Phát huy lợi thế bản địa, mở rộng thị trường tiêu thụ đặc sản Lạng Sơn

Nhiều hộ sản xuất, hợp tác xã tại Lạng Sơn đã chủ động kết hợp phương pháp chế biến truyền thống với ứng dụng công nghệ, từng bước chuyển các món ăn đặc sản thành sản phẩm hàng hóa.

Các sản phẩm truyền thống hướng tới OCOP của Hợp tác xã TradiFoods Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn. (Ảnh: Tiến Vĩnh/TTXVN)

Các sản phẩm truyền thống hướng tới OCOP của Hợp tác xã TradiFoods Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn. (Ảnh: Tiến Vĩnh/TTXVN)

Tận dụng lợi thế về nguồn nguyên liệu, bản sắc ẩm thực và kinh nghiệm chế biến truyền thống, các địa phương, cơ sở sản xuất tại Lạng Sơn đang từng bước đầu tư công nghệ, xây dựng thương hiệu và đa dạng hóa kênh phân phối. Qua đó, nâng cao giá trị sản phẩm đặc trưng, tạo sinh kế và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Nâng tầm đặc sản từ phương thức sản xuất truyền thống

Lạng Sơn là vùng đất có nhiều đặc sản ẩm thực gắn với đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng. Từ khâu nhục, lạp sườn đến các sản phẩm chế biến từ thịt và nông sản bản địa, mỗi sản phẩm đều mang hương vị riêng, được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Đây không chỉ là những món ăn quen thuộc trong đời sống mà còn là nguồn lực để các địa phương phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân.

Tuy nhiên, để đặc sản truyền thống vượt ra khỏi phạm vi tiêu thụ tại địa phương, tiếp cận người tiêu dùng ở nhiều tỉnh, thành phố, các cơ sở sản xuất cần giải quyết những hạn chế về quy mô, bảo quản, đóng gói và phân phối.

Kiểm tra sản phẩm khâu nhục trước khi đưa ra thị trường. (Ảnh: Tiến Vĩnh/TTXVN)

Kiểm tra sản phẩm khâu nhục trước khi đưa ra thị trường. (Ảnh: Tiến Vĩnh/TTXVN)

Tại Lạng Sơn, nhiều hộ sản xuất, hợp tác xã đã chủ động kết hợp phương pháp chế biến truyền thống với ứng dụng công nghệ, từng bước chuyển các món ăn đặc sản thành sản phẩm hàng hóa.

Tại xã Tràng Định, khâu nhục là một trong những món ăn nổi tiếng, được nhiều gia đình gìn giữ với công thức chế biến truyền qua nhiều đời. Món ăn được chế biến từ thịt ba chỉ tẩm ướp kỹ với các loại gia vị, sau đó hấp cách thủy trong nhiều giờ. Thành phẩm đạt yêu cầu phải có màu nâu cánh gián, phần da phồng mềm như thạch, thịt nhừ, mỡ không ngấy và thơm mùi mắc mật.

Từ món ăn thường xuất hiện trong các dịp lễ, Tết, cưới hỏi và sinh hoạt cộng đồng, khâu nhục đang từng bước được phát triển thành sản phẩm phục vụ nhu cầu tiêu dùng rộng rãi.

Nắm bắt cơ hội này, Hợp tác xã TradiFoods, xã Tràng Định đã đầu tư thiết bị chế biến, bảo quản và đóng gói nhằm nâng cao chất lượng, kéo dài thời gian sử dụng, tạo thuận lợi cho việc vận chuyển và phân phối.

Hiện hợp tác xã phát triển nhiều mặt hàng mang đặc trưng ẩm thực địa phương như khâu nhục, lạp sườn, ba chỉ gác bếp, thịt lợn sấy, trám đen kho thịt...

Trong quá trình sản xuất, các công đoạn chế biến truyền thống vẫn được duy trì, đặc biệt là việc sử dụng gia vị đặc trưng như mắc mật để giữ hương vị riêng. Điểm mới là cơ sở đã đầu tư hệ thống hấp tiệt trùng, đóng hộp, giúp sản phẩm thuận tiện hơn trong bảo quản và vận chuyển đến những thị trường xa.

Cùng với đổi mới công nghệ, hợp tác xã còn tận dụng các nền tảng mạng xã hội để quảng bá, giới thiệu sản phẩm, tiếp cận khách hàng và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Tràng Định Hướng Duy Tùng, các sản phẩm đặc trưng của hợp tác xã như khâu nhục đóng hộp, lạp sườn, ba chỉ gác bếp, thịt sấy, trám đen và trám trắng kho thịt đang hoàn thiện thủ tục để tham gia đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP.

Không chỉ tại Tràng Định, nhiều địa phương khác của Lạng Sơn cũng đang khai thác lợi thế về nguồn nguyên liệu và phương thức sản xuất truyền thống để phát triển sản phẩm đặc trưng.

Gà ủ muối Quang Diệu là sản phẩm đặc trưng của xã Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn. (Ảnh: Tiến Vĩnh/TTXVN)

Gà ủ muối Quang Diệu là sản phẩm đặc trưng của xã Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn. (Ảnh: Tiến Vĩnh/TTXVN)

Tại xã Văn Quan, gà ủ muối Quang Diệu là một trong những sản phẩm được khách hàng trong và ngoài tỉnh ưa chuộng.

Sản phẩm được chế biến từ giống gà bản địa, có thời gian nuôi phù hợp để bảo đảm chất lượng thịt. Trong quá trình chế biến, gà được ủ cùng các loại gia vị như gừng, sả, hoa tiêu, hoa hồi..., tạo nên hương vị riêng. Đặc biệt, gà ri của địa phương được nuôi trong rừng hồi, có chất lượng thịt và mùi thơm đặc trưng.

Theo ông Nguyễn Văn Sáng, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Văn Quan, địa phương đang phối hợp với các cơ sở sản xuất tập trung phát triển những sản phẩm OCOP mang đặc trưng riêng.

Hằng năm, xã tổ chức rà soát các sản phẩm có tiềm năng, đủ điều kiện để hỗ trợ phát triển thành sản phẩm đặc trưng, qua đó nâng cao chất lượng và tăng thu nhập cho người dân.

Thực tế tại Tràng Định và Văn Quan cho thấy lợi thế cạnh tranh của đặc sản địa phương không chỉ nằm ở công thức chế biến mà còn được hình thành từ nguồn nguyên liệu bản địa, điều kiện tự nhiên và tri thức sản xuất của cộng đồng. Đây là những yếu tố tạo nên sự khác biệt cho sản phẩm khi tham gia thị trường.

Việc kết hợp phương pháp chế biến truyền thống với công nghệ bảo quản, đóng gói hiện đại sẽ giúp các cơ sở khắc phục hạn chế về thời gian sử dụng, nâng cao khả năng cung ứng và mở rộng địa bàn tiêu thụ.

Xây dựng thương hiệu, phát triển chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ

Bên cạnh lợi thế về sản vật và ẩm thực, việc xây dựng thương hiệu, chuẩn hóa chất lượng và tổ chức sản xuất theo hướng hàng hóa là những yếu tố quan trọng để đặc sản địa phương nâng cao sức cạnh tranh.

Đối với các cơ sở sản xuất quy mô hộ gia đình, hợp tác xã, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì hương vị truyền thống mà còn phải bảo đảm chất lượng đồng đều, an toàn thực phẩm, nguồn nguyên liệu ổn định và khả năng truy xuất nguồn gốc. Bao bì, nhãn mác, thông tin sản phẩm cũng cần được đầu tư để đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng và các kênh phân phối hiện đại.

Theo Kế hoạch số 260/KH-UBND của Ủy ban Nhân dân tỉnh Lạng Sơn về thực hiện Chương trình mỗi xã một sản phẩm giai đoạn 2026-2030, tỉnh xác định mục tiêu phát huy tiềm năng, lợi thế, thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển bền vững trên cơ sở tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, công nghệ cao; nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu sản phẩm; bảo tồn các giá trị văn hóa; quản lý tài nguyên và bảo vệ cảnh quan, môi trường nông thôn.

Tỉnh hướng tới xây dựng các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, thúc đẩy hoạt động gắn với du lịch nông thôn, du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng. Theo đó, các địa phương không chỉ chú trọng phát triển sản phẩm mà còn cần quan tâm đến vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất, chế biến, bảo quản và hệ thống phân phối.

Đến năm 2030, Lạng Sơn phấn đấu toàn tỉnh có 200 sản phẩm OCOP còn hạn; mỗi năm có từ 20-30 sản phẩm OCOP mới được đánh giá, cấp giấy chứng nhận.

Đáng chú ý, tỉnh đặt mục tiêu 100% sản phẩm OCOP duy trì ổn định hoạt động sản xuất và tiêu thụ trên thị trường, có hoạt động quảng bá, giới thiệu trực tuyến và trên 10% sản phẩm được tiêu thụ qua thương mại điện tử.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối sản phẩm với du lịch

Trong bối cảnh phương thức mua sắm và tiêu dùng ngày càng thay đổi, chuyển đổi số đang mở ra cơ hội để các hợp tác xã, cơ sở sản xuất tại Lạng Sơn tiếp cận những thị trường rộng lớn hơn.

Thông qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các nền tảng bán hàng trực tuyến, sản phẩm có thể được giới thiệu đến người tiêu dùng ở nhiều địa phương mà không phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống phân phối truyền thống.

Tuy nhiên, để phát triển hiệu quả kênh tiêu thụ này, các chủ thể OCOP cần đầu tư đồng bộ từ hình ảnh, thông tin giới thiệu, nhãn hiệu đến quy cách đóng gói, phương thức thanh toán và vận chuyển. Đặc biệt, với nhóm thực phẩm chế biến như khâu nhục, lạp sườn, gà ủ muối, yêu cầu về bảo quản, thời hạn sử dụng và an toàn thực phẩm cần được đặt lên hàng đầu. Đây là những yếu tố quyết định khả năng duy trì niềm tin của khách hàng và xây dựng thị trường tiêu thụ ổn định.

Một hướng đi khác được Lạng Sơn chú trọng là kết hợp phát triển sản phẩm OCOP với du lịch nông thôn, du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng. Với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa và ẩm thực phong phú, các sản phẩm đặc trưng có thể trở thành một phần trong trải nghiệm khám phá địa phương của du khách.

Thông qua hoạt động tham quan cơ sở sản xuất, tìm hiểu quy trình chế biến, thưởng thức và mua sắm đặc sản, giá trị sản phẩm được mở rộng từ hàng hóa tiêu dùng sang dịch vụ du lịch. Những món ăn gắn với tập quán sinh hoạt của đồng bào Tày, Nùng như khâu nhục, lạp sườn hay các sản phẩm chế biến từ nông sản bản địa có thể trở thành điểm nhấn trong hành trình khám phá văn hóa, ẩm thực xứ Lạng.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh sự hỗ trợ của chính quyền trong xúc tiến thương mại, hướng dẫn hoàn thiện tiêu chuẩn và quảng bá sản phẩm, các chủ thể sản xuất cần chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu. Việc liên kết giữa người sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp và đơn vị phân phối cũng cần được tăng cường nhằm hình thành mạng lưới tiêu thụ ổn định, lâu dài.

Từ những món ăn truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ đến các sản phẩm chế biến có bao bì, nhãn hiệu và khả năng phân phối rộng rãi, đặc sản Lạng Sơn đang từng bước chuyển mình theo hướng sản xuất hàng hóa.

Phát huy lợi thế bản địa, kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống với công nghệ hiện đại, giữa phát triển sản phẩm với xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường sẽ góp phần nâng cao giá trị nông sản, tạo việc làm, cải thiện thu nhập và thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển bền vững./.

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus: https://www.vietnamplus.vn/phat-huy-loi-the-ban-dia-mo-rong-thi-truong-tieu-thu-dac-san-lang-son-post1148827.vnp