Phát huy sức mạnh văn hóa trong kỷ nguyên số: Báo chí là lực đẩy then chốt

Chiều 20-4, Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cùng Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM (HTV) tổ chức hội thảo “Văn hóa trong kỷ nguyên số: Từ bản sắc đến sức mạnh mềm quốc gia”.

Tham dự hội thảo có ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam; ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; ông Nguyễn Huy Ngọc, Vụ trưởng Vụ Địa phương 3, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương

Về phía lãnh đạo TP.HCM có bà Văn Thị Bạch Tuyết, Phó Bí thư Thành ủy TP.HCM; ông Dương Anh Đức, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy; cùng các Phó Trưởng Ban là ông Tăng Hữu Phong và bà Đinh Thị Thanh Thủy.

Văn hóa phải "đi trước soi đường" trong kỷ nguyên số

Phát biểu tại tọa đàm, bà Văn Thị Bạch Tuyết nhấn mạnh văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc, là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn và bản lĩnh con người.

Bà Văn Thị Bạch Tuyết, Phó Bí thư Thành ủy TP.HCM. Ảnh: HẢI NHI

Đảng luôn nhất quán quan điểm phát triển văn hóa và con người trên nền tảng kế thừa giá trị truyền thống, đồng thời tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới. Đáng chú ý, Nghị quyết 80-NQ/TW được xem là dấu mốc quan trọng, khẳng định văn hóa là nền tảng, là sức mạnh nội sinh và “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh, bền vững, với yêu cầu “đi trước soi đường”.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân. Trong đó lực lượng tuyên giáo, dân vận, giới khoa học, quản lý và báo chí giữ vai trò nòng cốt.

Ở góc độ địa phương, sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, TP.HCM bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian văn hóa mở rộng, tạo nền tảng hình thành các tổ hợp công nghiệp văn hóa quy mô lớn, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Do đó, TP.HCM xác định phương châm: “Càng hội nhập sâu, bản sắc càng phải đậm; càng số hóa mạnh, tính nhân văn càng phải cao”.

Làm rõ hơn vai trò của báo chí trong tiến trình này, ông Nguyễn Đức Lợi cho rằng báo chí cần phát huy chức năng phản biện, mạnh dạn chỉ ra những điểm nghẽn, các biểu hiện thương mại hóa cực đoan hay lệch chuẩn trong văn hóa số.

Ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam. Ảnh: HẢI NHI

Qua đó, đề xuất các sáng kiến, giải pháp nhằm hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế văn hóa.

Phát triển công nghiệp văn hóa từ lợi thế di sản

NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở VH&TT TP.HCM, cho biết TP sở hữu nền văn hóa phong phú, đậm bản sắc phương Nam, được hình thành từ cộng đồng 54 dân tộc. Đây không chỉ là nguồn cảm hứng sáng tạo mà còn là lợi thế lớn về bối cảnh cho ngành điện ảnh, giúp tiết kiệm chi phí, thời gian nhưng vẫn tạo ra sản phẩm mang dấu ấn riêng.

Theo bà Thúy, TP.HCM hiện có hơn 100 cơ sở sản xuất, phát hành phim, khoảng 30 đơn vị hoạt động thường xuyên; 38 cụm rạp với hơn 200 phòng chiếu, phục vụ trên 4 triệu lượt khán giả mỗi năm, qua đó dẫn đầu cả nước về công nghiệp sáng tạo nội dung số.

NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở VH&TT TP.HCM. Ảnh: HẢI NHI

Từ thực tiễn này, bà Thúy cho rằng TP.HCM cần đẩy mạnh liên kết vùng, hợp tác quốc tế để mở rộng nguồn lực và thị trường, đồng thời phát triển các sản phẩm nghệ thuật, du lịch văn hóa đặc trưng, chuyển hóa di sản và lễ hội thành sản phẩm công nghiệp văn hóa chủ lực.

Bên cạnh đó, việc nâng tầm các sự kiện văn hóa theo hướng liên vùng, cùng mục tiêu xây dựng TP.HCM thành “thành phố điện ảnh” thông qua mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO, được xem là hướng đi quan trọng để khẳng định vị thế trên bản đồ văn hóa toàn cầu.

Báo chí vừa đưa tin, vừa định hướng giá trị

Để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa, vai trò của báo chí trong truyền thông, định hướng và lan tỏa giá trị được xem là yếu tố then chốt.

Cũng tại tọa đàm, nhà báo Mai Ngọc Phước, Tổng Biên tập Báo Pháp Luật TP.HCM, cho rằng trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh mẽ, báo chí cần đa dạng hóa phương thức truyền tải, đẩy mạnh các nền tảng hiện đại, đặc biệt là truyền thông số và truyền thông chính sách theo tinh thần Nghị quyết 80.

“Môi trường thông tin hiện nay đang đặt ra thách thức lớn khi tốc độ lan truyền ngày càng nhanh nhưng cũng trở nên “hỗn loạn” hơn với các thuật toán có xu hướng ưu tiên nội dung giật gân, cảm xúc.

Trong bối cảnh đó, báo chí phải đảm nhận “vai trò kép”: Vừa cung cấp thông tin chính xác, vừa định hướng giá trị đúng đắn cho xã hội” - nhà báo Mai Ngọc Phước nhấn mạnh.

Nhà báo Mai Ngọc Phước, Tổng Biên tập Báo Pháp Luật TP.HCM. Ảnh: HẢI NHI

Do đó, theo Tổng Biên tập Báo Pháp Luật TP.HCM, báo chí cần bảo đảm thông tin khách quan, đa chiều, góp phần xây dựng nền tảng giá trị văn hóa, đồng thời chuyển mạnh sang báo chí giải pháp, lan tỏa các mô hình hay và cá nhân tích cực.

Bên cạnh đó, báo chí phải phát huy vai trò “bộ lọc”, “lá chắn” trước thông tin sai lệch và sự xâm lăng văn hóa trên không gian mạng, giúp công chúng tiếp cận thông tin chính xác và nâng cao “sức đề kháng”. Báo chí là cầu nối giữa chính sách và đời sống, vừa truyền tải, vừa phản biện để chính sách sát thực tiễn, qua đó góp phần định hình thẩm mỹ xã hội và lan tỏa các giá trị nhân văn.

Để phát huy hiệu quả các vai trò này, nhà báo Mai Ngọc Phước đề xuất phát triển báo chí đa nền tảng nhằm mở rộng khả năng tiếp cận, xây dựng mô hình báo chí đa dịch vụ và tăng cường tương tác với công chúng.

Ông cũng nhấn mạnh việc đào tạo đội ngũ nhà báo “có tâm, có tầm”, biết khai thác công nghệ để tạo ra sản phẩm hấp dẫn, giàu cảm xúc. Việc ứng dụng công nghệ phải đi đôi với chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm báo chí không chỉ đúng và hay mà còn nhanh, sâu, góp phần định hướng và phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Nói thêm về vấn đề này, nhà báo Phan Tùng Sơn, Trưởng Cơ quan đại diện Báo Quân đội Nhân dân tại TP.HCM, cho rằng trong kỷ nguyên số, truyền thông không chỉ làm nhiệm vụ thông tin mà còn trực tiếp định hình chuẩn mực xã hội, giữ vai trò kiến tạo, định hướng, bảo vệ hệ giá trị và cạnh tranh sức mạnh mềm. Vì vậy, việc vận dụng nguyên tắc “xây và chống” trở thành yêu cầu then chốt.

Nhà báo Phan Tùng Sơn, Trưởng Cơ quan đại diện Báo Quân đội Nhân dân tại TP.HCM. Ảnh: HẢI NHI

Trong đó, “xây” là lan tỏa các giá trị tích cực, còn “chống” là đấu tranh với thông tin sai lệch và những biểu hiện lệch chuẩn. Từ đó, ông đề xuất cần tiếp cận truyền thông văn hóa theo hướng liên ngành, gắn kết lý luận, chính sách và thực tiễn, nhằm nâng cao hiệu quả định hướng trong bối cảnh mới.

Ông TRẦN THANH LÂM, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương:

5 nhóm giải pháp chiến lược

Hội thảo đã nhận được nhiều ý kiến của các nhà báo, đại diện sở, ban, ngành, địa phương và các cơ quan báo chí, đóng góp, hiến kế nhằm phát triển nền văn hóa Việt Nam xứng tầm, trở thành sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên số.

Để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, cần tập trung 5 nhóm giải pháp chiến lược.

Một là, đổi mới tư duy, quán triệt sâu sắc: Mỗi cấp ủy Đảng, cơ quan quản lý, đơn vị và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực văn hóa phải nhận thức rõ rằng đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho tương lai. Cần xóa bỏ tư duy coi văn hóa là lĩnh vực “phụ trợ”, tạo sự thống nhất cao trong hành động, đưa các giá trị văn hóa thấm sâu vào từng chính sách kinh tế - xã hội.

Hai là, tập trung triển khai hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.

Các cơ quan báo chí phải đóng vai trò chắp bút, lan tỏa bản sắc, kiên quyết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Qua đó giúp mỗi người dân khi hội nhập quốc tế hay tham gia không gian mạng đều tự tin với “hộ chiếu văn hóa” Việt Nam.

Ba là, thúc đẩy công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, coi đây là con đường ngắn nhất để chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành giá trị kinh tế và sức ảnh hưởng.

Bốn là, xây dựng “cơ quan báo chí văn hóa” theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; mỗi tòa soạn phải là một môi trường văn hóa tiêu biểu.

Mỗi cơ quan báo chí, mỗi nhà báo cần thực hiện tốt chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21-6-2025).

Mỗi nhà báo, mỗi cơ quan báo chí phải là biểu tượng của văn hóa ứng xử, chuẩn mực đạo đức và tinh thần phục vụ xã hội; góp phần gìn giữ, phát huy những giá trị nhân văn truyền thống, lan tỏa điều thiện, điều đẹp; tích cực quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam với bạn bè thế giới; chủ động tiếp nhận tinh hoa văn hóa nhân loại để làm giàu bản sắc văn hóa dân tộc.

Đồng thời, hãy nói không với “giật gân, câu view” chạy theo thị hiếu tầm thường. Một bài viết có hàm lượng văn hóa cao giá trị hơn ngàn tin bài vô bổ. Đó chính là cách chúng ta xây dựng năng lực truyền thông quốc gia hiện đại.

Năm là, đẩy mạnh ngoại giao văn hóa, mở rộng “biên giới mềm”. Văn hóa cần đi trước một bước để mở đường cho chính trị và kinh tế; gắn với giao lưu quốc tế và quảng bá thương hiệu quốc gia, đồng thời tiếp thu tinh hoa thế giới trên cơ sở giữ gìn bản sắc Việt Nam.