Phát huy giá trị di sản văn hóa đặc sắc thời đại Hùng Vương

Các bô lão thực hiện nghi thức tế tại Đàn Tịch Điền trong lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa.

Đây là lễ hội duy nhất mang tính đặc trưng, tiêu biểu khởi thủy nghề trồng lúa nước của cư dân nông nghiệp Việt Nam, gắn liền với thời đại Hùng Vương; đồng thời tri ân công lao to lớn của các vua Hùng đã có công khai sáng nghề nông trong buổi đầu dựng nước và cũng là sự kiện khởi đầu cho chuỗi hoạt động của Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2026 của tỉnh Phú Thọ.

Truyền thuyết thờ Hùng Vương kể rằng, xưa kia nhân dân chưa biết cày, cấy làm ra thóc gạo mà chỉ sống dựa vào rễ cây, rau dại, thịt thú rừng. Thấy vùng đất ven sông sau mỗi lần nước dâng, đất đai được phù sa bồi thêm màu mỡ mới hướng dẫn người dân tìm cách đắp bờ giữ nước. Một hôm, các con gái vua Hùng theo dân đi đánh cá bên sông thấy chim từng đàn bay lượn khắp bãi, chợt có một con chim thả bông lúa rơi trên mái tóc một Mị Nương. Nàng đem bông lúa về trình với cha. Vua Hùng cho là điềm lành liền bảo các Mị Nương ra bãi tuốt các bông lúa đó mang về.

Mùa Xuân, vua Hùng cùng con dân mang các hạt ra đồng. Vua xuống bãi, lấy que nhọn chọc lỗ để tra hạt. Khi mạ lên, dân không biết cấy trồng nên vua Hùng đã nhổ mạ lên, đem tới những tràn ruộng, lội xuống cấy để hướng dẫn người dân. Các Mị Nương và nhân dân thấy vậy cùng làm theo.

Mạ non được chuẩn bị để tái hiện cảnh Vua Hùng dạy dân cấy lúa.

Đời sau, nhân dân nhớ công ơn vua Hùng đã tôn làm ông tổ nghề nông, dựng đàn Tịch Điền quay lưng về hướng Tây Nam ngay trên mỏm đất vua Hùng ngồi khi dạy dân cấy lúa, đặt kho lương thực trên đồi Lúa, để rạ ở đồi Rơm, đặt tên chợ là Chợ Lú.

Để bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa đặc sắc thời đại Hùng Vương, đáp ứng nhu cầu của cộng đồng và thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, năm 2018, UBND thành phố Việt Trì cũ đã tổ chức khôi phục Lễ hội vua Hùng dạy dân cấy lúa sau thời gian nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về lịch sử, phong tục truyền thống.

Tái hiện hình ảnh Vua Hùng ra đồng dạy nhân dân cấy lúa.

Lễ hội gồm 2 phần. Phần lễ với các nghi thức như: Cáo yết, cúng Thần Nông, hoạt động tế lễ, đặc biệt là phần tái diễn “Vua Hùng dạy dân cấy lúa” được lãnh đạo cấp ủy, chính quyền cùng nhân dân tiến hành đầy đủ, trang nghiêm. Phần hội gồm hoạt động thi cấy lúa của các đội và trò chơi dân gian với sự tham gia của người dân, du khách thập phương.

Lễ hội vua Hùng dạy dân cấy lúa góp phần bảo tồn giá trị di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc. Các nghi thức lễ hội xuống đồng tiêu biểu của nghề nông được tái hiện nhằm tôn vinh tinh thần cần cù, sáng tạo của nhân dân đã tạo nên bản sắc văn hóa riêng trong cuộc sống người dân kinh đô Văn Lang xưa. Từ đó, Phú Thọ xây dựng, quy hoạch sử dụng đất canh tác, bảo tồn một số giống lúa truyền thống để gây dựng thành sản phẩm thương mại nông nghiệp phục vụ du lịch, dịch vụ. Đây cũng là cơ sở để sưu tầm, bổ sung hiện vật quý như “hạt lúa thần” tại khu vực làng Lú, phường Việt Trì.

Khai hội Đền Lăng Sương

Các nghi thức truyền thống được thực hiện tại buổi lễ.

Cùng ngày, tại Khu di tích lịch sử quốc gia Đền Lăng Sương, xã Tu Vũ, tỉnh Phú Thọ tổ chức lễ Khai hội Đền Lăng Sương năm 2026, mở đầu cho chuỗi hoạt động lễ hội truyền thống đầu xuân của huyện Thanh Thủy cũ, nay là xã Tu Vũ.

Trong không khí trang nghiêm, các đại biểu thực hiện nghi thức dâng hương, hoa và lễ vật tri ân công đức của Đức Thánh Tản Viên Sơn Thánh, gia đình ngài và hai vị bộ tướng Cao Sơn, Quý Minh - những nhân thần có công giúp dân trị thủy, khai hoang và phù hộ cho nhân dân. Sau nghi thức dâng lễ, lễ tế truyền thống được cử hành, thể hiện lòng tôn kính sâu sắc của người dân đối với các bậc tiên hiền.

Bên cạnh phần lễ, Lễ hội Đền Lăng Sương năm nay còn tổ chức nhiều hoạt động văn hóa - văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian mang đậm nét văn hóa vùng quê đất Tổ thu hút đông đảo người dân, du khách tham gia, qua đó, góp phần giữ gìn, tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống.

Đoàn rước nước, kiệu văn từ sông Đà về Đền Lăng Sương.

Đền Lăng Sương vốn là di tích thờ Đức Thánh Tản Viên Sơn - một trong “Tứ bất tử” trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam - cùng thân phụ, thân mẫu, dưỡng mẫu và các bộ tướng của ngài. Đây là ngôi đền duy nhất hiện nay thờ cả gia đình Đức Thánh Tản, được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia và lễ hội truyền thống của đền đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2018.

Lễ hội Đền Lăng Sương không chỉ là dịp để tưởng nhớ công đức tiên tổ, cầu cho một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu mà còn là sự kiện văn hóa mang đậm bản sắc truyền thống, thu hút người dân và du khách gần xa về với cội nguồn đất Tổ đầu Xuân.

Tin, ảnh: Tạ Văn Toàn (TTXVN)