Phát huy sức mạnh văn hóa trong kỷ nguyên mới

Suốt 80 năm qua, tính từ Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (tổ chức tại Hà Nội vào ngày 24-11-1946), Việt Nam trước sau luôn xây dựng nền văn hóa mới theo 3 nguyên tắc: dân tộc, khoa học và đại chúng, tiến tới xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, khoa học và nhân văn.

Trong đó, xem tầm quan trọng của văn hóa ngang với chính trị, kinh tế, xã hội; xem văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, nguồn lực và động lực của sự phát triển xã hội.

Trọng tâm của văn hóa là nhằm xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa - chủ thể của sự phát triển xã hội, đồng thời cũng là đối tượng xứng đáng được thụ hưởng các thành quả của sự phát triển xã hội, do mình tạo ra.

Theo Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị và Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam (Nghị quyết 28/2026/QH16) của Quốc hội thông qua ngày 24-4-2026, ngày 24-11 hàng năm chính thức là Ngày Văn hóa Việt Nam.

Từ nay, Ngày Văn hóa Việt Nam 24-11 có thể coi là ngày hội đoàn kết toàn dân tộc, thi hành chính sách văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Nhân dân cả nước đồng tâm nhất trí thực hiện bảo vệ, phát triển và chấn hưng nền văn hóa tốt đẹp của dân tộc Việt Nam đã xây đắp và tồn tại qua hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, để làm rạng danh quốc gia văn hiến Việt Nam, sánh vai hội nhập mạnh mẽ với cộng đồng quốc tế văn minh, hiện đại.

Bối cảnh mới hiện nay đang đặt ra không ít thách thức cho văn hóa dân tộc. Chúng ta phải đối mặt với nguy cơ xâm lăng văn hóa, phai nhạt bản sắc truyền thống trước sự du nhập của các luồng văn hóa ngoại lai.

Nếu để văn hóa dân tộc bị lu mờ, chúng ta sẽ đánh mất đi bản sắc, cái làm nên sự khác biệt của người Việt Nam. Tuy nhiên, giữ gìn không có nghĩa là đóng cửa, mà phải trên cơ sở “hòa nhập mà không hòa tan”.

Chúng ta cần chủ động tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm giàu thêm văn hóa dân tộc. Cùng với đó là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, an ninh văn hóa trên không gian mạng, bảo vệ các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, đấu tranh chống lại các biểu hiện lai căng, lệch lạc.

Và giới trí thức - những người "cõng chữ", sẽ phải trở thành những người đi đầu trong việc nhận diện và khắc phục những cố tật, thói quen cũ, sự trí trá, bảo thủ, xơ cứng tư duy, để văn hóa thực sự trở thành nội lực và sức mạnh mềm đưa Việt Nam vươn mình.

Một vấn đề nổi lên có tính thời đại, đó là trí tuệ nhân tạo (AI) ảnh hưởng ngày càng lớn đến văn hóa, yêu cầu mới đặt ra là cần nhận thức rõ: AI chỉ là công cụ. AI có thể hỗ trợ con người trong việc tạo ra các tác phẩm nghệ thuật, âm nhạc, văn học...

Tuy nhiên, những sáng tạo của AI dựa trên dữ liệu có sẵn, thiếu đi tính độc đáo và chiều sâu tư tưởng của con người. Do đó, vấn đề đặt ra là cần có sự quản lý và định hướng: không thể cấm đoán, nhưng cần có các quy định pháp lý và chuẩn mực đạo đức để việc ứng dụng AI vào văn hóa diễn ra lành mạnh, có trách nhiệm, không xâm phạm bản quyền, không tạo ra những sản phẩm độc hại, phản cảm.

Thế hệ trẻ, những người sẽ tiếp nối ngọn lửa văn hóa, cần không ngừng học tập, tích lũy vốn tri thức về văn hóa, đặc biệt là văn hóa truyền thống. Song song đó là làm chủ công nghệ mới, nhất là công nghệ AI, để từ đó mới có thể bảo vệ, bảo tồn và phát huy những giá trị tốt đẹp của văn hóa truyền thống.

Ngày Văn hóa Việt Nam 24-11 hàng năm là dịp để mỗi chúng ta nhìn lại, tự hào về những giá trị văn hóa mà cha ông để lại, đồng thời nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm của mình trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị ấy trong bối cảnh hội nhập và phát triển.

Từ đó, ý thức được vai trò của mình: gìn giữ, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; đồng thời không ngừng học hỏi, sáng tạo để văn hóa Việt Nam trường tồn và tỏa sáng.

PGS-TS - nhà nghiên cứu NGUYỄN NGỌC THIỆN

Nguồn SGGP: https://sggp.org.vn/phat-huy-suc-manh-van-hoa-trong-ky-nguyen-moi-post883087.html