Phát huy nguồn lực văn hóa dân tộc trong giai đoạn mới

Hội nghị do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) tổ chức nằm trong chuỗi các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/.4) và kỷ niệm 80 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho Đại hội các dân tộc thiểu số miền Nam (19/4/1946 – 19/4/2026).

Tham dự sự kiện có Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Trịnh Thị Thủy; đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương; UBND các tỉnh, thành phố; Sở VHTT&DL, Sở Văn hóa và Thể thao; Sở Du lịch của các tỉnh, thành phố; đại diện 54 dân tộc của 34 tỉnh, thành phố; nghệ nhân, đồng bào đang hoạt động hằng ngày tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đã tham dự Hội nghị.

Sức mạnh nội sinh cho phát triển bền vững đất nước

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Trịnh Thị Thủy nêu rõ, Việt Nam là quốc gia đa dân tộc với 54 dân tộc anh em cùng sinh sống. Mỗi dân tộc mang trong mình những giá trị văn hóa đặc sắc, góp phần tạo nên nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc, thống nhất trong đa dạng. Văn hóa các dân tộc thiểu số không chỉ là di sản quý báu mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững đất nước.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự chỉ đạo điều hành của Chính phủ, đặc biệt thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, công tác văn hóa dân tộc đã đạt được nhiều kết quả tích cực: Thể chế từng bước được hoàn thiện; nhiều giá trị văn hóa được bảo tồn, phục hồi; các mô hình gắn bảo tồn với du lịch, sinh kế bước đầu phát huy hiệu quả. Đặc biệt, đã hình thành rõ nét chuyển biến tư duy từ bảo tồn đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển.

Báo cáo công tác văn hóa dân tộc trong giai đoạn 2021-2025, bà Nguyễn Thị Hải Nhung, Phó Cục trưởng Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam, cho biết những năm qua nhiều địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch, bố trí nguồn lực, lồng ghép với các chương trình, dự án liên quan để triển khai các nội dung của Dự án 6.

Đáng chú ý, nhiều chương trình, đề án đã được triển khai đồng bộ, trong đó nổi bật là việc tổ chức hơn 30 lễ hội truyền thống tiêu biểu của các dân tộc thiểu số; xây dựng và vận hành 45 mô hình bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch; thành lập hơn 20 câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân gian tại các địa phương...

Bên cạnh đó, hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở tiếp tục được quan tâm đầu tư với 3.220 nhà văn hóa, khu thể thao thôn, bản được xây dựng mới và cải tạo. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cũng được chú trọng khi đã tổ chức trên 60 lớp tập huấn chuyên môn cho đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa cơ sở, nghệ nhân và cộng đồng.

Ngoài ra, nhiều hoạt động giao lưu, liên hoan văn hóa quy mô khu vực và toàn quốc được tổ chức thường niên, thu hút sự tham gia của hàng trăm nghệ nhân và đông đảo công chúng. Những sự kiện này không chỉ góp phần bảo tồn di sản mà còn lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại.

Các giải pháp trọng tâm

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng công tác văn hóa dân tộc vẫn còn một số hạn chế: Cơ chế chính sách chưa đồng bộ; tiến độ giải ngân chậm; một số mô hình thiếu bền vững; chuyển đổi số còn hạn chế; nguồn nhân lực cơ sở còn yếu...

Hội nghị đã nhận được nhiều ý kiến tham luận có giá trị, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ các địa phương; tăng cường sự phối hợp giữa các bộ, ngành với địa phương, từ đó đề xuất các giải pháp trọng tâm nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam.

Ông Đinh Văn Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồngcho biết địa phương là nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, nổi bật với hệ thống di sản phi vật thể như cồng chiêng, dân ca, dân vũ, luật tục và các nghi lễ, lễ hội truyền thống.

Tuy nhiên, việc bảo tồn và tổ chức lễ hội trong đồng bào dân tộc thiểu số đang gặp nhiều khó khăn khi tác động của kinh tế thị trường và hội nhập làm mai một môi trường văn hóa. Nhiều nghi lễ dần biến mất, số lượng nghệ nhân suy giảm, một bộ phận người dân không còn duy trì sinh hoạt tín ngưỡng.

Theo ông Tuấn, sự chuyển đổi sinh kế khiến các nghi lễ nông nghiệp suy giảm, kéo theo nguy cơ thu hẹp không gian văn hóa cồng chiêng. Công tác bảo tồn vẫn phụ thuộc nhiều vào Nhà nước, thiếu tính chủ động của cộng đồng; một số lễ hội bị sân khấu hóa, thiếu bản sắc; nguồn lực đầu tư, nghiên cứu còn hạn chế.

Từ thực tế đó, ông đề xuất tăng cường vai trò quản lý và sự tham gia của cộng đồng; đẩy mạnh bảo tồn, truyền dạy; tổ chức lễ hội đúng bản sắc; huy động nguồn lực xã hội và đầu tư thiết chế văn hóa.

Cùng quan điểm, ông Lại Vũ Hiệp, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai khẳng định văn hóa các dân tộc thiểu số là tài sản vô giá, là nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ông kiến nghị tiếp tục bố trí nguồn lực cho chương trình mục tiêu quốc gia và Dự án 6; tổ chức tập huấn sớm để địa phương triển khai đồng bộ; đồng thời thúc đẩy xã hội hóa, tạo điều kiện để nghệ nhân thực hành, truyền dạy di sản, gắn chuyển đổi số với quảng bá du lịch cộng đồng và tăng cường liên kết vùng nhằm nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Kết luận tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Trịnh Thị Thủy cũng đã đưa ra các giải pháp trọng tâm tập trung vào các nội dung cụ thể như: Hoàn thiện thể chế, chính sách, coi đây là khâu đột phá; xây dựng các cơ chế đặc thù cho phát triển văn hóa, hỗ trợ nghệ nhân, bảo tồn di sản và huy động nguồn lực xã hội; Nâng cao hiệu quả các Chương trình mục tiêu quốc gia, triển khai có trọng tâm, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, sinh kế và chú trọng truyền dạy cho thế hệ trẻ; phát triển kinh tế văn hóa, du lịch cộng đồng; biến các giá trị văn hóa thành sản phẩm, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân…

Không chỉ là diễn đàn trao đổi chuyên môn, Hội nghị còn là dịp tôn vinh, khen thưởng các già làng, trưởng bản, nghệ nhân và những người có uy tín đã có nhiều đóng góp trong việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống.

Tại đây, Bằng khen của Bộ trưởng Bộ VHTT&DL đã được trao cho 4 tập thể và 66 cá nhân tiêu biểu đến từ nhiều địa phương trên cả nước. Các cá nhân được vinh danh là những người đã bền bỉ gìn giữ phong tục, tập quán, truyền dạy di sản văn hóa, đồng thời có nhiều đóng góp tích cực trong việc lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc trong cộng đồng.

Hoạt động không chỉ thể hiện sự trân trọng đối với những người giữ hồn văn hóa, mà còn góp phần khích lệ, động viên các cá nhân, tập thể tiếp tục chung tay bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại.

Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4) năm 2026 diễn ra từ ngày 17-19/4 tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam. Hơn 300 nghệ nhân, già làng, trưởng bản, người có uy tín, đồng bào 54 dân tộc của 34 tỉnh, thành phố sẽ tham gia sự kiện.

Trong khuôn khổ sự kiện sẽ diễn ra chuỗi các hoạt động gắn kết giữa tôn vinh, giao lưu và trải nghiệm văn hóa. Các đại biểu sẽ tham gia báo công, viếng lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đồng thời, Lãnh đạo Đảng, Nhà nước gặp mặt, động viên các già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín có nhiều thành tích đóng góp trong hoạt động bảo tồn, gìn giữ, phát huy truyền thống.