một số trường hợp cực kỳ hiếm, chính các tế bào ung thư có thể rời vật chủ ban đầu, xâm nhập cơ thể một cá thể khác và tiếp tục sinh sôi như một dạng ký sinh trùng.

Từ năm 2012, ngư dân và các nhà sinh vật học đã ghi nhận nhiều cá nheo đầu bò nâu tại hồ Memphremagog xuất hiện những tổn thương nổi màu đen trên da, quanh miệng và mắt. Các xét nghiệm mô bệnh học sau đó xác định đây là những khối u ác tính thuộc dạng u hắc tố.

Trong các đợt khảo sát từ năm 2014-2017, tỷ lệ cá mang tổn thương được ghi nhận ở mức 23-37%, cao hơn đáng kể so với các quần thể cùng loài tại những khu vực khác. Ban đầu, giới nghiên cứu nghi ngờ ô nhiễm nguồn nước, virus hoặc một tác nhân gây bệnh chưa xác định là nguyên nhân.

Tuy nhiên, kết quả giải trình tự toàn bộ bộ gene đã đưa nhóm khoa học đến một kết luận bất ngờ. ADN trong các khối u của những con cá khác nhau có quan hệ gần với nhau hơn so với ADN của chính vật chủ mang khối u.

Hàng trăm nghìn biến thể di truyền chung được tìm thấy trong các mẫu ung thư nhưng không xuất hiện trong mô khỏe mạnh của cá. Điều này cho thấy các khối u không hình thành độc lập ở từng cá thể, mà bắt nguồn từ một dòng tế bào ung thư duy nhất, sau đó truyền từ cá này sang cá khác.

Đây là trường hợp ung thư lây truyền tự nhiên thứ tư được xác nhận trong thế giới động vật, sau các dạng bệnh từng được phát hiện ở chó, thú có túi ăn thịt Tasmania và một số loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ. Đồng thời, đây là trường hợp đầu tiên được ghi nhận ở cá và trong một hệ sinh thái nước ngọt.

Cơ chế lây truyền hiện vẫn chưa được xác định. Các nhà nghiên cứu cho rằng, tế bào ung thư có thể truyền trực tiếp khi cá tập trung và tiếp xúc với nhau trong mùa sinh sản. Chúng cũng có thể tồn tại trong nước hoặc lớp trầm tích, sau đó xâm nhập qua da, mang hoặc miệng của vật chủ mới.

Cá nheo đầu bò nâu không có vảy và thường sống sát đáy hồ, khiến chúng có thể dễ tiếp xúc với tế bào ung thư trong môi trường. Việc chưa phát hiện bệnh ở cá chưa đến tuổi sinh sản cũng gợi ý hành vi giao phối hoặc những thay đổi hormone có thể đóng vai trò trong quá trình phát tán.

Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh, chưa có bằng chứng cho thấy dạng ung thư này gây nguy hiểm cho con người. Tuy nhiên, phát hiện đặt ra câu hỏi về tác động lâu dài đối với quần thể cá và nguy cơ tế bào ung thư lan sang những thủy vực khác.

Việc tiếp tục nghiên cứu nguồn gốc, khả năng tồn tại và cách thức lây lan của dòng tế bào này có thể cung cấp thêm manh mối về quá trình tiến hóa của ung thư, đồng thời hỗ trợ công tác quản lý và bảo tồn các hệ sinh thái nước ngọt.