Phát huy di sản văn hóa biển để tạo động lực phát triển du lịch Nam Trung Bộ

Hội thảo là diễn đàn trao đổi, đánh giá thực trạng, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất các mô hình, giải pháp nhằm khai thác hiệu quả giá trị di sản văn hóa biển, góp phần phát triển du lịch bền vững tại khu vực Nam Trung Bộ.

GS.TS Từ Thị Loan, Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long và TS Hoàng Thị Bình, Phó Viện trưởng VICAST chủ trì Hội thảo

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Phạm Lan Oanh, Phó Viện trưởng VICAST nhấn mạnh, với hơn 3.000km đường bờ biển, biển đã góp phần tạo dựng không gian sinh tồn, giao thương và phát triển kinh tế của dân tộc, đồng thời bồi đắp nên những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng cư dân ven biển.

Trong bức tranh văn hóa biển Việt Nam, Nam Trung Bộ là một không gian văn hóa tiêu biểu với hệ thống di sản vật thể và phi vật thể phong phú, phản ánh lịch sử hình thành, giao lưu và phát triển của vùng đất.

Theo PGS.TS Phạm Lan Oanh, trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển kinh tế biển, công nghiệp văn hóa và du lịch chất lượng cao, di sản văn hóa biển không chỉ là đối tượng cần bảo tồn mà ngày càng được xác định là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển.

Điều này đòi hỏi cách tiếp cận mới trong công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa lợi ích kinh tế với gìn giữ bản sắc văn hóa, giữa ứng dụng khoa học công nghệ với tôn trọng tri thức bản địa, cũng như giữa quản lý nhà nước với quyền tham gia và hưởng lợi chính đáng của cộng đồng.

TS Hoàng Thị Bình, Phó Viện trưởng VICAST phát biểu tại Hội thảo

"Bảo vệ di sản chỉ thực sự hiệu quả khi được đặt trong một cơ chế quản trị kết nối các chủ thể, để di sản trở thành nguồn lực nội sinh phục vụ phát triển bền vững", PGS.TS Phạm Lan Oanh nhấn mạnh.

Đề dẫn hội thảo, TS Hoàng Thị Bình, Phó Viện trưởng VICAST, Chủ nhiệm đề tài nghiên cứu cho biết, hội thảo tập trung làm rõ nhiều vấn đề cốt lõi như nội hàm khái niệm "di sản văn hóa biển" trong bối cảnh Nam Trung Bộ; nhận diện các giá trị tiêu biểu của di sản; mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển du lịch; xây dựng các mô hình du lịch phù hợp; phát huy vai trò của cộng đồng cư dân ven biển; tăng cường liên kết vùng; thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản văn hóa biển và hoàn thiện cơ chế, chính sách huy động nguồn lực cho công tác bảo tồn.

Theo TS Hoàng Thị Bình, những nội dung này không chỉ góp phần bổ sung cơ sở lý luận mà còn hướng tới xây dựng các giải pháp có tính khả thi, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tiếp cận di sản văn hóa biển như một nguồn lực chiến lược cho phát triển bền vững, PGS.TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cho rằng, tiểu vùng văn hóa Nam Trung Bộ với cấu trúc "hướng biển - đa tầng - liên kết Đông - Tây - mở sáng tạo" đã tạo nên những giá trị văn hóa độc đáo, đóng góp quan trọng vào nền văn hóa Việt Nam.

PGS.TS Phạm Lan Oanh, Phó Viện trưởng VICAST phát biểu tại hội thảo

Theo ông, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc bảo tồn di sản không thể đi theo tư duy "đóng băng" hay khai thác thương mại đơn thuần. Thay vào đó, cần đặt cộng đồng địa phương vào vị trí trung tâm của mọi chính sách bảo tồn, đồng thời ứng dụng công nghệ như một công cụ kết nối, quảng bá và lan tỏa giá trị di sản. Chỉ khi đó, kho tàng di sản văn hóa biển mới thực sự trở thành nguồn vốn văn hóa quý giá, đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội.

Từ góc độ nghiên cứu du lịch, nhóm tác giả PGS.TS Phạm Trung Lương và ThS Nguyễn Lê Bảo Vy cho rằng, hệ thống di sản văn hóa biển tại duyên hải Nam Trung Bộ là nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng để phát triển du lịch văn hóa.

Qua khảo sát thực tiễn, nhóm nghiên cứu đề xuất sáu nhóm giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy hiệu quả tiềm năng tài nguyên văn hóa biển gắn với phát triển du lịch, trong đó nhấn mạnh việc xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù, tăng cường liên kết vùng, phát huy vai trò cộng đồng và nâng cao chất lượng quản lý điểm đến.

Ở góc nhìn kinh tế du lịch, TS Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế du lịch cảnh báo, nếu tiếp tục phát triển theo hướng mở rộng hạ tầng, khai thác cảnh quan và gia tăng lượng khách thiếu kiểm soát, Nam Trung Bộ có nguy cơ đánh mất những giá trị cốt lõi tạo nên sức hấp dẫn của vùng đất.

Quang cảnh Hội thảo

Ông cho rằng, định hướng phát triển trong thời gian tới cần lấy di sản làm trục phát triển, cộng đồng làm chủ thể, quy hoạch làm công cụ bảo vệ, công nghệ làm phương tiện hỗ trợ và du lịch bền vững làm nguyên tắc quản trị. Đây sẽ là nền tảng để hình thành mô hình phát triển du lịch mới, vừa khai thác hiệu quả giá trị tài nguyên, vừa bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa và đảm bảo sinh kế lâu dài cho người dân.

Cùng quan điểm, GS.TS Từ Thị Loan, Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long cho rằng, quá trình đô thị hóa, toàn cầu hóa, biến đổi khí hậu cùng áp lực thương mại hóa trong hoạt động du lịch đang khiến nhiều loại hình di sản đứng trước nguy cơ mai một hoặc biến đổi.

Theo bà, việc bảo tồn cần được tiếp cận từ quan điểm "di sản sống", không chỉ bảo vệ bản thân di sản mà còn gìn giữ cộng đồng chủ thể, không gian văn hóa và môi trường sinh thái nơi di sản được hình thành, trao truyền qua nhiều thế hệ. Chỉ khi bảo tồn gắn với phát triển hài hòa, di sản văn hóa biển Nam Trung Bộ mới tiếp tục được gìn giữ và phát huy giá trị trong đời sống đương đại.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Bên cạnh các tham luận chính, hội thảo còn ghi nhận nhiều ý kiến trao đổi về xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù gắn với văn hóa biển, tiêu chí lựa chọn mô hình phát triển phù hợp, ứng dụng chuyển đổi số trong bảo tồn và quảng bá di sản, cũng như giải quyết mối quan hệ giữa bảo tồn và khai thác phục vụ phát triển kinh tế.

Các ý kiến đều thống nhất rằng cần có cơ chế phối hợp liên ngành, liên vùng và tăng cường sự tham gia của cộng đồng để tạo sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ và phát huy giá trị di sản.

Kết thúc hội thảo, các đại biểu khẳng định việc phát huy giá trị di sản văn hóa biển không chỉ góp phần tạo ra những sản phẩm du lịch đặc sắc, nâng cao năng lực cạnh tranh của vùng Nam Trung Bộ mà còn bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc hoạch định chính sách trong thời gian tới.

Những kết quả thu được từ hội thảo được kỳ vọng sẽ góp phần khẳng định vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững, đồng thời tạo nền tảng để xây dựng mô hình phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản văn hóa biển theo hướng bền vững, lấy con người và cộng đồng làm trung tâm.