Phát huy tối đa vai trò người có uy tín trong công tác hòa giải tại cơ sở

Đảm tính nhân văn, khả thi và phù hợp với thực tiễn

Tại phiên họp, trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi cho biết việc xây dựng Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) nhằm thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về tăng cường công tác hòa giải ngoài Tòa án, thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đồng thời, thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, phân cấp, phân quyền, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở; hoàn thiện các quy định nhằm khắc phục những nội dung bất cập từ thực tiễn thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013.

Phiên họp toàn thể thứ ba của Ủy ban Văn hóa và Xã hội

Bố cục dự thảo Luật gồm 5 chương, 35 điều, sửa đổi toàn bộ 33 điều và tăng 2 điều so với Luật hiện hành.

Nội dung dự thảo Luật tập trung hoàn thiện các quy định chung theo hướng bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Cụ thể, dự thảo Luật sửa đổi quy định về phạm vi điều chỉnh, phạm vi hòa giải ở cơ sở, giải thích từ ngữ và bổ sung một số khái niệm mới; sửa đổi, bổ sung các nguyên tắc tổ chức, hoạt động hòa giải ở cơ sở theo hướng tăng cường tính linh hoạt trong thực hiện hòa giải; bảo đảm quyền sử dụng tiếng nói và chữ viết của người dân tộc thiểu số và ngôn ngữ, ký hiệu của người khuyết tật.

Qua đó bảo đảm tính nhân văn, khả thi và phù hợp với thực tiễn; hoàn thiện một số quy định khác nhằm tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất cho việc tổ chức và thực hiện hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)

Dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định về tổ chức và hoạt động của tổ hòa giải, tiêu chuẩn hòa giải viên; sửa đổi quy định về bầu hòa giải viên theo hướng linh hoạt, phù hợp với việc sắp xếp thôn, tổ dân phố; bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong trường hợp đã tổ chức bầu nhưng không đạt yêu cầu hoặc không thể tổ chức bầu do sự kiện bất khả kháng; bổ sung một số quyền của hòa giải viên nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và nâng cao chất lượng hoạt động hòa giải ở cơ sở…

Dự thảo Luật cũng làm rõ phạm vi, hình thức tham gia, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở, các hình thức tham gia hòa giải của người được mời.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ thông tin như hiện nay, dự thảo Luật bổ sung các quy định về khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, chuyến đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở theo hướng phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Dự thảo Luật cũng quy định về kinh phí và trách nhiệm của các cơ quan trong công tác hòa giải ở cơ sở.

Cần quan tâm đến các đối tượng dễ bị tổn thương

Trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở với những căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn được trình bày tại Tờ trình của Chính phủ.

Hồ sơ dự án Luật trình Quốc hội được chuẩn bị đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục theo quy định. Các quy định của dự thảo Luật đã thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác hòa giải ở cơ sở và chủ trương xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến lĩnh vực hòa giải; các kết luận, nghị quyết của Trung ương về sắp xếp tổ chức bộ máy và xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)

Nội dung dự thảo Luật bảo đảm phù hợp với các quy định của Hiến pháp; cơ bản bảo đảm tính hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật và tương thích với các hiệp ước, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Trong quá trình tiếp thu, hoàn thiện dự án Luật, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các luật liên quan, tránh chồng chéo, mâu thuẫn, trùng lặp, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Ủy ban nhận thấy dự thảo Luật đã bảo đảm yếu tố giới và chính sách dân tộc. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, cần quan tâm đến các đối tượng phụ nữ, trẻ em, người bị bạo lực gia đình, người khuyết tật, người cao tuổi, người nghèo, người thuộc diện trợ giúp xã hội, người dân tộc thiểu số hoặc các nhóm dễ bị tổn thương khác.

Phát huy tối đa vai trò người có uy tín trong công tác hòa giải tại cơ sở

Đóng góp ý kiến tại Phiên họp, các đại biểu cơ bản đồng tình với dự thảo Luật và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội; đồng thời cho rằng dự thảo Luật sửa đổi lần này đã được chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng, bám sát chủ trương của Đảng, phù hợp với yêu cầu sắp xếp tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và kịp thời thể chế hóa nhiều nội dung mới như tăng cường chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Đặc biệt cơ quan soạn thảo đã kế thừa những quy định còn phù hợp của Luật hiện hành, bổ sung nhiều nội dung nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Đại biểu Quốc hội Tráng A Dương phát biểu

Về nội dung liên quan đến vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai Tráng A Dương đề nghị Điều 7 dự thảo Luật quy định về tiêu chuẩn hòa giải viên cần bổ sung thêm một khoản quy định riêng cho vùng đặc thù.

Cụ thể, đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, ưu tiên lựa chọn hòa giải viên là người dân tộc thiểu số, người có uy tín trong cộng đồng, già làng, trưởng bản, trưởng dòng họ, người biết tiếng dân tộc và am hiểu phong tục tập quán địa phương.

Theo đại biểu Tráng A Dương, đây là những người gần dân, hiểu rõ đời sống văn hóa, được cộng đồng tín nhiệm và có khả năng thuyết phục cao, rất phù hợp với đặc thù của miền núi và vùng dân tộc thiểu số.

Bên cạnh đó, để đảm bảo tính thống nhất trong dự thảo Luật, đại biểu đề nghị bổ sung các quy định tương ứng tại Điều 9 dự thảo Luật về quy trình lựa chọn và chỉ định hòa giải viên nhằm phát huy tối đa vai trò người có uy tín trong công tác hòa giải tại cơ sở.

Quan tâm đến nội dung về chuyển đổi số trong hòa giải ở cơ sở, đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng Phạm Thu Xanh cho rằng, dự thảo Luật bước đầu đã thể hiện được chủ trương khuyến khích ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong hoạt động hòa giải. Đây là nội dung phù hợp với chủ trương chuyển đổi số quốc gia.

Tuy nhiên, quy định hiện nay mới dừng ở định hướng, chưa làm rõ về điều kiện tiến hành hòa giải trực tuyến; giá trị pháp lý của hồ sơ, biên bản điện tử; phương thức xác thực danh tính của các bên; yêu cầu về lưu trữ dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân; trách nhiệm quản lý cơ sở dữ liệu hòa giải.

Đại biểu Quốc hội Phạm Thu Xanh phát biểu

Qua phân tích, đại biểu Phạm Thu Xanh đề nghị bổ sung quy định về hòa giải trực tuyến tại Điều 24; bổ sung giá trị pháp lý của hồ sơ, biên bản điện tử tại Điều 28; giao Chính phủ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về hòa giải ở cơ sở để phục vụ quản lý, thống kê, chia sẻ dữ liệu và nâng cao chất lượng phòng ngừa tranh chấp...

Đồng thời, xây dựng mẫu biểu điện tử thống nhất trên phạm vi toàn quốc để nâng cao hiệu quả quản lý và giảm chi phí hành chính. Theo đại biểu, đây là những nội dung cần thiết để bảo đảm tính khả thi của Luật trong bối cảnh xây dựng chính quyền số và chuyển đổi số quốc gia.

Thay mặt cơ quan soạn thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi tiếp thu ý kiến đóng góp có giá trị của các đại biểu và cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiên cứu để hoàn thiện dự thảo Luật đảm bảo chất lượng cao nhất khi trình Quốc hội.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi cũng làm rõ các nội dung đại biểu quan tâm tại Phiên họp.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh kết luận nội dung thảo luận

Phát biểu kết luận, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đánh giá hồ sơ dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) được cơ quan soạn thảo chuẩn bị công phu, nghiêm túc. Cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra đã làm việc kỹ lưỡng và thống nhất được nhiều nội dung cơ bản.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị hai cơ quan tiếp tục rà soát các ý kiến đóng góp tại Phiên họp để hoàn thiện dự thảo Luật về mặt kỹ thuật, cũng như chuẩn bị phương án giải trình trước Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Tại Phiên họp, 100% thành viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội có mặt đã biểu quyết thông qua về nguyên tắc dự thảo báo cáo thẩm tra dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).